Bir çevre ile ilişkili organizmalar topluluğu Vikipedi'den, özgür ansiklopediden
Biyom, bulundukları fiziksel çevreye[1] ve ortak bir bölgesel iklime tepki olarak oluşmuş biyolojik bir topluluktan oluşan biyocoğrafik bir birimdir.[2][3][4] Bir diğer tanıma göre, biyosferin aynı iklim koşullarında ve aynı bitki örtüsünün egemen olduğu çok geniş bölümlerini belirten çevrebilim terimidir. Yeryüzündeki birbirine bitişik, benzer yayılmış yaşam alanları olarak da tanımlanabilir. Biyomlar birden fazla kıtaya yayılabilir. Biyom, habitattan daha geniş bir terimdir ve çeşitli habitatları içerebilir.
Dünya çapında karasal (kara) biyomların bir haritalamasıYaşam varoluş biçimlerinin Mavi gezegeni: Yeryüzü
Her biyomda, egemen bitki örtüsü, o biyoma özgü bir dizi hayvan topluluğunu barındırır. Her biyomun biyotası (bitkileri ve hayvanları), doğanın her yanında benzer özellikler taşır. Biyomlar, yaşam çevresi denilen içinde özel organizmaların yaşadıkları daha küçük birimlerden oluşurlar.
Bölgenin coğrafyası ve iklimi gibi etkenler söz konusu biyomda gelişen yaşam biçimlerinin türünü belirler. Bir biyomda pek çok ekosistem olabilir.
Bir biyom geniş alanları kapsayabilirken, bir mikrobiyom, tanımlanmış bir alanda çok daha küçük bir ölçekte bir arada bulunan organizmaların bir karışımıdır. Örneğin, insan mikrobiyomu, insan vücudunda veya içinde bulunan bakteri, virüs ve diğer mikroorganizmaların toplamıdır.[5]
Bir 'biyota', bir coğrafi bölgenin veya bir zaman periyodundaki organizmalarının toplam yığınıdır. Yerel coğrafi ölçeklerden ve anlık zamansal ölçeklerden tüm gezegene ve tüm zaman ölçekli uzay-zaman ölçeklerine kadar bulunur. Dünyanın biyotası biyosferi oluşturur.
Genel olarak biyomların 2 ana çeşidi vardır. Bunlar "karasal biyomlar" ve "su biyomları"dır.[6]
Karasal Biyomlar
Ekvator Yağmur Ormanları Biyomu: Amazon, Kongo ve Endonezya adalarında görülür.
Savan Biyomu: Afrika’nın doğusu ve batısı ile Avustralya’nın güneydoğusu ve Brezilya’nın güney bölgesinde görülür.
Çöl Biyomu: Afrika Kuzeyi, batı Arap Yarımadası, İran orta bölgesinde, Avustralya orta bölgesinde ve ABD orta bölgesinde görülür.
Yapraklarını Döken Orman Biyomu: Avrupa’nın orta ve batı bölgeleri, Kanada batı bölgesi, Avustralya doğusu ve Çin’in genelinde görülür.
Çalı Biyomu: Akdeniz’e kıyısı olan ülkeler, ABD Kaliforniya eyaleti, Şili orta bölgesi, Güney Afrika Kap Bölgesi ve Avustralya’nın güney batısında görülür.
İğne Yapraklı Orman Biyomu: İskandinav Yarımadası güneyi, Sibirya güneyi, Kanada güneyi, Alaska güneyi ve Doğu Avrupa’nın soğuk bölgelerinde görülür.
Tundra Biyomu: Alaska kuzeyi, Kanada kuzeyi, İskandinav Yarımadası kuzeyi ve Rusya’nın kuzey kesimlerinde görülür.
Dağ Biyomu: Himalaya dağları, And dağları, Alp dağları, Kafkas dağları gibi yüksek zirvelerin bölgeleridir.
Kutup Biyomu: Kutup bölgesi olan Antarktika ve Grönland’da görülür.
Su Biyomları. Tuzlu Su Biyomları ve Tatlı Su Biyomları. Tatlı Su biyomlarıda Göl Biyomları ve Akarsu Biyomları olarak ikiye ayrılır.
