From Wikipedia, the free encyclopedia
Geri Kimoviç Kasparov (rusisht: Га́рри Ки́мович Каспа́ров; lindur si Geri Kimoviç Weinstein, 13 prill 1963, Baku, Azerbajxhan) është një mjeshtër rus me famë botërore i shahut, ish kampion botëror i shahut, shkrimtar, aktivist politik dhe një nga lojtarët më të mëdhenj të shahut.[1] Vlerësimi i tij maksimal në FIDE prej 2851,[2] i arritur në vitin 1999, ishte më i larti i regjistruar derisa u tejkalua nga Magnus Carlsen më 2013. Nga viti 1984 deri në pensionimin e tij nga shahu konkurrues i rregullt në 2005, Kasparov u rendit nr. 1 për një rekord prej 255 muajsh në përgjithësi. Kasparov mban gjithashtu rekorde për fitoret më të njëpasnjëshme të turneut profesional (15) dhe Oskarëve të Shahut (11).
Geri Kasparov | |
---|---|
![]() Kasparov më 2007 | |
Emri i plotë | Geri Kimoviç Kasparov |
Shteti | ![]() ![]() |
Lindi më | 13 prill 1963 Baku, RSS Azerbajxhan, Bashkimi Sovjetik |
Titulli | Mjeshtër i madh (1980) |
Kampion Bote | 1985–1993 (e padiskutueshme) 1993–2000 (klasik) |
Vlerësimi FIDE | 2812 (shkurt 2024) |
Vlerësimi më i lartë | 2851 (korrik 1999) |
Renditja më e lartë | Nr. 1 (janar 1984) |
Kasparov, në vitin 1985 kur ishte vetëm 22 vjeç, u bë Kampioni Botëror më i ri i padiskutueshëm i Shahut duke mundur kampionin e atëhershëm Anatoli Karpov.[3] Ai mbajti zyrtarisht titullin botëror të FBSH (Federata Botërore e Shahut) deri në vitin 1993, kur një konflikt me FBSH e detyroi atë të krijojë një organizatë paralele, Shoqata e Shahut Profesionist. Ai vazhdoi të mbajë titullin "klasik" Kampion Botëror i Shahut deri në vitin 2000 kur u mund nga Vladimir Kramnik. Njihet edhe si kampioni i parë botëror që humbet një ndeshje shahu kundër kompjuterit Deep Blue në vitin 1997.
Kasparov zyrtarizoi tërheqjen nga shaku profesionist më 10 mars 2005, për t'iu përkushtuar politikës dhe shkrimit. Formoi lëvizjen Fronti i Bashkuar Civil dhe u anëtarësua me Rusia Tjetër, koalicion që kundështon administimin e Vladimir Putin. Në vitin 2008, ai njoftoi synimin për të kandiduar si kandidat në garën presidenciale ruse të atij viti, por pasi hasi në probleme logjistike në fushatën e tij, për të cilat fajësoi "pengimin zyrtar", ai u tërhoq.[4][5][6] Në vazhdën e protestave masive ruse që filluan në vitin 2011, ai njoftoi në qershor 2013 se ishte larguar nga Rusia për të ardhmen e afërt nga frika e persekutimit.[7] Pas fluturimit të tij nga Rusia, ai jetoi në New York City me familjen e tij.[8][9] Në vitin 2014, ai mori nënshtetësinë kroate dhe ka mbajtur një vendbanim në Podstrana afër Splitit.[10][11][12]
Kasparov u lind Garik Kimoviç Weinstein (rusisht: Гарик Кимович Вайнштейн, romanizuar: Garik Kimovich Vainshtein) në Baku, RSS e Azerbajxhanit (tani Azerbajxhan), Bashkimi Sovjetik. Babai i tij, Kim Moisijeviç Weinstein, ishte çifut rus, dhe nëna e tij, Klara Gasparian, ishte armene.[13][14][15][16] Kasparovi e ka përshkruar veten si një "i krishterë i vetë-emëruar", megjithëse "shumë indiferent".[17] dhe duke u identifikuar si rus: "Edhe pse jam gjysmë armen, gjysmë çifut, e konsideroj veten rus sepse rusishtja është gjuha ime amtare dhe jam rritur me kulturën ruse."[18][19]
