Loading AI tools
Vikipedi'den, özgür ansiklopediden
Belarus'ta 9 Ağustos 2020 Pazar günü devlet başkanlığı seçimleri yapıldı. Erken oylama 4 Ağustos'ta başladı ve 8 Ağustos'a kadar sürdü.[2]
![]() | ||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||
Katılım | %84.17[1] | |||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||
|
Başkan, beş yıl süreyle görev yapmak üzere doğrudan seçildi. Görevdeki Aleksandr Lukaşenko, görevde altıncı dönemi için yeniden seçildi ve resmi sonuçlara göre, %80 oy aldı. Lukaşenko, 1994'ten beri her başkanlık seçimini kazandı,[3] ilki hariç hepsi uluslararası gözlemciler tarafından ne özgür ne de adil olarak karşılanmadı. Muhalefet adayı Svyatlana Tsihanouskaya, en az %60 oyla ilk turda kesin bir zafer kazandığını iddia etti ve Lukaşenko'yu müzakerelere başlamaya çağırdı. Bu arada, kampanya ekibi resmi sonuçlara karşı "uzun süreli protestolar" düzenlemeye hazır olduklarını belirtti.[4]
Bütün muhalefet adayları, sonuçların geçersiz kılınması çağrısında bulunan Beyaz Rusya Merkez Seçim Komisyonu'na (MSK) temyiz başvurusunda bulundular.[5] Seçimler, yaygın seçim hilesi iddialarıyla gölgelendi.[6][7] Avrupa Birliği, Birleşik Krallık ve Kanada dahil olmak üzere birçok ülke ve uluslararası kuruluş seçim sonucunu kabul etmedi. Avrupa Birliği, "şiddet, baskı ve seçim hilesinden" sorumlu olduğu kabul edilen Beyaz Rusyalı yetkililere yaptırımlar uyguladı.[8]
8 Mayıs 2020'de Beyaz Rusya Ulusal Meclisi, devlet başkanlığı seçimi için 9 Ağustos tarihini belirledi.[9] Görevdeki Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko, 1994'te yapılan ilk devlet başkanlığı seçimlerinden bu yana ülkeye liderlik ediyor ve Batı tarafından kısa süre sonra iktidarın birleştirilmesinin ardından otoriter bir diktatörlüğün lideri olarak tanımlanıyor.[10] Muhalefet aktivistleri genellikle hükümet tarafından baskı görüyor veya gözaltına alınıyor. Lukaşenko'ya yakın olan isimler ise ülkenin tüm siyasi alanlarında bulunmaktalar.[11]
Beyaz Rusya Devlet Başkanı iki aşamalı sistem kullanılarak seçilir. Hiçbir aday oyların %50'sinden fazlasını alamazsa, en iyi iki adayla ikinci tur yapılır.
İki turlu sistem yürürlükte olmasına rağmen, 1994'ten beri ikinci tura ihtiyaç duyulmadı. Önceki dört seçimde Lukaşenko, ilk turda %77 veya daha fazla oy alarak her defasında yeniden devlet başkanı seçildi. 1994'ten bu yana hiçbir seçim, uluslararası şeffaflık ve adalet standartlarını karşılamadı.[12]
Aşağıdaki aday listesi, 21 Temmuz 2020 devlet başkanlığı seçimi için MSK tarafından tescil edilmiş adayları içermektedir.[13][14] Başkanlığa aday olarak kaydolmak için adayın, en az 100.000 kişiden oluşan bir girişim seçmen grubuna sahip olması gerekir.[15]
Aday | Meslek | Başvuru tarihi |
---|---|---|
Aleksandr Lukaşenko[12] | Görevdeki Beyaz Rusya Devlet Başkanı | 17 Kasım 2019[16] |
Syarhey Çeraçen | Beyaz Rusya Sosyal Demokrat Meclisi Başkanı | 11 Ocak 2020[17] |