Okyanus ve Deniz Biyomu
Göl Biyomu
Akarsu Biyomu
Farklı biyomlar
Bir biyomu öbüründen ayıran temel etki iklimdir. Söz gelimi, bir tropikal yağmur ormanının iklimi, iğne yapraklıormanların ikliminden çarpıcı bir biçimde farklıdır. Tropikal yağmur ormanında bol su bulunur; günlük 13,9 - 29,4°C'lik sıcaklık, bitki gelişmesi için aşağı yukarı kusursuz bir ortam yaratır. İğne yapraklı orman, tipik olarak yazın kuraklığa, kışın da çok soğuk havaya daha iyi dayanır. Aynı biçimde hayvan topluluğu da biyomdan biyoma değişir. Her biyomun bitki ve hayvan toplulukları, o biyoma uyarlanmışlardır. Söz gelimi kuzeytundralarında, yılın önemli bir bölümünde çok soğuk bir iklim egemendir; bitki gelişme dönemi de serin ve kurak geçer. Bununla birlikte gerek bitki topluluğu, gerek hayvan topluluğu, bu sert koşullara uyum sağlamışlardır. Kuzey kutup bölgesinin ağaçsız tundra bitki örtüsü, çokyıllık bitkilerden oluşur. Bitkilerin alçak boylu olması, sert, dondurucu rüzgarlara karşı geliştirilmiş bir uyumdur; böylece nem, besin azlığı, vb. öbür olumsuz koşullara, yüksek boylu bitkilerden daha iyi dayanırlar.
Benzer biyomlar
Benzer biyomlar, çoğunlukla aynı enlemlerde bulunurlar. Bu durum tundrada ve tayga adı verilen iğne yapraklı kuzey ormanlarında açıkça görünür. Enlem benzerliklerinin yanı sıra, yükseklik benzerlikleri de biyomun oluşumunu etkiler. Yüksek bir dağın doruğuna doğru çıkıldıkça, sıcaklık düşer, hava soğur; kışlar daha uzun ve sert geçer (ekvator yakınlarındaki yüksek dağların dorukları bile karlarla kaplıdır). Bu yüzden, aynı dağda birkaç farklı iklim ve bitki örtüsü kuşağı görülür.
Kara ve su biyomları
Biyomlar kara ve su biyomları olmak üzere ikiye ayrılır. Kara biyomları; tundralar, taygalar (kozalaklı ağaç), yapraklarını döken ve dökmeyen ormanlar, ılıman bölge ormanları, koruluk ve çalılıklar, çöller, tropikal ormanlar ve çalılıklar, stepler-savanlar, çayırlıklardır. Su biyomları ise; tuzlu su ve tatlı su biyomları olmak üzere iki bölümde incelenir. Tatlı su biyomları da akarsular, haliçler ve göllerdir.
Asıl okyanuslar ve dünyanın denizlerinin drenaj havzası kıta bölünmelerine göre işaretlenir. Büyük kıta bölümleri, okyanusların ve dünyanın denizleri içerisinde drenajı gösterilmektedir – gri alanlar kapalı havzalardır (endorheic); okyanusa akış yoktur.