Kasparovi fillimisht filloi studimin serioz të shahut pas një problemi shahu të dhënë nga prindërit për të cilin ai propozoi një zgjidhje.[20] Babai i tij vdiq nga leuçemia kur Garry ishte shtatë vjeç.[21] Në moshën dymbëdhjetë vjeçare, Garry adoptoi mbiemrin armen të nënës së tij, Gasparian, duke e modifikuar atë në një version të rusifikuar, Kasparov.[22]
Kur ishte 7 vjeç, Kasparovi mori pjesë në rrethin e shahut në Pallatin e Pionerëve të Rinj në Baku dhe, në moshën 10 vjeçare filloi trajnimin në shkollën shahut të Mikhail Botvinnik nën vëzhgimin e trajnerit Vladimir Makogonov. Makogonovi ndihmoi në zhvillimin e aftësive pozicionale të Kasparovit dhe e mësoi atë të luante Mbrojtjen Caro-Kann dhe Sistemin Tartakower të Gambitit të Mbretëreshës. Kasparovi fitoi Kampionatin e të Rinjve sovjetikë në Tbilisi në 1976, duke marrë 7 pikë nga 9 të mundshme, në moshën 13 vjeçare. Ai e përsëriti fitoren një vit më pas, duke fituar me një rezultat prej 8½ pikë nga 9. Gjatë kësaj kohe ai kishte trajner Alexander Shakarov.[23]
Në 1978, Kasparovi mori pjesë në turneun Përkujtimor Sokolski në Minsk. Ai ishte ftuar si një përjashtim por zuri vendin e parë dhe u bë një Mjeshtër shahu. Kasparovi ka thënë vazhdimisht se kjo ngjarje ishte një pikë kthese në jetën e tij, dhe se kjo e bindi atë për të zgjedhur shahun si karrierën e tij. "Unë do ta kujtoj turneun Përkujtimor Sokolski sa të jem gjallë", shkroi ai. Ai ka thënë gjithashtu se pas fitores, ai mendonte se kishte një mundësi shumë të mirë në kampionatin botëror.[24]
Fillimisht ai u kualifikua për Kampionatin e Shahut Sovjetik në moshën 15 vjeçare në vitin 1978, lojtari më i ri që kishte luajtur ndonjëherë në atë nivel. Ai e fitoi turneun e sistemit zviceran me 64 lojtarë në Daugavpils në barazim ndaj Igor V. Ivanovit për të kapur vendin e vetëm kualifikues.[25]
Kasparovi u ngrit shpejt në renditjen botërore FIDE. Duke filluar me një mbikëqyrje nga ana e Federatës së Shahut BRSS, ai mori pjesë në një turne të mjeshtrave të mëdhenj në Banja Luka, Bosnje dhe Herzegovinë (atëherë pjesë e Jugosllavisë), në vitin 1979, ndërsa ende i pavlerësuar. Ai ishte një zëvendësim për Viktor Korçnoi i cili ishte i ftuar fillimisht por u tërhoq për shkak për kërcënimin për bojkot nga sovjetikët.[26] Kasparovi fitoi këtë turne të klasit të lartë, duke dalë me një vlerësim të përkohshëm prej 2595, i mjaftueshëm për të katapultuar atë në grupin më të lartë të lojtarëve të shahut (në atë kohë, numri 15 në botë).[27] Vitin e ardhshëm, 1980, ai fitoi Kampionatin Botëror të Shahut për të Rinj në Dortmund, Gjermani Perëndimore. Më vonë atë vit, ai bëri debutimin e tij si rezervë e dytë për Bashkimin Sovjetik në Olimpiadën e Shahut në Valletta, Maltë, dhe u bë Mjeshtër i Madh.[28]
