From Wikipedia, the free encyclopedia
Javni tužilac je stranka u krivičnom postupku i vršilac nadležnosti javnog tužilaštva.
![]() | |
Opis | |
---|---|
Polja rada | Zakon, sprovođenje zakona |
Kvalifikacije | Advokatska veština, analitički um, osećaj pravde |
Prije svega, tužilac u krivičnom postupku nastupa u dvostrukoj ulozi; u ulozi stranke u krivičnom postupku, ravnopravne sa okrivljenim kao drugom strankom u krivičnom postupku, a javlja se i u ulozi državnog organa zaduženog da u krivičnom postupku zastupa državne (društvene) interese koji su usmjereni ka utvrđivanju istine, odnosno načela da niko nevin ne bude osuđen, a da se krivcu izrekne krivična sankcija. Na tom putu on kao državni organ mora da vodi računa i o interesima druge stranke u postupku, što nije sličaj sa građanskim postupkom i cilj njegove procesne djelatnosti se ne sastoji u postizanju sudske odluke koja će po svaku cijenu ići na štetu druge stranke u postupku, nego u donošenju zakonite odluke. Uostalom, on je ovlašćen da izjavi žalbu i u korist i na štetu okrivljenog. Zbog toga što se ne brine samo o državnom interesu, nego i o javnom.
Po definiciji javni tužilac je samostalni državni organ koji po svom radu podliježe ustavu i zakonu. I sud ima atribut samostalni, te su po tom obilježju ova dva organa slična. Međutim, sud osim samostalnosti uz svoje ime veže i atribut nezavisnosti što državni tužilac nema, mada u literaturi ima mišljenja da je i državni tužilac nezavisan u svom radu iako se to u zakonu ne ističe.
Dakle, javni tužilac je po svojoj prirodi poseban pravosudno-upravni organ, ustanovljen da, sarađujući sa sudom, vrši pravosudno-upravnu funkciju, podjednako odvojen i od suda i od uprave. Najvažnija funkcija državnog tužioca jeste gonjenje učinilaca krivičnih djela, shodno načelu oficijelnosti legaliteta krivičnog gonjenja. Osim toga on je ovlašćen da ulaže pravna sredstva radi zaštite ustavnosti i zakonitosti ako se pitanja ustavnosti i zakonitosti pojave u njegovom radu.
Položaj javnog tužioca u krivičnom postupku determinisan je pravima i dužnostima koje on ima kao stranka u krivičnom postupkui kao državni organ. Neke radnje koje preduzima su istovremeno i njegovo pravo i dužnost. Osnovno pravo i osnovna dužnost državnog tužioca je gonjenje učinilaca krivičnih djela. Radi realizacije tog prava i dužnosti djelatnost državnog tužioca se odvija ne samo u krivičnom postupku, čiji inicijator treba da bude, nego i prije krivičnog postupka. Ta njegova djelatnost prije krivičnog postupka dvija se u pred krivičnom postupku i on je upravo rukovodilac pred krivičnog postupka, čiji je zadatak da se prikupe dokazi i podaci na osnovu kojih bi se postigao potreban stepen saznanja o krivičnom djelu i učiniocu potreban za pokretanje krivičnog postupka , a to je osnovana sumnja.
Za krivična djela za koja goni po službenoj dužnosti državni tužilac je dužan:
Rukovodna uloga javnog tužioca u predkrivičnom postupku realizuje se na taj način što su svi drugi organi koji učestvuju u tom postupku dužni da o preduzetim radnjama obavijeste državnog tužioca. Osim toga dužni su da i da postupe po svakom zahtjevu držacnog tužioca, što se posebno odnosi na organ unutrašnjih poslova. Opravilima i dužnostima državnog tužioca govori se i u drugim odredbama ZKP, posvećenim određenim stadijima i fazama. Blagovremeno preduzimanje radnji na planu krivičnog gonjenja od strane državnog tužioca je veoma značajno, pa je radi toga predviđena mogućnost da i nadležni državni tužilac preduzme radnje kada postoji opasnost od odlagaja, ali o tome mora da obavijesti nadležnog državnog tužioca.
Zakonom o Javnom tužilaštvu se uređuje osnivaje, organizacija, nadležnost i druga pitanja od značaja za rad javnog tužioca. Državni tužilac je samostalan i nezavisan u svom radu i svoju funkciju vrši na osnovu Ustava, zakona i međunarodo ratifikovanih ugovora.