Terim, 1916'da Frederic Clements tarafından, başlangıçta Karl Möbius'un biyotik topluluğu (1877) ile eşanlamlı olarak önerildi.[7] Daha sonra, hayvan unsurunun dâhil edilmesi ve tür kompozisyonunun taksonomik unsurunun hariç tutulmasıyla, daha önceki fitofizyonomi, oluşum ve bitki örtüsü (floraya karşı kullanılır) kavramlarına dayanan mevcut tanımını kazanmıştır.[8][9] 1935'te Arthur Tansley, bu görüşe iklim ve toprak unsurlarını ekleyerek buna ekosistem adını verdi.[10][11] Uluslararası Biyolojik Program (1964–74) projeleri, biyom kavramının yaygınlaşmasında etkili olmuştur.[12]
Bununla birlikte, bazı bağlamlarda biyom terimi farklı bir şekilde kullanılmaktadır. Alman literatüründe, özellikle Walter terminolojisinde, bu terim biyotop (somut bir coğrafi birim) olarak benzer şekilde kullanılırken, bu makalede kullanılan biyom tanımı, hangi kıtada olduğuna bakılmaksızın uluslararası, bölgesel olmayan bir terminoloji olarak kullanılır — bir alan mevcutsa, aynı biyom adını alır ve onun "zonobiyomu", "orobiyomu" ve "pedobiyomu" (iklim bölgesi, yükseklik veya toprak tarafından belirlenen biyomlar) terimlerine karşılık gelir.[13]
Brezilya literatüründe, "biyom" terimi bazen tür kompozisyonuna dayanan bir alan olan biyocoğrafik bölge teriminin eşanlamlısı olarak kullanılır (bitki türleri dikkate alındığında kullanılan floristik bölge terimi) veya aynı zamanda Ab'Sáber'in "morfoklimatik ve fitocoğrafik alan"ının eşanlamlısı olarak, benzer jeomorfolojik ve iklimsel özelliklerin baskın olduğu ve belirli bir bitki örtüsü biçimini içeren kıta altı boyutlarına sahip bir coğrafi alan olarak kullanılır. Her ikisi de aslında birçok biyomu içerir.[8][14][15]
Dünyayı birkaç ekolojik bölgeye ayırmak, özellikle dünyanın her yerinde var olan küçük ölçekli değişkenlikler ve bir biyomdan diğerine kademeli geçiş nedeniyle, zordur. Bu nedenle sınırlarının keyfi olarak çizilmeleri ve karakterize edilmeleri, içlerinde hâkim olan ortalama koşullara göre yapılmalıdır.[16]
Kuzey Amerika çayırları üzerinde 1978 yılında yapılan bir çalışmada,[17] mm/yıl cinsinden evapotranspirasyon ile g/m2/yıl cinsinden yer üstü net birincil üretim arasında pozitif bir lojistik korelasyon bulunmuştur. Çalışmanın genel sonuçları, yağış ve su kullanımının yer üstü birincil üretime yol açtığı, güneş ışınımı ve sıcaklığın yer altı birincil üretimine (kökler) yol açtığı ve sıcaklık ve suyun serin ve ılık mevsim büyüme alışkanlığına yol açtığı yönündeydi.[18] Bu bulgular, daha sonra Whittaker tarafından basitleştirilmiş olan Holdridge'in biyosınıflandırma şemasında (aşağıya bakınız) kullanılan kategorilerin açıklanmasına yardımcı olur. Bununla birlikte, sınıflandırma şemalarının sayısı ve bu şemalarda kullanılan belirleyicilerin çeşitliliği, biyomların oluşturulan sınıflandırma şemalarına tam olarak uymadığının güçlü göstergeleri olarak alınmalıdır.
Holdridge (1947, 1964) yaşam alanları
Holdridge yaşam bölgesi sınıflandırma şeması. Yaratıcısı tarafından üç boyutlu olarak düşünülse de, genellikle üçgen bir çerçevede iki boyutlu bir altıgen dizisi olarak gösterilir.
Ana madde: Holdridge yaşam bölgeleri
1947'de Amerikalı botanikçi ve iklimbilimci Leslie Holdridge, bu iki abiyotik faktörün bir habitatta bulunan bitki örtüsü türlerinin en büyük belirleyicileri olduğu varsayımı altında, sıcaklık ve yağışların bitki örtüsü üzerindeki biyolojik etkilerine dayanarak iklimleri sınıflandırdı. Holdridge, diyagramında açıkça görülebilen 30 sözde "nem bölgeleri"ni tanımlamak için dört ekseni kullanır. Bu plan toprak ve güneşe maruz kalmayı büyük ölçüde göz ardı ederken, Holdridge bunların önemli olduğunu kabul etmiştir.
Yıllık ortalama sıcaklık ve yağışın bir işlevi olarak bitki örtüsü türlerinin dağılımı.
Whittaker, biyomları iki abiyotik faktör kullanarak sınıflandırdı: yağış ve sıcaklık. Onun planı, Holdridge'in basitleştirilmiş hâli olarak görülebilir; daha kolay erişilebilir, ancak Holdridge'in daha fazla özgüllüğü eksiktir.
Whittaker, yaklaşımını teorik iddialara ve ampirik örneklemeye dayandırdı. Daha önce biyom sınıflandırmalarının bir incelemesini derlemişti.[21]
Whittaker'ın şemasını anlamak için anahtar tanımlar
Fizyonomi: bazen bitkilerin görünümüne atıfta bulunur; veya biyomun belirgin özellikleri, dış özellikleri veya ekolojik toplulukların veya türlerin - bitkiler de dâhil olmak üzere - görünümü anlamı taşır.
