vakti që Jezusi ndau me apostujt e tij përpara kryqëzimit të tij From Wikipedia, the free encyclopedia
Darka e Fundit është vakti i fundit që, sipas rrëfimeve të Ungjijve, Jezusi ndau me apostujt e tij në Jeruzalem përpara kryqëzimit të tij.[1] Darka e Fundit përkujtohet nga të krishterët veçanërisht të Enjten e Madhe.[2] Darka e Fundit siguron bazën e shkrimeve të shenjta për Eukaristinë, e njohur gjithashtu si "Kungimi i Shenjtë" ose "Darka e Zotit".[3]
Përshkrimet e Darkës së Fundit në artin e krishterë janë ndërmarrë nga mjeshtra artistikë për shekuj me radhë, piktura murore e Leonardo da Vinçit në fund të viteve 1490 në Milano, Itali, është shembulli më i njohur.
Letra e Parë drejtuar Korintasve përmban përmendjen më të hershme të njohur të Darkës së Fundit. Katër ungjijtë kanonikë thonë se Darka e Fundit u zhvillua në javën e [[Pesach], ditë pas hyrjes triumfale të Jezusit në Jeruzalem, dhe përpara se Jezusi të kryqëzohej të Premten e Madhe.{sfn|Evans|2003|pp=465–477}}[4] Gjatë vaktit, Jezusi parashikon tradhtinë e tij nga një prej apostujve të pranishëm dhe parathotë se para mëngjesit tjetër, Pjetri do ta mohojë tri herë se e njeh atë.[5]
Tre Ungjijtë Sinoptikë dhe Letra e Parë drejtuar Korintasve përfshijnë rrëfimin e institucionit të Eukaristisë në të cilën Jezusi merr bukën, e thyen dhe ua jep të pranishmëve, duke thënë "Ky është trupi im që ju është dhënë".[5][4] Ungjilli i Gjonit tregon për Jezusin duke larë këmbët e apostujve,[6] duke dhënë urdhërimin e ri “të duam njëri-tjetrin siç ju kam dashur juve”,[7] dhe jep një fjalim lamtumirës të detajuar nga Jezusi, duke i quajtur apostujt që ndjekin mësimet e tij "miq dhe jo shërbëtorë", ndërsa ai i përgatit ata për largimin e tij.[8][9][10]
Disa studiues e kanë parë Darkën e Fundit si burimin e traditave eukaristike të hershme të krishtera.[11][12][13][14][15][16] Të tjerë e shohin rrëfimin e Darkës së Fundit si rrjedhur nga praktika eukaristike e shekullit të 1-të siç përshkruhet nga Pali në mesin e viteve 50.[12][17][18][19]
Termi "Darka e Fundit" nuk shfaqet në Dhiatën e Re,[20][21] por tradicionalisht shumë të krishterë i referohen një ngjarjeje të tillë.[21] Termi "Darka e Zotit" i referohet si ngjarjes biblike, ashtu edhe aktit të "Kungimit të Shenjtë" dhe kremtimit eukaristik ("falënderimit") brenda liturgjisë së tyre. Protestantët evangelikal përdorin edhe termin “Darka e Zotit”, por shumica nuk përdorin termat “Eukaristia” apo fjalën “I Shenjtë” me emrin “Kungim”.[22]
Ortodoksët lindorë përdorin termin "Darka mistike" që i referohet si ngjarjes biblike ashtu edhe aktit të kremtimit eukaristik brenda liturgjisë.[23]Ortodoksët rusë përdorin gjithashtu termin "Darka e Fshehtë" (Sllavishtja kishtare: "Тайная вечеря", Taynaya vecherya).
Kapitulli i pestë në Kuran, El-Maide (sofra) përmban një referencë për një vakt (Surja 5:114) me një sofër të dërguar nga Zoti te Isai (d.m.th., Jezusi) dhe apostujt (Hawariyyin). Megjithatë, nuk ka asgjë në Suren 5:114 që të tregojë se Jezusi po festonte atë vakt në lidhje me vdekjen e tij të afërt, veçanërisht pasi Kurani thotë se Jezusi nuk u kryqëzua kurrë në fillim. Kështu, edhe pse Surja 5:114 i referohet "një vakt", nuk ka asnjë tregues se ajo është Darka e Fundit.[24] Megjithatë, disa studiues besojnë se mënyra e të folurit të Jezusit gjatë së cilës u dërgua sofra sugjeron se ishte një pohim i vendosmërisë së apostujve dhe për të forcuar besimet e tyre ndërsa sprova e afërt do t'i ndodhte.[25]
Buser, Thomas (2006). Experiencing art around us. Australia United States: Thomson Wadsworth. ISBN978-0-534-64114-6. OCLC58986528. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
Chen, David (2008). Calvin's passion for the church and the Holy Spirit. United States: Xulon Press. ISBN978-1-60647-346-7. OCLC459711693. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
Cox, Steven; Easley, Kendell H. (2007). Harmony of the Gospels. Nashville, Tenn: Holman Bible Pub. ISBN978-0-8054-9444-0. OCLC83596188. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
Dix, Gregory} (1945). The Shape of the Liturgy. Dacre Press. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
Ehrman, Bart D. (2005). Misquoting Jesus: The Story Behind Who Changed the Bible and Why. HarperCollins. ISBN978-0060738174. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
Fahlbusch, Erwin (2005). The Encyclopedia of Christianity. Vëll.4. ISBN978-0802824165. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
Fitzmyer, Joseph, red. (1981). The Gospel according to Luke: introduction, translation, and notes. Vëll.28A. Garden City, N.Y: Doubleday. ISBN0-385-00515-6. OCLC6918343. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
Freedman, D. N. (2000). Eerdmans dictionary of the Bible. Grand Rapids, MI: Eerdmans. ISBN90-5356-503-5. OCLC782943561. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
Funk, Robert W.; Hoover, Roy W. (1993). The five gospels. Jesus Seminar. HarperSanFrancisco. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
Harrington, Daniel (2001). The church according to the New Testament: what the wisdom and witness of early Christianity teach us today. Franklin, Wis: Sheed & Ward. ISBN1-58051-111-2. OCLC47869562. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
Harris, Stephen L. (1985). "John". Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
Marshall, I. Howard; Millard, A. R.; Packer, J. I.; Wiseman, by Donald J. (1996). New Bible dictionary (bot. 3rd). Leicester: InterVarsity Press. ISBN978-0-8308-1439-8. OCLC34943226. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
Perkins, Pheme (2000). Peter: apostle for the whole church. Edinburgh: T. & T. Clark. ISBN0-567-08743-3. OCLC746853124. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
Pope, Stephen (2002). The ethics of Aquinas. Washington, D.C: Georgetown University Press. ISBN0-87840-888-6. OCLC47838307. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
Poupko, Yehiel; Sandmel, David (6 prill 2017). "Jesus Didn't Eat a Seder Meal". ChristianityToday.com. Marrë më 28 gusht 2021. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
Sanders, E. P. (1995). The Historical Figure of Jesus. Penguin. ISBN978-0140144994. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
Telford, William R. (2015). "Review of The Mystery of the Last Supper: Reconstructing the Final Days of Jesus". The Journal of Theological Studies. 66 (1): 371–76. doi:10.1093/jts/flv005. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)