U Zakonu o državnom tužiocu Crne Gore su uvedene još dvije funkcije ovog organa: to je zastupanje Republike u imovinskopravnim odnosima, i da je ovlašćen da sa organima unutrašnjih poslova utvrđuje i preduzima mjere na otkrivanju kažnjivih djela i njihovih učinilaca. Državni tužilac obavještava javnost o stanju kriminaliteta i drugim pojavama koje zapazi u svom radu, a ako to ne šteti interesima krivičnog postupka, a ima društveni značaj može obavještavati javnost o stvari po kojoj postupa.
Organizacija i uređenje državnog tužioca je u zakonskoj nadležnosti Republike Crne Gore. U tim zakonskim aktima sadržana su i određena načela na kojima je izgrađen i uređen ovaj državni organ. Na prvom mjestu to su načelo jedinstva i nedjeljivosti državnog tužioca. Iz ovih načela proizilaze i druga načela kao što su: načelo hijerarhije, načelo devolucije i supstitucije,i načelo monokratckog odlučivanja.
Što se tiče organizacije ovog organa u Crnoj Gori postoji vrhovni državni tužilac, viši državni tužilac i osnovni državni tužilac. Tužilac svakog ranga ima određeni broj zamjenika koji obavljaju poslove koje im povjeri tužilac, odnosno svaku radnju na koju je tužilac ovlašćen.
Tužioci u Australiji postoje u nekoliko različitih oblika. Tužioci za manje krivične predmete u nižim sudovima su policijski narednici sa stažom u tužilaštvu i advokaturi u trajanju od otprilike jedne godine, iako mogu imati diplomu pravnika. Krunski tužioci su uvek advokati, i tipično baristeri, i oni predstavljaju državu ili Komonvelt u ozbiljnim krivičnim predmetima na višim sudovima, Okružnom sudu i iznad. Pored policijskih i krunskih tužilaca, vladine agencije imaju ovlašćenje da imenuju neadvokate da krivično gone u njihovo ime, kao što su inspektori RSPCA.[3]
U Kanadi, javni tužioci u većini provincija se zovu krunski advokat ili krunski savetnik. Obično ih imenuje provincijalni državni tužilac.
Tužilaštvo u Engleskoj i Velsu je veoma raznoliko, što znači da se „tužilac“ može odnositi na više različitih pojedinaca i uloga.
Primarni tužilac u jurisdikciji je Krunsko tužilaštvo (CPS) koje vodi direktor javnog tužilaštva (DPP). CPS krivično progoni u ime Krune i takođe pokreće krivična gonjenja koja potiču iz policijskih istraga.[4] Dok OPP mora biti odgovarajuće kvalifikovan advokat prema članu 71 Zakona o sudovima i pravnim službama iz 1990. godine,[5][6] DPP ne preuzima sam slučajeve i umesto toga igra administrativnu i vodeću ulogu. Na ovaj način, iako se DPP može nazvati 'tužiocem', pojedinac u toj ulozi ne bi predavao nijedan slučaj sudu. Direktora javnog tužilaštva imenuje državni pravobranilac, i državni pravobranilac takođe ima nadzorna ovlašćenja kao 'sponzor' CPS-a, međutim, CPS je nezavisno telo i državni pravobranilac ne može da rukovodi pojedinačnim krivičnim gonjenjima.[7][8] Za razliku od Sjedinjenih Američkih Država i drugih jurisdikcija, državni pravobranilac nije tužilac u Engleskoj i Velsu. Umesto toga, uloga je politička kancelarija glavnog pravnog savetnika izvršne vlasti.[9]
Krunski tužioci su advokati koji rade za CPS. Oni su odgovorni za istraživanje, savetovanje policijskih istraga, pripremu predmeta za suđenje i ponekad predstavljanje slučaja na suđenju.[10] Ovi advokati se takođe mogu nazvati „tužiocima“. Brojna druga tela imaju ovlašćenja da pokrenu krivično gonjenje u Engleskoj i Velsu, uključujući Kancelariju za ozbiljne prevare (SFO),[11] Službeno tužilaštvo[12] i Upravu za finansijsko ponašanje (FCA).[13] Ove organizacije i njihovi pravni zastupnici mogu se nazvati „tužiocima“. To važi i za svaku osobu, organizaciju ili njihove predstavnike tokom privatnog tuženja.