Biyom: bitki örtüsü yapısı, fizyonomisi, çevrenin özellikleri ve hayvan topluluklarının özellikleri bakımından benzer olan belirli bir kıtadaki karasal ekosistemlerin gruplandırılmasıdır.
Oluşum: belirli bir kıtadaki büyük bir bitki topluluğu türü.
Biyom türü: fizyonomi ile tanımlanan yakınsak biyomların veya farklı kıtaların oluşumlarının gruplandırılmasıdır.
Bitki örtüsü türü: yakınsak oluşumların gruplandırılmasıdır.
Whittaker'ın biyom ve oluşum arasındaki ayrımı basitleştirilebilir: formasyon sadece bitki topluluklarına uygulandığında kullanılırken, biyom hem bitkilerle hem de hayvanlarla ilgili olduğunda kullanılır. Whittaker'ın biyom türü veya oluşum türü ortak düşüncesi, benzer toplulukları sınıflandırmak için daha geniş bir yöntemdir.[22]
Biyom türlerini sınıflandırmak için Whittaker parametreleri
Whittaker, toplulukları dünya ölçeğinde iklimle ilişkilendirmek için ekoklin desenlerinin "gradyan analizi" olarak adlandırdığı şeyi kullanmıştır. Whittaker, karasal alemde dört ana ekoklin düşünmüştür.[22]
Gelgit seviyeleri: Yüksekten alçağa kadar konuma göre değişken yoğunluklarda değişen, suya ve kuruluğa maruz kalan alanların ıslaklık gradyanı
İklimsel nem gradyanı
Yüksekliğe göre sıcaklık gradyanı
Enlemlere göre sıcaklık gradyanı
Bu gradyanlar boyunca Whittaker, biyom tiplerini niteliksel olarak belirlemesine izin veren birkaç eğilime dikkat çekti:
Gradyan, üretkenlikte karşılık gelen değişikliklerle birlikte, olumludan aşırıya doğru ilerler.
Fizyonomik karmaşıklıktaki değişiklikler, bir çevrenin ne kadar elverişli olduğuna bağlı olarak değişir (çevre daha az elverişli hâle geldikçe topluluk yapısının azalması ve tabaka farklılaşmasının azaltılması).
Yapı çeşitliliğindeki eğilimler, tür çeşitliliğindeki eğilimleri takip eder; alfa ve beta tür çeşitliliği, elverişli ortamlardan aşırı ortamlara doğru azalır.
Her büyüme biçimi (yani çimenler, çalılar, vb.) ekoklinler boyunca maksimum öneme sahip karakteristik bir yere sahiptir.
Aynı büyüme biçimleri, dünyanın çok farklı yerlerinde benzer ortamlarda baskın olabilir.
Whittaker, genel bir sıcaklık gradyanı elde etmek için gradyan (3) ve (4)'ün etkilerini topladı ve bunu, Whittaker sınıflandırma şeması olarak bilinen şeyde yukarıdaki sonuçları ifade etmek için bir gradyan (2), (nem gradyanı) ile birleştirdi. Şema, biyom türlerini sınıflandırmak için yıllık ortalama yağış (x ekseni) ile yıllık ortalama sıcaklık (y ekseni) grafiklerini çizmektedir.