Hanna Kanapatskaya | Parlamento üyesi (2016-2019) | 12 Mayıs 2020[18] |
Andrey Dmitriyeu | "Gerçeği Söyle" siyasi hareketinin eş başkanı | 8 Mayıs 2020[19] |
Svyatlana Tsihanouskaya | Beyaz Rus YouTuber ve aktivist Syarhey Tsihanouski'nin eşi | 15 Mayıs 2020[20] |
Mayıs
Haziran
Temmuz
Ağustos
Beyaz Rusyalı blog yazarı ve girişimci Syarhey Tsihanouski, 7 Mayıs'ta YouTube kanalı "Country for Life"da seçimlerde aday olmayı planladığını duyurdu.[12][39] Bu olaydan önce, 6 Mayıs'ta Beyaz Rusya polisi tarafından Mahilyov Voblastı civarında gözaltına alındı.[kaynak belirtilmeli]
Polis memurları, yasal polisler olduklarını belirterek kimlik göstermeyi reddettiler ve Tsihanouski'nin içinde bulunduğu arabanın camlarını kırmakla tehdit ettiler.[40] Bundan önce, Tsihanouski'nin Mahilyou'daki destekçilerinden oluşan bir kalabalık, Tsihanouski'nin ekibinin bir üyesini polisten serbest bıraktı.[41] Bir gün sonra, Slutsk'tan bir blogcu, Uladzimier Niaronski de dahil olmak üzere Tsihanouski'nin müttefikleri tutuklandı.[42] Niaronski de dahil olmak üzere Tsihanouski'nin ekibi, yol polisi ve AMAP polis özel kuvvetleri mensupları ile iki minivan tarafından kovalandı.[43]
Blog yazarının tutuklanması, Lukaşenko’nun 26 yıllık devlet başkanı olarak görev süresinin sonuçlarını kapsayan Beyaz Rusya gezilerinden kaynaklanıyordu. Tsihanouski'nin gezileri popülerdi ve onunla insan hakları ihlalleri ve ekonomik sorunlar hakkında konuşan yüzlerce insanı bir araya getirdi. Bu geziler sırasında, Tsihanouski ve ekibi, muhtemelen Beyaz Rusya özel servislerinin çalışanları olan, kendisini ve faaliyetlerini kaydeden kişiler tarafından sürekli olarak arabalarla kovalandı.[44]
Tsihanouski tutuklandıktan sonra, destekçileri Beyaz Rusya genelinde bir dizi protesto düzenledi. Özgür Avrupa Radyosu'na göre, Tsihanouski'nin memleketi olan Homyel'de 20 ila 30 kişi gözaltına alındı.[42] Viasna İnsan Hakları Merkezi, destekçilerinden en az 19'unun Minsk'te acımasızca gözaltına alındığını bildirdi.[42]
Tutuklanmasının ardından Tsihanouski, geçici bir gözaltı merkezine yerleştirildiği Homyel'e nakledildi. Tutukluluğunun resmi nedeni, 19 Aralık 2019'da Minsk'te Beyaz Rusya'nın Rusya ile entegrasyonuna karşı düzenlenen mitinge katılmasıydı. Gözaltına alınmasının ardından Tsihanouski, YouTube kanalında Beyaz Rusya devlet başkanlığına aday olma niyetini açıkladı. Video, yayınlandıktan 20 saat sonra 250.000 görüntülenmeye ulaştı. Bahsi geçen YouTube kanalının 23 Ağustos itibarıyla 304.000 abonesi var.[45] Ancak, Beyaz Rusya Merkez Seçim Komisyonu, kendisini aday göstermek için girişim grubunu kaydetmeyi reddetti.[46][47]
Eşi Svyatlana Tsihanouskaya, aday olarak seçime başvurmaya karar verdi, girişim grubu Beyaz Rusya Merkez Seçim Komisyonu tarafından onaylandı.[48] Tsihanouski, Tsihanouskaya'nın seçimlere katılımı için imza toplamak üzere girişim grubunun başı oldu.
