From Wikipedia, the free encyclopedia
Шоҳигарии Итолиё ( итол. Regno d'Italia ) - ташаккули давлат дар ҳудуди нимҷазираи Апеннин, ки соли 1861 дар давраи «Рисорҷименто» ба вуҷуд омада, тамоми давлатҳои мустақили итолиёвиро ба як кишвари ягона дар зери ҳукмронии Шоҳигарии Сардиния муттаҳид кардааст. Сулолаи Савойа, ки дар Шоҳигарии Сардиния ҳукмронӣ мекард, сулолаи ҳукмронӣ Шоҳигарии Муттаҳидаи Итолиё гардид. Баъди раъйпурсии соли 1946 Итолиё аз сохтори подшоҳӣ ба ҷумҳуриявӣ гузашт ва оилаи шоҳони Итолиё кишварро тарк кард.
Подшоҳии Итолиё (1861—1946) | |||||||||
| |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||
Гимн[d] | |||||||||
![]() | |||||||||
Пойтахт | Турин, Флоренсия[d] ва Рум | ||||||||
Забон(ҳо) | итолиёӣ | ||||||||
Воҳиди пул | Italian lira[d] | ||||||||
Майдон |
| ||||||||
Аҳолӣ | |||||||||
Шакли ҳукмронӣ | подшоҳии машрута, parliamentary monarchy[d], single-party system[d], иқтидоргароӣ ва диктатура | ||||||||
Пас аз марги Виктор Эммануили II дар соли 1878 писараш Умбертои I ба тахт нишаст. Ҳокимият дар Итолиё ба Девони вазирон тааллуқ дошт, зеро Итолиё подшоҳии конститутсионӣ буд. Ҳукумат сиёсати протексионизмро пеш гирифт, андозҳоро зиёд кард ва монеаҳои гумрукиро ҷорӣ кард. Дар ҳакикатҷӯйӣ, корпартоҳо ва матбуоти озод манъ карда шуда буд. Ҳамаи ин боиси камбағал шудани кишвар ва афзудани ҷараёни муҳоҷират, махсусан ба ИМА афзуд. Дар сиёсати хориҷӣ Итолиё бо Олмон ва Австро-Венгрия муттаҳид шуда, соли 1882 бо ин кишварҳо Иттифоқи сегона баст . Дар охири асри 19 Итолиё аввал Сомалиро ва баъд Эритреяро мустамлика кард. Ҷангхои бебарор бо Эфиопия, ки истиклолияти худро мухофизат карда тавонистанд, боиси буҳронхои дохилии сиёсӣ гардиданд. 29 июли соли 1900 Умбертои I аз ҷониби анархист Гаэтано Бреши кушта шуд. Тахт ба писараш Виктор Эммануили III гузашт.
Пас аз сар задани Ҷанги якуми ҷаҳонӣ Итолиё бетарафии худро эълон кард . Бисёриҳо дар Итолиё мехостанд, ки Триест ва минтақаи Трентино, ки ба Австро-Венгрия тааллуқ дошт, ҳамроҳ карда шаванд. Бинобар ин баъди гуфтушуниди махфӣ дар Лондон 23 май соли 1915 Антанта Итолиё аз ҷониби иттифоқи Антанта ба Ҷанги якуми ҷаҳонӣ дохил шуд. Факат ба Ҷанги якуми ҷаҳонӣ дохил шудани ИМА тобистони соли 1917 боиси гардиши ҳалкунанда ба фоидаи Антанта гардид. 24 октябри соли 1918 артиши Итолиё ба ҳуҷум cap кард, ки дар натиҷа Триест дар Тренто забт карда шуд ва 3 ноябри соли 1918 артиши Австро-Венгрия таслим шуд. Дар конференсияҳои сулҳ оид ба натиҷаҳои Ҷанги якуми ҷаҳонӣ Итолиё ҳудудҳоеро гирифт, ки дар онҳо барои ба ҷанг дохил шудан розигӣ дода буд.
Баъди ҷанг шароити зиндагонӣ хеле бадтар гардид — нархҳо баланд шудан гирифтанд, саноатро бӯҳрон фаро гирифт. Дар кишвар намоишҳои инқилобӣ ба амал омаданд, дар шахрҳо заводу фабрикаҳо забт карда шуданд, дар қишлоқҳо шӯришҳои деҳқонон ба амал омаданд. Дар ин вақт, «Fascio di combattimento» (ҳизби фашистӣ) ташкил карда шуд, ки ба он пешвои собиқи сотсиалистҳо Бениту Муссолинӣ роҳбарӣ мекард. Ҳамла ба фаъолони чап ва куштори мухолифони сиёсӣ оғоз шуд.
№ | Ном
(солҳои ҳаёт) |
Акс | Солҳои ҳукмронӣ | Эзоҳ | |
---|---|---|---|---|---|
Оғоз | Анҷом | ||||
1 | Виктор Эммануили II
(1820 – 1878) |
![]() |
17 марти 1861 | 9 январи 1878 | Подшоҳи аввалини Итолиёи ягона |
2 | Умбертои I
(1844 – 1900) |
![]() |
9 январи 1878 | 29 июли 1900 | Яке аз муассисони Иттифоқи сегона. Убит в Соли 1900 дар натиҷаи суиқасд кушта шуд |
3 | Виктор Эммануили III
(1869 – 1947) |
![]() |
29 июли 1900 | 9 майи 1946 | Сарвари кишвар дар солҳои Ҷанги якуми ҷаҳонӣ ва диктатураи Бениту Муссолинӣ |
4 | Умбертои II
(1904 – 1983) |
![]() |
9 майи 1946 | 12 июни 1946 | Подшоҳи охирони Итолиё. Аксарияти мардуми кишвар дар раъйпурсӣ доир ба сохтори давлатӣ барои сохтори ҷумҳуриявӣ овоз дод, бинобар ин давлатдории подшоҳӣ барҳам дода шуд. |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.