David W. Goodall tarafından düzenlenen çok yazarlı Dünya Ekosistemleri dizisi, Dünya'daki başlıca "ekosistem türleri veya biyomları" hakkında etraflıca bir kapsama sağlar:[24]
Karasal Ekosistemler
Doğal Karasal Ekosistemler
Islak Kıyı Ekosistemleri
Kuru Kıyı Ekosistemleri
Kutup ve Alp Tundrası
Çamurlar: Bataklık, Turbalık, Sulak Alan ve Bozkır
Ilıman Çöller ve Yarı Çöller
İğne Yapraklı Ormanlar
Ilıman Yaprak Döken Ormanlar
Doğal Otlaklar
Çalılıklar ve İlgili Fundalıklar
Ilıman Geniş Yapraklı Yaprak Dökmeyen Ormanlar
Akdeniz Tipi Çalılıklar
Sıcak Çöller ve Kurak Çalılıklar
Tropikal Savanalar
Tropikal Yağmur Ormanı Ekosistemleri
Sulak Alan Ormanları
Bozulmuş Toprak Ekosistemleri
Islah Edilen Karasal Ekosistemler
Islah Edilen Otlaklar
Tarla Bitki Ekosistemleri
Ağaç Mahsul Ekosistemleri
Sera Ekosistemleri
Biyoendüstriyel Ekosistemler
Sucul Ekosistemler
İç Su Ekosistemleri
Nehir ve Akarsu Ekosistemleri
Göller ve Rezervuarlar
Deniz Ekosistemleri
Gelgit ve Kıyı Ekosistemleri
Mercan Resifleri
Haliçler ve Kapalı Denizler
Kıta Sahanlıklarının Ekosistemleri
Derin Okyanus Ekosistemleri
Islah Edilen Sucul Ekosistemleri
Islah Edilen Sucul Ekosistemleri
Yeraltı Ekosistemleri
Mağara Ekosistemleri
Walter (1976, 2002) zonobiyomları
Eşanlamlı olarak adlandırılan Heinrich Walter sınıflandırma şeması, sıcaklık ve yağış mevsimselliklerini dikkate alır. Yağış ve sıcaklığı da değerlendiren sistem, önemli iklim özellikleri ve bitki örtüsü türleri ile dokuz ana biyom türü belirler. Her biyomun sınırı, bitki formunun güçlü belirleyicileri olan nem ve soğuk stres koşulları ve dolayısıyla bölgeyi tanımlayan bitki örtüsü ile ilişkilidir. Bataklıktaki sel gibi aşırı koşullar, aynı biyom içinde farklı türde topluluklar yaratabilir.[13][25][26]
Daha fazla bilgi Zonobiyom, Bölgesel toprak türü ...
Zonobiyom
Bölgesel toprak türü
Bölgesel bitki örtüsü türü
ZB I. Ekvator, her zaman nemli, az sıcaklık mevsimselliği
Ekvator kahverengi killeri
Yaprak dökmeyen tropikal yağmur ormanı
ZB II. Tropikal, yaz yağışlı mevsim ve daha soğuk "kış" kuru mevsim
Kırmızı killer veya kırmızı topraklar
Tropikal mevsimlik orman, mevsimlik kuru orman, bodur ya da savan
Sürekli donmuş topraklar üzerinde büyüyen, ağaçsız, bodur, yaprak dökmeyen bitki örtüsü
Kapat
Schultz (1988) eko-bölgeleri
Schultz (1988, 2005) dokuz eko-bölge tanımlamıştır (onun eko-bölge kavramı BBC'nin eko-bölge kavramından çok biyom kavramına benzer):[27]
kutup/kutup altı bölge
kuzey bölgesi
nemli orta enlemler
kuru orta enlemler
kış yağmurlu subtropikler
yıl boyunca yağmurlu subtropikler
kuru tropikler ve subtropikler
yaz yağmurlu tropikler
yıl boyunca yağmurlu tropikler
Bailey (1989) ekolojik bölgeleri
Robert G. Bailey, 1976'da yayınlanan bir haritada Amerika Birleşik Devletleri için neredeyse bir biyocoğrafikekolojik bölgeler sınıflandırma sistemi geliştirdi. Ardından sistemi 1981'de Kuzey Amerika'nın geri kalanını ve 1989'da dünyayı kapsayacak şekilde genişletti. İklime dayalı Bailey sistemi, diğer iklim özelliklerine (subarktik, ılık ılıman, sıcak ılıman ve subtropikal; deniz ve kıta; ova ve dağ) dayanan diğer bölümlerle dört alana (kutupsal, nemli ılıman, kuru ve nemli tropikal) ayrılmıştır.[28][29]
Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF) tarafından bir araya getirilen bir biyolog ekibi, dünyanın kara alanını biyocoğrafik alanlara (BBC şemasında "ekozonlar" olarak adlandırılır) ve bunları ekolojik bölgelere ayıran bir plan geliştirmiştir (Olson & Dinerstein, 1998, vb.). Her ekolojik bölge, bir ana biyom (ana habitat türü olarak da adlandırılır) ile karakterize edilir.[30][31]
