From Wikipedia, the free encyclopedia
Matarugët (ndryshe, Mataruge ose Motoruga) ishin një fis mesjetar arbëror i cili fillimisht jetonte në Hercegovinën e Vjetër dhe Dalmacinë jugore. Emri i tyre dëshmohet në të dhënat historike për herë të parë në vitin 1222 në gadishullin Peljeshac të Dalmacisë. Gjatë gjithë shekullit të 20-të, ata konsideroheshin se kishin pushuar së ekzistuari si një komunitet i veçantë gjatë pushtimit osman të Ballkanit në shekullin e 15-të. Kërkimet moderne në arkivat osmane treguan se ata ishin shpërndarë në të gjithë Ballkanin Perëndimor pas pushtimit osman dhe kishin krijuar vendbanime në zona të tjera. Në vitin 1477, një pjesë e tyre jetonin në kazanë e Prijepoljes, ku formuan nahijet e tyre të veçanta me 10 katunde. Një nga drejtuesit e tyre del në defter se ka qenë një Vojko Arbanashi.[1] Komunitete të tjera Mataruga ishin zhvendosur në Kroacinë qendrore dhe Bosnje.[2] Me kalimin e kohës ata u integruan kulturalisht në komunitetet përreth vendbanimit të tyre të ri. Familjet që e kanë origjinën nga fisi gjenden sot në të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor.
Janë propozuar derivate të ndryshme etimologjike për emrin e fisit, të cilat përfshijnë shqip, latinisht, keltisht ose një kombinim të këtyre gjuhëve.[1] Njëra nga këto e lidh emrin me një term që i referohej një lloj shtize që u prezantua nga Keltët në Ballkan. [3] Ashtu si komunitetet e tjera në Ballkanin Perëndimor, ato ndonjëherë grupoheshin shoqërisht me vllehët, një term që i referohej statusit shoqëror të komuniteteve baritore gjysmë nomade.[4][5][6][7]
Në tregimet popullore, gojore ata janë lidhur edhe me fise të tjera si Shpanje dhe Kriçi.[8] [9] Këto komunitete duket se kanë migruar gjithashtu së bashku me Matarugët nga Hercegovina e Vjetër në Kroaci pas pushtimit osman. [2] Matarugët përmendeshin shpesh në dokumentet historike të shekujve 14 dhe 15 [10]
Nga emri i këtij fisi rrjedhin emrat e shumë toponimeve në Mal të Zi, Hercegovinë dhe Serbi, si Matarushka Banja, Mataruge në Pljevlja dhe Mataruge në Kraljevë.
Në rajonin e Grahovës (Hercegovina e Vjetër), Matarugët u përmendën midis viteve 1318 dhe 1398. [11] Fisi Rigjani dhe vëllazëri të tjera u përpoqën gjerësisht të emigronin drejt tokave pjellore të fushës së Grahovës, megjithatë ata u përballën me rezistencë nga vendasit Matarugët të cilët banonin në atë zonë. [12] Matarugët sulmonin shpesh udhëtarët dhe kolonët përgjatë rrugës Grahovo-Risan. [13]
{{cite book}}
: Mungon ose është bosh parametri |language=
(Ndihmë!){{cite book}}
: Mungon ose është bosh parametri |language=
(Ndihmë!){{cite book}}
: Mungon ose është bosh parametri |language=
(Ndihmë!){{cite web}}
: Mungon ose është bosh parametri |language=
(Ndihmë!){{cite book}}
: Mungon ose është bosh parametri |language=
(Ndihmë!){{cite book}}
: Mungon ose është bosh parametri |language=
(Ndihmë!){{cite book}}
: Mungon ose është bosh parametri |language=
(Ndihmë!){{cite book}}
: Mungon ose është bosh parametri |language=
(Ndihmë!)Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.