państwo we zachodnij Ojropie From Wikipedia, the free encyclopedia
Belgijŏ, Krōlestwo Belgije (niyderl. Koninkrijk België, fr. Royaume de Belgique, miym. Königreich Belgien) – federacyjne państwo we zachodnij Ojropie, we połedniowych Niderlandach. Belgijŏ je czōnkym Ojropejskij Unije, ÔZN jak tyż NATO.
Ślabikŏrzowe abecadło Tyn artikel je narychtowany we ślabikŏrzowym zŏpisie ślōnskij gŏdki. Coby sie przewiedzieć wiyncyj, wejzdrzij do artikla ô nim. |
| |||||
| |||||
Motto: (niyderl.) Eendracht maakt macht (fr.) L’union fait la force (miym.) Einigkeit macht stark (We jedności siyła) | |||||
Hymn: (Brabantka) | |||||
![]() | |||||
Kōnstytucyjŏ | Kōnstytucyjŏ Belgije | ||||
Ôficjalnŏ gŏdka | niyderlandzkŏ, francuskŏ, miymieckŏ | ||||
Stolica | Bruksela | ||||
Polityczny systym | dymokratyczny | ||||
Zorta państwa | kōnstytucyjnŏ mōnarchijŏ, federacyjŏ | ||||
Gowa państwa | krōl Filip I Koburg | ||||
Szef rzōndu | prymier Alexander De Croo | ||||
Wiyrchnia • cołkŏ • wody strzōdlōndowe |
136. na świecie 30 528 km² 6,4% | ||||
Liczba ludności (2017) • całkowita • tyngość zaludniyniŏ |
77. na świecie 11 303 528 370 ôsōb/km² | ||||
PKB (2017) • cołke • na ôsobã |
494,7 mld USD 43 582 USD | ||||
PKB (PSN) (2017) • cołke • na ôsobã |
528,5 mld miyndzynŏr. dolarōw 46 553 miyndzynŏr. dolarōw | ||||
waluta | 1 ojro = 100 ojrocyntōw (EUR, €) | ||||
Samostanowiyniy | ôd Krōlestwa Zjednoczōnych Niderlandōw (ôgłoszynie: 4 paździyrnika 1830; uznanie bez Niderlandy: 1839) | ||||
Czasowŏ strefa | UTC +1 – zima UTC +2 – lato | ||||
Kod ISO 3166 | BE | ||||
Internetowŏ dōmyna | .be | ||||
Kod autowy | B | ||||
Kod fligerowy | OO | ||||
Telefōniczny kod | +32 | ||||
![]() |
Srogszõ tajle wiyrchnie Belgije stanowiōm peryglacjalne a aluwialne niziny; we pōłnocnyj czynści plaskatŏ, niyblank zabagnionŏ rōwnia Flandryje (tm. Niskŏ Belgijŏ), ôddzielōnŏ ôd morza wałym wydm (wys. do 20 m), jak tyż pagōrkowatŏ i piŏszczystŏ krajina Kempen (wys. do 95 m); we postrzodkowyj czynści (Strzedniŏ Belgijŏ) wysoczyzna Brabancyje (wys. 100–200 m) zbudowane zaôbycz z glinik i piŏskōw trzeciorzyndowych pokrytych lessem jak tyż bergi Hainaut (na zŏchodzie) zbudowane z gliniannych wytworōw.
