![cover image](https://wikiwandv2-19431.kxcdn.com/_next/image?url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Pluto_in_True_Color_-_High-Res.jpg/640px-Pluto_in_True_Color_-_High-Res.jpg&w=640&q=50)
Pluto
From Wikipedia, the free encyclopedia
Ang Pluto (minor-planet designation: 134340 Pluto; sagisag: [14] o
[15]) ay isang planetang unano sa Kuiper belt, isang sinturon ng mga bagay lampas sa Neptune. Ito ay ang unang bagay sa Kuiper belt na natuklasan. Ito ay ang pinakamalaki at ikalawang pinaka-mabigat na kilalang unanong planeta sa Sistemang Solar at ang ikasiyam na pinakamalaking at ikasampung pinaka-mabigat na bagay na direktang nag-oorbit sa Araw. Ito ay ang pinakamalaking kilalang trans-Neptununian object (TNO) ayon sa volume ngunit magaan kaysa Eris, isang dwarf planet sa scattered disc. Tulad ng iba pang bagay sa Kuiper belt, ang Pluto ay pangunahing gawa ng yelo at bato[16] at mas maliit-mga isang-kaanim ng mass ng Buwan at isang-katlo ng volume nito. Ito ay mayroong katamtamang eccentric at nakahilig naorbit at may layong 30 hanggang 49 astronomical unit o AU (4.4-7300000000 km) mula sa Araw. Nangangahulugan ito na ang Pluto ay may panahong mas malapit sa Araw kaysa Neptune, ngunit mayroon Pluto at Neputune ng isang matatag na orbital resonance na pumipigil sa kanilang pagbabanggaan. Noong 2014, Pluto ay 32.6 AU ang layo mula sa Araw Ang liawanag ng Araw ay umaabot ng 5.5 oras upang maabot ang Pluto sa kanyang average na layo (39.4 AU).[17]
![]() Isang pinagsamang larawan ng Pluto na kinuha ng New Horizons noong Hulyo 14, 2015 mula sa layo na 450,000 kilometro. Ang larawan ay malapit sa tunay na kulay ng Pluto. | |||||||||
Pagkatuklas | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Natuklasan ni | Clyde W. Tombaugh | ||||||||
Natuklasan noong | Pebrero 18, 1930 | ||||||||
Designasyon | |||||||||
Designasyong MPC | 134340 Pluto | ||||||||
Bigkas | /ˈpluːtoʊ/ | ||||||||
Ipinangalan kay | Pluto | ||||||||
Kategorya ng planetang menor |
| ||||||||
Pang-uri | Plutonian | ||||||||
Orbital characteristics[1][lower-alpha 1] | |||||||||
Epoch J2000 | |||||||||
Aphelion |
| ||||||||
Perihelion |
| ||||||||
Semi-major axis |
| ||||||||
Eccentricity | 0.24897 | ||||||||
Orbital period | |||||||||
Synodic period | 366.73 na araw[3] | ||||||||
Average orbital speed | 4.67 km/s[3] | ||||||||
Mean anomaly | 14.85 deg | ||||||||
Inclination |
| ||||||||
Longitude of ascending node | 110.301° | ||||||||
Argument of perihelion | 113.777° | ||||||||
Known satellites | 5 | ||||||||
Pisikal na katangian | |||||||||
Mean radius |
| ||||||||
Pang-ibabaw na sukat |
| ||||||||
Volume |
| ||||||||
Mass |
| ||||||||
Mean density | 1.88 g/cm3[7] | ||||||||
Surface gravity |
| ||||||||
Escape velocity | 1.212 km/s[lower-alpha 5] | ||||||||
Sidereal rotation period |
| ||||||||
Equatorial rotation velocity | 47.18 km/h | ||||||||
Axial tilt | 119.591°±0.014° (to orbit)[6][lower-alpha 6] | ||||||||
North pole right ascension | 132.993°[8] | ||||||||
North pole declination | −6.163°[8] | ||||||||
Albedo | 0.49 to 0.66 (geometric, varies by 35%)[3][9] | ||||||||
| |||||||||
Apparent magnitude | 13.65[3] to 16.3[10] (mean is 15.1)[3] | ||||||||
Absolute magnitude (H) | −0.7[11] | ||||||||
Angular diameter | 0.06″ to 0.11″[3][lower-alpha 7] | ||||||||
Atmosphere | |||||||||
Surface pressure | 0.30 Pa (summer maximum) to 1.0 Pa[12] | ||||||||
Composition by volume | Nitrogen, methane, carbon monoxide[13] |
![Thumb image](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Ang_planeta_Pluto_mula_sa_New_Horizons.png/640px-Ang_planeta_Pluto_mula_sa_New_Horizons.png)
![Thumb image](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/Pluto_at_Charon_mula_HST.png/640px-Pluto_at_Charon_mula_HST.png)
Ang Pluto ay natuklasan noong 1930 ni Clyde Tombaugh, at noon ay orihinal na itinuturing na ikasiyam na planeta mula sa Araw Matapos ang 1992, ang katayuan nito bilang isang planeta ay pinag-alinlangan nang makatulas ng ilang mga bagay na may kaparehong laki sa Kuiper belt. Noong 2005, Eris, na 27% na mas massive kaysa sa Pluto, ay natuklasan, na nagtulak sa International Astronomical Union (IAU) upang pormal na bigyan ng depisiyon ang salitang "planeta" sa unang pagkakataon sa sumunod na taon.[18] Ang depinisyong ito ibinukod at Pluto at nauri bilang isang miyembro ng bagong kategoryang "dwarf planeta" (at partikular bilang isang plutoid).[19] Tingin ng ilan astronomo na ang Pluto, pati na rin ang iba pang dwarf planet, dapat itururing na mga planeta.[20][21][22]
Ang Pluto ay may limang kilalang buwan: Karonte (Charon, ang pinakamalaki, na may diameter na lagpas kalahati ng Pluto), Styx, Nix, Kerberos, at Hydra.[23] Ang Pluto at Karonte ay itinuturing rin na isang binary system dahil ang barycenter ng kanilang mga orbit ay hindi matatagpuan sa loob ng mga ito.[24] Hindi pormal na binigyang depinisyon ng IAU ang "binary dwarf planet", kaya ang Karonte ay opisyal na nauuri bilang isang buwan ng Pluto.[25]
Noong 14 Hulyo 2015, ang spacecraft New Horizons ang naging unang spacecraft na nag-fly-by sa Pluto.[26][27][28] Sa loob ng maikling flyby na ito, ang New Horizons ay nakagawa ng detalyadong pagsukat at mga obserbasyon ng Pluto at mga buwan nito.[29]