20 Mayıs'ta Tsihanouski, geçici gözaltı merkezinden serbest bırakıldı.[49][50] Aktivist destekçilerin baskısının bunu başarmaya yardımcı olduğunu açıkladı. Deutsche Welle, serbest bırakılmasının ardından Tsihanouski'ye verdiği röportajda, Beyaz Rusyalı blog yazarı ve Rus muhalefet lideri Aleksey Navalni ile Ukrayna cumhurbaşkanı olan Ukraynalı aktör Volodimir Zelenski arasında paralellikler kurdu.[51]
Tsihanouski daha sonra Tsihanouskaya adına imza toplamak için gözcüleri tutmak üzere ülke çapında seyahat etmeye başladı. Ayrıca Tsihanouski, "Hamamböceğini durdurun!" sloganını kullandı. Kampanyanın sembolü ise terlik oldu. "Hamamböceğini durdurun!" sloganı, Sovyet şair Korney Çukovski'nin, "bıyıklı bir hamamböceğinin" tüm hayvanları nasıl korkuttuğu ve onların hükümdarı haline geldiği "Hamamböceği" masalından bahsediyor. Görünüşe göre, bu slogan Beyaz Rusya'nın mevcut liderine bir göndermedir. Terlik, sözde geleneksel bir haşere kontrol aracıdır.[52] Euronews gazetecileri, Beyaz Rusya'daki olayları "Terlik Devrimi" olarak adlandırarak, Beyaz Rusyalı aktivist Franak Viačorka'nın bu sözle alıntısını gösterdiler.[53]
29 Mayıs'ta Tsihanouski, eşi için imza toplamak üzere Grodno'yu ziyaret etti. Aynı gün Beyaz Rusya devlet başkanı Aleksandr Lukaşenko, Minsk Tractor Works işçileriyle yaptığı toplantıda Tsihanouski'ye şunları söyledi: "Hepsi ciplerle - 10-12 araba ile harika geliyorlar... Kimin arabalarını kullandığını, kimin finanse ettiğini biliyoruz. Nereden geldiğini, vatandaşlığının ne olduğunu ve diğer şeyleri biliyoruz... Bunu hepimiz biliyoruz. Bana bilgi veriyorlar, halkımız bunu çoktan görmüş."[54]
Lukaşenko'nun açıklamasından birkaç saat sonra, Tsihanouski Hrodna sakinleriyle konuşurken bir dakika on üç saniye sonra AMAP tarafından gözaltına alındı.[55] Özel birimin askerleri, kimliklerini göstermeden Tsihanouski'ye, GAZelle polis minibüsüne kadar eşlik etti. Tutuklama sırasında minibüsün kapısı kırıldı. Blog yazarının destekçileri, minibüslerin gözaltı yerini terk etmesini engellemeye çalıştı. Ardından eşofman giyen kimliği belirsiz kişiler, Tsihanouski'nin destekçileriyle tartışan polislerin ayrılması için yolu açtı. Ardından destekçiler, blog yazarının serbest bırakılmasını talep etmek için Grodno'daki polis karakoluna gittiler.[56][57]
Tsihanouski'nin tutuklanmasından kısa bir süre sonra Beyaz Rusya devlet televizyonu Belarus 1, Grodno'daki olayların işlendiği bir hikâye yayınladı: "İlk dakikalardan itibaren bu imza koleksiyonu bir mitinge dönüştü ve yasaya göre seçim kampanyasının bu aşamasında kampanya toplantıları yapılması yasak. Sonuç olarak, bu iletişim tarzı bir kavgaya dönüştü. Düzeni yeniden sağlamaya çalışan polis, kendisini meydanda düzenlenen çekişmenin merkez üssünde buldu. Polis memurlarından biri saldırıya uğradı."[58] Birleşik Sivil Parti lideri, Beyaz Rusya polisinin emekli yarbayı Mikalay Kazlou, Minsk Traktör Fabrikasında yaptığı konuşmada Aleksandr Lukaşenko'nun "vidalama, bükme, hapse atma emrini verdiğini ve bakanın bunu hemen ele geçirdiğini kaydetti. fırsat ve provokasyon yarattı." dedi, ardından Kazlou, bu provokasyona dahil olan tüm polislerin ifşa edileceğini ve adalet önüne çıkarılacağını da kaydetti.[59]
Vesna İnsan Hakları Merkezi'ne göre, Svyatlana Tsihanouskaya'nın girişim grubunun iki üyesi ve Tsihanouski'nin üç asistanı da dahil olmak üzere en az 13 kişi gözaltına alındı. Beyaz Rusya İçişleri Bakanlığı, müfettişlerin polis memurlarına yönelik şiddet nedeniyle ceza davası açtığını duyurdu.[60]