Bu sınıflandırma, WWF tarafından koruma öncelikleri olarak tanımlanan Global 200 ekolojik bölge listesini tanımlamak için kullanılır.[30]
Yüzeyin kilometrelerce altındaki kaya gözenekleri ve çatlaklarındaki tamamen mikroskobik yaşamdan oluşan endolitik[lower-alpha 9] biyom, daha yeni keşfedilmiştir ve çoğu sınıflandırma şemasına tam olarak uymamaktadır.[39]
İklim değişikliği, Dünya'nın biyomlarının dağılımını büyük ölçüde değiştirme potansiyeline sahiptir.[40][41] Yani, dünyadaki biyomlar o kadar çok değişebilirdir ki, tamamen yeni biyomlar olma riski altında olabilirler.[42] Genel frekans modelleri, iklim değişikliğinin biyomlar üzerindeki etkisini bulmada temel unsur olmuştur.[43] Daha spesifik olarak, küresel arazi alanının %54'ü ve %22'si diğer biyomlara karşılık gelen iklimleri yaşayacaktır.[40] Arazi alanının %3.6'sı tamamen yeni veya olağandışı iklimler yaşayacaktır.[44][45] Ortalama sıcaklıklar hem kuzey kutbu hem de dağlık biyomlarda normal miktarın iki katından fazla artmıştır.[46][47][48] Bu da, şu anda iklim değişikliğine karşı en savunmasız olanın, kuzey kutbu ve dağlık biyomlar olduğu sonucuna bizi götürür.[46] Durumun neden böyle olduğuna dair halihazırda akıl yürütme, daha soğuk ortamların, zemini kaplayan kar ve buzun bir sonucu olarak daha fazla güneş ışığını yansıtma eğiliminde olduğu gerçeğine dayanmaktadır. Yıllık ortalama sıcaklıklar yükseldiği için buz ve kar erimektedir. Sonuç olarak, albedo azalır.[49][50] Karasal biyomlara yakından bakmak önemlidir, çünkü iklim düzenlemesinde çok önemli bir rol oynarlar.[51][52] Güney Amerika karasal biyomlarının kuzey kutbu ve dağlık biyomlarla aynı sıcaklık eğilimlerinden geçtiği tahmin edilmektedir.[51][53] Yıllık ortalama sıcaklığının artmaya devam etmesiyle, şu anda orman biyomlarında bulunan nem kuruyacaktır.[51][52]
Soliflüksiyon: Özellikle donmuş alt toprağın suyun sızmasına karşı bir bariyer görevi gördüğü durumlarda, ıslak toprağın veya diğer malzemelerin bir eğimden aşağı kademeli hareketi.
Neritik bölge: Gelgit işaretinden yaklaşık 100 kulaç derinliğe kadar olan okyanus sularıdır. Yaklaşık 200 metre (660 ft) derinlikte, kıta sahanlığının düştüğü yerin üzerindeki okyanusun nispeten sığ kısmıdır.
Kaya tabakası: (ing: Shelves), Denizde veya nehirde bir kumsal veya batık kaya parçası.
Kabarma veya yükselme: (ing: Upwelling), Okyanusun derinliklerinden gelen soğuk, genellikle besin açısından zengin suların yüzeye çıktığı bir süreçtir. Sıcak yüzey suyu açık deniz akıntıları tarafından çekilirken, besinlerle dolu soğuk, ağır derin deniz suyunun yukarı doğru akışıdır.
Ön kıyı veya deniz kıyısı olarak da bilinen gelgit bölgesi, gelgitin alçalması sırasında su seviyesinin üzerinde ve yüksek gelgitte su altında kalan alandır (başka bir deyişle, gelgit aralığındaki alandır).
Bazen mercan atol olarak bilinen bir atol, bir lagünü kısmen veya tamamen çevreleyen bir mercan kenarı içeren halka şeklinde bir mercan resifidir.
(Fiziksel Coğrafya) Genellikle kutup denizlerinde oluşan, bir araya toplanmış ayrı parçalardan oluşan geniş bir yüzen buz alanı. Ayrıca buz paketi de denir. (Oşinografi) Birlikte paketlenmiş veya sıkıştırılmış buz parçalarının bir karışımından oluşan geniş bir yüzen buz alanı.