Belgijŏ graniczy z dalij pokŏzanymi państwami:
Lp. | Miasto | Populacyjŏ |
---|---|---|
1. | ![]() |
529,247 |
2. | ![]() |
263,927 |
3. | ![]() |
202,746 |
4. | ![]() |
197,217 |
5. | ![]() |
185,103 |
6. | ![]() |
132,799 |
7. | ![]() |
120,887 |
8. | ![]() |
118,656 |
9. | ![]() |
111,432 |
10. | ![]() |
102,275 |
Na drukach wiedzyńskiego kōngresu powstoło Zjednoczōne Krōlestwo Niderlandōw majōnce sparcie Wielgij Brytanije, Krōlestwa Prus i Ruskigo Cysŏrstwa. Z powodōw religijnych, gŏdkowych, politycznych i ekōnōmicznych doszło do rewolucyje we Brukseli atoli wysłanie tam wojsk bez krōla Niderlandōw sprawiyło nasilynie sytuacyje (belgijskŏ rewolucyjŏ). Bōno sie ôstudy, tōż zôrganizowano lōndyńskõ kōnferyncyjõ, na keryj ôbsztalowano granice i neutralność Belgije[1]. Belgijŏ ôd zaczōntku miała sparcie Francyje a ôbranie na krōla Belgije brytyjskigo kandydŏta zapewniyło sparcie i tego krŏju.
3 siyrpnia 1914, na zaczōntku I światowyj wojaczki, Miymcy napadły neutralnõ Belgijõ, co sprawiyło prziwstōnie Wielgij Brytanije do wojaczki przeciw Miymcōm. Na mocy wersalskij umŏwy do Belgije prziłōnczōno miymiecke rejōny Eupen i Malmedy. We 1925 Belgijŏ ôstała zajtōm reńskigo paktu. We 1940 roku zaś neutralnŏ Belgijŏ ôstała napadniyntŏ, tym razym bez hitlerowske Miymce. Nazisty mieli zastrojynie swadzić germańskich Flamandōw z rōmańskimi Walonami we rōmach planu Flamen Politik. Po abszlusie II światowyj wojaczki Belgijŏ pociepła neutralność i stała sie czōnkym NATO, a tyż ôstała jednym z czōnkōw-założycieli Ojropejskij Spōlnoty. Z Holandyjōm a Luksymburgym Belgijŏ stworziła we roku 1948 cylnõ unijõ, a 1960 ekōnōmicznõ unijõ – powstoł Beneluks. We roku 1960 niyzawisłość dostała nojsrogszŏ kolōnijŏ tego państwa Belgijske Kōngo, a we roku 1962 mandatowe terytoria Rwanda a Burundi.
We XX stoleciŏ dochodziyło do stopniowego tajlōngu na dwie gŏdkowe cōuny: położōnõ na pōłnocach Flandryjõ (niderlandzkŏ gŏdka) i na połedniu Walonijõ (francuskŏ gŏdka). Sprawiyło to we 1963 roku formalny tajlōng Belgije na trzi regiōny: Flandryjõ, Walonijõ a Stołeczny Regiōn Brukseli. We roku 1993 doszło do przekształcyniŏ Belgije we federalne państwo z trzyma regiōnami ô szyrokij autōnōmiji. We 2007 spiyrka ô dalszõ reformã i srogszõ samodzielność Flandryje prziczyniōł sie do heropōw ze sformowaniym federalnego regyrōnku[2]. Ôd czyrwnia 2010 roku do grudnia 2011 w Belgiji trwoł nojdugszy we terŏźnyj Ojropie kryz regyrōnkowy.
Struktura religijnŏ krŏju we 2010 roku podle Pew Research Center[3][4]:
Państwa Ojropy | |||
Albańijo • Andora • Austrijo • Belgijo • Bjołoruś • Bośńa a Hercegowina • Bułgaryjo • Chorwacyjo • Czesko Republika • Czorno Gůra • Dańijo • Estůńijo • Finlandyjo • Francyjo • Grecyjo • Irlandyjo • Islandyjo • Italijo • Liechtenstein • Litwa • Luksymburg • Łotwa • Madźary • Malta • Mjymcy • Mołdawijo • Můnako • Norwygijo • Ńiderlandy • Polsko • Portugalijo • Půłnocno Macedůńijo • Rusyjo • Růmůńijo • San Marino • Słowacyjo • Słowyńijo • Syrbijo • Szpańijo • Szwecyjo • Szwajcaryjo • Turcyjo • Ukrajina • Watykůn • Wjelgo Brytańijo |