2020 devlet başkanlığı seçimlerinden önce Aleksandr Lukaşenko, Belarus'un bir kadının devlet başkanı olmasına hazır olmadığında ısrar etti. 17 Temmuz'da ana muhalefet adaylarını (Tsihanouskaya, Tsapkala'nın eşi Veranika ve Babarıka'nın kampanya yöneticisi Mariya Kalesnikava) temsil eden üç kadın, Lukaşenko ile "Kadın Dayanışması"nı karşı karşıya getirerek kampanyalarını birleştirdiler.[61]
![]() | Bu alt başlığın genişletilmesi gerekiyor. Sayfayı düzenleyerek yardımcı olabilirsiniz. |
Beyaz Rusya muhalefetiyle dayanışma gösterileri 20'den fazla ülkede ve dünya çapında 30'dan fazla şehirde düzenlendi.[62]
Beyaz Rusya Ulusal Bilimler Akademisi Sosyoloji Enstitüsü tarafından, Mart-Nisan 2020'de yapılan bir ankete göre, Beyaz Rusya'nın başkentindeki mevcut Lukaşenko'nun güven seviyesi %24'tür. Aynı zamanda, ankete katılanların %11'i Merkez Seçim Komisyonu'na güveniyor.[63] Devlet TV kanalı ONT tarafından yaptırılan ve seçim kampanyasını önyargılı bir şekilde yayınladığı için eleştirilen devlete bağlı analitik merkez "Ecoom", seçim havası ve vatandaşların tercihleri üzerine sosyolojik bir araştırma yaptı. Bu verilere göre, görevdeki Devlet başkanı Aleksandr Lukaşenko, vatandaşların %72,3'ünün desteğini aldı. Aynı zamanda, geri kalan adaylar için toplamda %10'dan fazla oylamaya hazır değildi.[64][65]
Beyaz Rusya'da kamuoyu yoklaması yapılabilmesi için devlet lisansı gerekmektedir. Ayrıca medya kuruluşlarının da seçimlerle ilgili çevrimiçi anket yapması yasaklandı.[66]
Lejant
Tarih | Anket firması | Lukaşenko | Tsihanouskaya | Kanapatskaya | Çeraçen | Dmitriyeu | Babarıka | Tsapkala | Oran |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
23-27 Temmuz 2020 | A C Ecoom23 Ağustos 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. | 73.3 | 7.5 | 1.6 | 0.2 | 0.7 | Yok | 65.8 | |
10-14 Temmuz 2020 | A C Ecoom13 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. | 69.4 | 2.2 | 1.5 | 0.8 | 0.3 | 6.7 | 3.1 | 62.6 |
![]() | |
![]() |
Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı, zamanında bir davetiye gönderilmediği için 2020 seçimlerini izlemeyeceğini bildirdi. 1995'ten beri Beyaz Rusya'da herhangi bir seçimi özgür ve adil olarak kabul etmemişti.[67] Ülkedeki tek uluslararası gözlemci Rusya, Azerbaycan ve demokratik sicilleri şüpheli olan diğer birkaç ülkelerdendi.[68] 4 Ağustos 2020'de, seçimlerdeki erken oylamanın ilk günü, MSK neredeyse %5'lik bir katılım bildirdi.[69][70] Ancak bağımsız gözlemciler bu rakama itiraz etti ve şişirildiğini iddia etti.[70]
Bazı sandık merkezlerinde, oy pusulalarının perdeleri kasıtlı olarak kaldırıldı ve sadece üç tarafı kapalı kaldı.[71]
Seçimlerden birkaç gün önce, bazı gazeteciler ve blog yazarları, zayıf ve sahte suçlamalarla tutuklandı veya seçimleri kapsama yetkisi reddedildi,[68] bu da Ocak ayından bu yana yapılan toplam tutuklu sayısı 100'ün üzerinde oldu.[72]
Beyaz Rusya'da seçimleri izleyen bağımsız bir dernek olan Honest People, gözlemcilerden 5096 ihlal tespit ettiğini bildirdi. Yetkililer, seçim komisyonunun bildirdiği katılım istatistiklerini de sorguladılar. Grup, 70 civarında seçim gözlemcisinin gözaltına alındığını söyledi.[72]
4 Ağustos'ta katılımın %4,98,[70][73] 5 Ağustos'ta %12,75,[74] 6 Ağustos'ta %22,47,[69] ve 7 Ağustos'ta %32,24 olduğu[kaynak belirtilmeli] belirtildi. 9 Ağustos'ta, katılımın 20.00 itibarıyla %84,05 olduğu, seçimi onaylamak için gereken %50'den fazla olduğu bildirildi.[75]
