Loading AI tools
Kazakistan'ın resmî dili olan Türk dili Vikipedi'den, özgür ansiklopediden
Kazakça veya Kazak Türkçesi (қазақ тілі / Qazaq tili, қазақша / Qazaqşa), Kıpçak öbeğine ait, Kazakistan'da konuşulan çağdaş Türk dillerinden biridir. Nogayca ve Kırgızcaya yakındır.
Kazakça | |
---|---|
қазақ тілі Qazaq tili, қазақша Qazaqşa | |
![]() | |
Bölge | Orta Asya |
Etnisite | Kazaklar |
Dönem | 2011[1] |
Dil ailesi | |
Yazı sistemi | Kazak alfabesi (Kiril alfabesi, Latin, Fars alfabesi) |
Resmî durumu | |
Resmî dil | ![]() ![]()
|
Dil kodları | |
ISO 639-1 | kk |
ISO 639-2 | kaz |
ISO 639-3 | kaz |
![]() Kazakça'nın coğrafi konuşan dağılımı: Çoğunluk Kazakça konuşur Önemli oranda bir azınlık Kazakça konuşur |
Dünyada yaklaşık 23 milyon kişi, Kazakistan'da da 13 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır.[kaynak belirtilmeli] Moğolistan'ın batı bölgesindeki Bayan Ölke (diğer adı Bayan Ölgey) eyaletinde yaşayan Kazaklar, Kazakistan'ın kullandığı alfabeyi kullanarak Kazakça yazmaktadırlar. Bayan Ölgey'in nüfusunun %94'ini Kazaklar oluşturur.[kaynak belirtilmeli] Ayrıca Rusya'nın Astrahan Oblastı'nın %14,21'inin Kazak olduğu belirtilmektedir.
Eski Türkçe asıllı kelimelerde; baştaki y'ler c'ye (yok → coq, yıl → cıl, yay → cay, yaman → caman, yan → can), ç'ler ş'ye (ağaç → ağaş, aç → aş, açık → aşıq), ş'ler s'ye (aş → as, boş → bos, baş → bas) dönüşmüştür. Eklerde de aynı değişme olur: Qazaqşa (Kazakça)… Yabancı asıllı kelimelerde bu değişmeler görülmez: şükir, şahar, ğaşıq (şükür, şehr, aşık). Kazakça bir kelime birleşik ya da alıntı bir kelime değilse ikinci heceden sonra yuvarlak ünlü barındırmaz ve bu uyumu bâzı alıntı kelimelere uydurmuştur.
J ile başlayan kelimeler c olarak okunur.: Jasaymız (yapıyoruz, yapacağız)- casaymız. Kazakçadaki (J,j) harfi Türkçedeki gibi C sesini verir. Jalğız, Jaqsı, Jaman, Jañalıq (yazılış Kazakça); Calğız, Cahsı, Caman, Cañalık okunuş. Konuşmadaki Q(Қ) harfi, Q'den sonra bir ünsüz gelirse H(Х)'e dönüşür.
Ayrıca konuşma dilinde ilk hecede ö, u ya da ü gelirse ikinci ve üçüncü hecelerde de gelebilir. Bu yazıda olmaz. Bügin- bügün, tündiz- tündüz (tün - dün); durıs-durus(dürüst).
Örnek: Körgende (yazılış) - Körgöndö (okunuş) "gördüğünde"
Kazakçada üç farklı şimdiki zaman vardır. Jalpı osı şak (genel şimdiki zaman), nak osı şak (kesin şimdiki zaman), negaybıl osı şak (belirsiz şimdiki zaman).
Kazakçanın eski şekilleri 38 harfli Orhun yazısıyla yazılmıştır.[kaynak belirtilmeli] Günümüzdeyse Kazakça bâzı ilâve harfler kullanılarak Latin alfabesi, Kiril alfabesi ve Arap alfabesiyle yazılabilmektedir. Kiril alfabeli Kazakistan Alfabesi 42 harf olup şu işaretlerden oluşmaktadır: а (a), ә (a-e arası), б (b), в (v), г (ince g), ғ (kalın g), д (d), е (e), ё (yo), ж (c), з (z), и (iy), й (y), к (ince k), қ (kalın k, q), л (l), м (m), н (n), ң(nazal n, genizden n, ñ), о (o), ө (ö), п (p), р (r), с (s), т (t), у (uv), ұ (u), ү (ü), ф (f), х(hırıltılı h), һ (geniş h), ц (ts), ч (ç), ш (ş), щ (şç), ъ (kalın ün verir), ы (ı), і (i), ь (inceleştirir), э (é), ю (yu), я (ya).
Kiril | Latin | Latin (2017 yıl)[3] | Latin (2018 yılı) |
---|---|---|---|
Мен Қазақ, Қазақпын Деп Мақтанамын |
Men Qazaq, Qazaqpın Dep Maqtanamın |
Men Qazaq, Qazaqpyn Dep Maqtanamyn |
Men Qazaq, Qazaqpyn Dep Maqtanamyn |
Sözcüğü Sözcüğüne Aktarım | Türkçe | ||
Men Qazaq, Qazaqpın Dep Maqtanamın |
Ben Kazak, Kazak'ım diye övünürüm |
Tekil | Çoğul | ||
---|---|---|---|
Kazakça | Türkçe | Kazakça | Türkçe |
Мен (Men) | Ben | Біз (Biz) | Biz |
Сен (Sen) | Sen (tekil samîmî) | Сендер (Sender) | Siz (çoğul samîmî) |
Сіз (Siz) | Siz (tekil resmî) | Сіздер (Sizder) | Siz (çoğul resmî) |
Ол (Ol) | O | Олар (Olar) | Onlar |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.