(Botanik) Kaya içinde büyüyen (yosun gibi organizmalar). Bazı likenler gibi kayaların yüzeyine gömülü olarak yaşarlar.
Bowman, William D.; Hacker, Sally D. (2021). Ecology[Çevrebilim]. 5. (İngilizce). 198 Madison Avenue, New York, NY 10016, Amerika Birleşik Devletleri: Oxford Üniversitesi Yayınları. ss.H3-1-51. ISBN978-1605359212.
Clements, F. E. 1917. The development and structure of biotic communities. J. Ecology 5:120–121. Abstract of a talk in 1916, 7 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
Martins, F. R. & Batalha, M. A. (2011). Formas de vida, espectro biológico de Raunkiaer e fisionomia da vegetação. In: Felfili, J. M., Eisenlohr, P. V.; Fiuza de Melo, M. M. R.; Andrade, L. A.; Meira Neto, J. A. A. (Org.). Fitossociologia no Brasil: métodos e estudos de caso. Vol. 1. Viçosa: Editora UFV. pp. 44–85. 24 Eylül 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Earlier version, 2003, 27 Ağustos 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
Cox, C. B., Moore, P.D. & Ladle, R. J. 2016. Biogeography: an ecological and evolutionary approach. 9th edition. John Wiley & Sons: Hoboken, p. 20, 26 Kasım 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
Tansley, A.G. (1935). The use and abuse of vegetational terms and concepts. Ecology 16 (3): 284–307, "Archived copy"(PDF). 6 Ekim 2016 tarihinde kaynağından(PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Eylül 2016..
Box, E.O. & Fujiwara, K. (2005). Vegetation types and their broad-scale distribution. In: van der Maarel, E. (ed.). Vegetation ecology. Blackwell Scientific, Oxford. pp. 106–128, 28 Ağustos 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
Walter, H. & Breckle, S-W. (2002). Walter's Vegetation of the Earth: The Ecological Systems of the Geo-Biosphere. New York: Springer-Verlag, p. 86, 27 Kasım 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
Sims, Phillip L.; Singh, J.S. (Temmuz 1978). "The Structure and Function of Ten Western North American Grasslands: III. Net Primary Production, Turnover and Efficiencies of Energy Capture and Water Use" [On Batı Kuzey Amerika Çayırının Yapısı ve İşlevi: III. Net Birincil Üretim, Ciro ve Enerji Yakalama ve Su Kullanımının Verimliliği] (İngilizce). 66 (2). British Ecological Society, Journal of Ecology. ss.573-597. doi:10.2307/2259152. JSTOR2259152.
Pomeroy, Lawrence R. ve James J. Alberts, editörler. Concepts of Ecosystem Ecology. [tr: Ekosistem Ekolojisi Kavramları] New York: Springer-Verlag, 1988.
Goodall, D. W. (yazı işleri müdürü). Ecosystems of the World. [tr: Dünyanın Ekosistemleri] Elsevier, Amsterdam. 36 cilt, 1974–, 18 Eylül 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
Walter, H. 1976. Die ökologischen Systeme der Kontinente (Biogeosphäre). [tr: Kıtaların Ekolojik Sistemleri (Biyojeosfer)] (Almanca), Prinzipien ihrer Gliederung mit Beispielen. [tr: Örneklerle Anahatlarının İlkeleri] (Almanca) Stuttgart.