The New York Times'a göre, oylamanın sonucu, "önceki seçimlerde olduğu gibi, hiçbir zaman gerçek bir şüpheye yer bırakmadı" ve Lukaşenko'nun "oy sayımını kontrol ettiğini ve geniş bir güvenlik aygıtını ve ona desteğinde tereddütsüz ve rakiplerini hor gören gürültülü bir devlet medya makinesi." Ana meydan okuyan Svyatlana Tsihanouskaya'nın seçim günü güvenlik görevlilerinin kampanya personelinin en az sekiz üyesini gözaltına almasının ardından Minsk'te saklandığı belirtildi.[68]
Aday | Parti | Oylar | % | |
---|---|---|---|---|
Aleksandr Lukaşenko | Bağımsız | 4.661.075 | 80.10 | |
Svyatlana Tsihanouskaya | Bağımsız | 588.622 | 10.12 | |
Hanna Kanapatskaya | Bağımsız | 97.489 | 1.67 | |
Andrey Dmitriyeu | Bağımsız | 70.671 | 1.20 | |
Syarhey Çeraçen | Beyaz Rusya Sosyal Demokrat Meclisi | 66.613 | 1.14 | |
Her şeye karşı | 267.360 | 4.59 | ||
Boş/geçersiz | 69.505 | – | ||
Toplam | 5.818.955 | 100 | ||
Kayıtlı seçmen/katılım | 84.17 | |||
Kaynak: Beyaz Rusya Merkez Seçim Komisyonu[76][77] |
Devlet televizyonunun Lukaşenko'nun çoğunluğu alarak zaferini gösteren bir çıkış anketinin sonuçlarını açıklamasından sonra, Minsk'te protestocular ve çevik kuvvet polisi arasında çatışmalar çıktı. Yaralanma raporları ve sersemletici el bombası ve plastik mermi kullanımı ortaya çıktı.[78]
Ana muhalefet adayı Svyatlana Tsihanouskaya, düzenlediği basın toplantısında, çıkış anketine güvenmediğini söyleyerek, "Gözlerime inanıyorum ve çoğunluğun bizde olduğunu görüyorum" dedi.[78]
Anket kapandığında birçok internet servis sağlayıcısı yönlendirmeyi kaybetti, polis ve ordu Minsk'in çoğunu kapattığı için iletişim kesintileri yaygınlaştı.[72]
Sahte olduğu iddia edilen sonuçların açıklanmasından sonraki ikinci gece protestocular, Riga pazarı çevresindeki alanı barikat kurdu. Güvenlik güçleri, protestoculara göz yaşartıcı gaz ve sis bombası kullanarak karşılık verdi.[79]
Tsihanouskaya, Merkez Seçim Komisyonu'na (MSK) resmi bir şikayette bulunmasının ardından seçim gecesi yedi saat süren tutukluluktan salıverildikten sonra Beyaz Rusya güvenlik servisleri tarafından Litvanya'ya götürüldü.[80]
11 Ağustos'ta Tsihanouskaya, gözaltına alınmasının ardından, görünüşte baskı altında filme alınmış ve devlet destekli medyada tanıtılmış bir senaryodan bir video bildirisi yayınladı.[80] Bildiride; Beyaz Rusya halkını protesto etmeyi bırakmaya ve Lukaşenko'nun zaferini kabul etmeye çağırdı. Tsihanouskaya'nın gözaltı sonrası mesajında ve tavrındaki güçlü değişiklik, müttefiklerin videonun bir rehine videosuna benzetilerek, video için zorlandığı konusunda ısrar etmesine yol açtı.[81] Daha önce seçimlerden önce güvenlikleri için çocuklarını yurt dışına göndermişti. 14 Ağustos'ta ise seçimleri %60 ila %70 oy kazandığını iddia etti ve sivil toplum aktivistlerden, Beyaz Rusyalılardan ve profesyonellerden oluşan bir geçiş konseyi kurulması hakkında bir video yayınladı. Ayrıca destekçilerinin seçimin yeniden sayılması için internet üzerinden bir imza kampanyası imzalaması gerektiğini söyledi.[82][83]
İşkence iddiaları da dahil olmak üzere protestoculara yönelik tutuklamalar ve şiddet, faillere karşı uluslararası yaptırım çağrılarıyla sonuçlanan seçimden sonraki hafta artış gösterdi.[82]
Beyaz Rusya Merkez Seçim Komitesi, 19 Ağustos'ta Lukaşenko'nun önümüzdeki iki ay içinde yeni bir dönem için devlet başkanı olarak göreve başlayacağını söyledi.[8]
Ülkeler ve kuruluşlardan bazıları seçim sonucunu kabul ederken, bazıları da reddederek görüşlerini dile getirdiler. Birçoğu şiddeti daha fazla kınayarak protestolar hakkında yorum yaptı.
Yaptırım uygulamaya karar veren ülkeler ve kuruluşlar:
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.