Kramniku e quajti Kasparovin një shahist praktikisht pa asnjë dobësi.[29] Lojërat e tij karakterizohen nga një stil dinamik loje me fokus në taktikat, thellësinë e strategjisë, llogaritjen delikate dhe idetë origjinale të hapjes.[30] Kasparov ishte i njohur për përgatitjen e tij të gjerë hapëse dhe lojën agresive në të.[31][32] Sergej Shipov i konsideroi cilësitë morale dhe vullnetare të Kasparov (impulsiviteti dhe paqëndrueshmëria psikologjike) dhe mbështetja e tepruar në opsione, të cilat mund të çojnë në punë të tepërt dhe gabime, si ndër mangësitë e tij të pakta.[33]
Stili sulmues i lojës së Kasparov është krahasuar nga shumë me Alekhine,[34][35] idhulli i tij i shahut që nga fëmijëria. Kasparov e ka përshkruar stilin e tij si të ndikuar kryesisht nga Alekhine, Tal dhe Fischer.[36] Ndikime të tjera te Kasparov ishin trajnerët e tij të hershëm. Në një moshë të re, ai u takua me mësuesit me përvojë Alexander Nikitin dhe Alexander Shakarov. Shakarov mblodhi dhe sistemoi materiale, dhe më pas u bë rojtari i "bankës së informacionit" të Kasparov. Një hap revolucionar në atë kohë ishte përfshirja e programeve kompjuterike në analizimin e lojërave, dhe ishte Kasparov dhe ekipi i tij që hodhën hapat e parë në këtë drejtim.[37][38] Në 1973, Kasparov hyri në shkollën Botvinnik dhe tërhoqi menjëherë vëmendjen. Botvinnik komentoi për nxënësin e ri të shkollës: "Shpejtësia dhe kapaciteti i kujtesës së Garrit janë të mahnitshme. Ai numëron ndryshime të thella dhe gjen lëvizje të papritura. Fuqia e vizionit të kombinuar e bën atë të ngjashëm me vetë Alekhine".[39]
Kasparov mban rekordin për kohën më të gjatë si lojtari numër 1 i vlerësuar në botë—nga 1984 deri në 2005 (Kramnik ndau renditjen nr. 1 me të një herë, në listën e vlerësimit të FIDE-s në janar 1996).[40] Ai drejtoi listën e vlerësimit të PCA gjatë ndarjes nga FIDE. Në kohën e daljes në pension, ai ishte ende i renditur në vendin e parë në botë, me një vlerësim prej 2812. Vlerësimi i tij ka rënë joaktiv që nga lista e vlerësimit të janarit 2006.[41]
Në janar 1990, Kasparov arriti vlerësimin (atëherë) më të lartë FIDE ndonjëherë, duke kaluar 2800 dhe duke thyer rekordin e vjetër të Fischer prej 2785. Nga listat e vlerësimit FIDE të korrikut 1999 dhe janarit 2000, Kasparov kishte arritur një vlerësim 2851 Elo, në atë kohë vlerësimi më i lartë arritur ndonjëherë.[42] Ai e mbajti atë rekord derisa Carlsen arriti një vlerësim të ri rekord prej 2861 në janar 2013.[43]
Kasparov ka jetuar në New York City që nga viti 2013.[44][8]
Ai është martuar tri herë: me Mashën, me të cilën kishte një vajzë, Polinën, përpara se të divorcohej;[45] me Julia, me të cilën kishte një djalë, Vadimin, para divorcit të tyre në 2005;[332] dhe me Darinë (Dasha) ), me të cilin ka dy fëmijë, vajzën Aida e lindur në 2006 dhe djalin Nickolas lindur në 2015.[46][8][47] Gruaja e Kasparov menaxhon aktivitetet e tij të biznesit në mbarë botën përmes Kasparov International Management Inc.[48]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.