Schultz, J. Die Ökozonen der Erde, [tr: Dünyanın Ekozonları] 1. Basım, Ulmer, Stuttgart, Almanya, 1988, 488 ss.; 2. Basım, 1995, 535 ss.; 3. Basım, 2002; 4. Basım, 2008; 5. Basım, 2016. Çeviri.: The Ecozones of the World: The Ecological Divisions of the Geosphere. [tr: Dünyanın Ekozonları: Jeosferin Ekolojik Bölümleri] Berlin: Springer-Verlag, 1995; 2. Basım, 2005,
Olson, D. M. & E. Dinerstein (1998). Global 200: Dünyanın biyolojik olarak en değerli ekolojik bölgelerini korumaya yönelik bir temsil yaklaşımı. Conservation Biology [tr: Koruma Biyolojisi] 12:502–515, 7 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
Olson, D. M., Dinerstein, E., Wikramanayake, E. D., Burgess, N. D., Powell, G. V. N., Underwood, E. C., D'Amico, J. A., Itoua, I., Strand, H. E., Morrison, J. C., Loucks, C. J., Allnutt, T. F., Ricketts, T. H., Kura, Y., Lamoreux, J. F., Wettengel, W. W., Hedao, P., Kassem, K. R. (2001). Terrestrial ecoregions of the world: a new map of life on Earth, [tr: Dünyanın karasal ekolojik bölgeleri: Dünyadaki yeni bir yaşam haritası], BioScience 51(11):933–938, 17 Eylül 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
Abell, R., M. Thieme, C. Revenga, M. Bryer, M. Kottelat, N. Bogutskaya, B. Coad, N. Mandrak, S. Contreras-Balderas, W. Bussing, M. L. J. Stiassny, P. Skelton, G. R. Allen, P. Unmack, A. Naseka, R. Ng, N. Sindorf, J. Robertson, E. Armijo, J. Higgins, T. J. Heibel, E. Wikramanayake, D. Olson, H. L. Lopez, R. E. d. Reis, J. G. Lundberg, M. H. Sabaj Perez, and P. Petry. (2008). Freshwater ecoregions of the world: A new map of biogeographic units for freshwater biodiversity conservation, [tr: Dünyanın tatlı su ekolojik bölgeleri: Tatlı su biyoçeşitliliğinin korunması için yeni bir biyocoğrafik birimler haritası], BioScience 58:403–414, 6 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
Spalding, M. D. ve diğ. (2007). Marine ecoregions of the world: a bioregionalization of coastal and shelf areas, [tr: Dünyanın deniz ekolojik bölgeleri: kıyı ve kayalık alanlarının biyolojik olarak bölgeselleşmesi], BioScience 57: 573–583, 6 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
"Freshwater Ecoregions of the World: Major Habitat Types", [tr: Dünyanın Tatlı Su Ekolojik Bölgeleri: Başlıca Habitat Türleri], "Freshwater Ecoregions of the World". 7 Ekim 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2008.
Pruvot, G. Conditions générales de la vie dans les mers et principes de distribution des organismes marins: Année Biologique, [tr: Denizlerde genel yaşam koşulları ve deniz organizmalarının dağılım ilkeleri: Biyolojik Yıl], (Fransızca) cilt 2, ss. 559—587, 1896, 18 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Williams, John W.; Jackson, Stephen T.; Kutzbach, John E. (3 Nisan 2007). "Projected distributions of novel and disappearing climates by 2100 AD" [2100 yılına kadar yeni ve yok olan iklimlerin tahmini dağılımları] (İngilizce). 104 (14). Proceedings of the National Academy of Sciences. ss.5738-5742. Bibcode:2007PNAS..104.5738W. doi:10.1073/pnas.0606292104. ISSN0027-8424. PMC1851561$2. PMID17389402.
De Boeck, Hans J.; Hiltbrunner, Erika; Jentsch, Anke; Vandvik, Vigdis (28 Mart 2019). "Editorial: Responses to Climate Change in the Cold Biomes" [Başyazı: Soğuk Biyomlarda İklim Değişikliğine Tepkiler] (İngilizce). Cilt10. Frontiers in Plant Science. s.347. doi:10.3389/fpls.2019.00347. ISSN1664-462X. PMC6447700$2. PMID30984216.
Locosselli, Giuliano Maselli; Brienen, Roel J. W.; Leite, Melina de Souza; Gloor, Manuel; Krottenthaler, Stefan; Oliveira, Alexandre A. de; Barichivich, Jonathan; Anhuf, Dieter; Ceccantini, Gregorio; Schöngart, Jochen; Buckeridge, Marcos (14 Aralık 2020). "Global tree-ring analysis reveals rapid decrease in tropical tree longevity with temperature" [Küresel ağaç halkası analizi, sıcaklıkla tropik ağaç ömründe hızlı bir düşüş olduğunu ortaya koyuyor] (İngilizce). 117 (52). Proceedings of the National Academy of Sciences. ss.33358-33364. Bibcode:2020PNAS..11733358M. doi:10.1073/pnas.2003873117. ISSN0027-8424. PMC7776984$2. PMID33318167.
Vikisözlük'te Biyom ile ilgili tanım bulabilirsiniz.