kryeqyteti i Serbisë From Wikipedia, the free encyclopedia
Beogradi (Serbisht Беoград / Beograd) është kryeqyteti i Serbisë. Ndodhet në bashkimin e lumenjve Sava dhe Danub dhe në kryqëzimin e Fushës së Panonisë dhe Gadishullit Ballkanik. Gati 1.7 milion njerëz jetojnë brenda kufijve administrativë të Qytetit të Beogradit, një e katërta e popullsisë së përgjithshme të Serbisë.
Beogradi
Beograd / Београд | |
---|---|
Kryeqytet | |
Qyteti i Beogradit | |
![]() Nga lart: Panorama e Beogradit, Dhoma e Asamblesë Kombëtare, Novi dvor, Kulla Avala, Kullat Ušće, Kulla Gardoš, ndërtesa e Akademisë Serbe të Shkencave dhe Arteve, Kisha e Shën Sava, Monumenti i Heroit të Panjohur | |
Himni: Химна Београду Himna Beogradu "Himni i Beogradit" | |
Koordinatat: 44°49′N 20°28′E | |
Shteti | ![]() |
Distrikti | Beogradi |
Komunat | 17 |
Themelimi | Para vitit 279 p.e.r. (Singidunum)[1] |
Qeveria | |
• Trupi | Asambleja e qytetit të Beogradit |
• Kryetari | Zoran Radojiçiq (I pavarur) |
• Zv. Kryetari | Goran Vesiq (SNS) |
Sipërfaqja | |
• Kryeqytet | 359,9 km2 (139,0 sq mi) |
• Sipërfaqe urbane | 1.035 km2 (400 sq mi) |
• Metro | 3.222,6 km2 (1.244,3 sq mi) |
Lartësia mbidetare | 117 m (384 ft) |
Popullsia (2011) | |
• Kryeqytet | 1.166.763 |
• Dendësia | 3.241/km2 (8.390/sq mi) |
• Popullsia urbane | 1.344.844[4] |
• Dendësia urbane | 1.192/km2 (3.090/sq mi) |
• Metro | 1.687.132[5] |
• Dendësia metro | 514/km2 (1.330/sq mi) |
Emri i banorëve | Beograđanin (sr) |
Zona kohore | UTC+1 (CET) |
• Verës (DST) | UTC+2 (CEST) |
Kodi postar | 11000 |
Prefiksi | +381(0)11 |
Kodi ISO 3166 | RS-00 |
Targat e automjeteve | BG |
HDI (2019) | 0.834[6] – very high |
Faqja zyrtare | www.beograd.rs |
Beogradi ishte kryeqyteti i Jugosllavisë që nga krijimi deri në shpërbërjen e saj. Është selia e qeverisë qendrore, organeve administrative dhe ministrive qeveritare, si dhe shtëpia e pothuajse të gjitha kompanive më të mëdha serbe, mediave dhe institucioneve shkencore.
Beogradi është një nga qytetet më të vjetra në Evropë me dëshmi arkeologjike që datojnë që nga shekulli 5 p.e.s..[7] Në lashtësi ky vend ka qenë populluar nga keltët dhe ilirët. Më pas u mor nga romakët derisa në shek VI e.s. u vendosën përfundimisht serbët. Duke pasur pozicion strategjik, qyteti ka qenë luftuar për më shumë se 140 herë që nga antikiteti.[8] Në mesjetë ai u bë pjesë Perandorisë Bizantine, Perandorisë Franke, Mbretërisë së Hungarisë dhe Principatës serbe. Në vitin 1521 Beogradi u pushtua nga Perandoria Osmane dhe u bë selia e Pashallëkut të Beogradit, si qyteti më i rëndësishëm osman në Evropë[9] dhe nga qytetet më të mëdha evropiane.[10] Serbët morën përsëri kontrollin e qytetit në vitin 1841, pas revolucionit serb. Beogradi verior u mbeti Austro-Hungarezëve deri në vitin 1918. Ka qenë kryeqytet i Jugosllavisë e më pas i konfederatës Serbi dhe Mali i Zi deri në vitin 2006. Pas kësaj, qyteti ka përjetuar rritje të madhe kulturore dhe ekonomike.[11][12]
Beogradi është qendra financiare e Serbisë dhe Europës Juglindore me hapsirë zyre të përgjithshme 17.000.000 m²[13] dhe është shtëpia për bankën qendrore të vendit. Aktualisht, mbi 600.000 njerëz janë të punësuar në 120,286 kompanit,[14] 22,600 ndërmarrjeve dhe 50.000 dyqane.[15] Me 6,924 kompanive në sektorin (2013 e të dhënave), Beogradi është një nga qendrat teknologjisë së informacionit në këtë pjesë të Evropës, me rritje të fortë.[16] Me 6,924 kompanive në sektorin ( të dhënat e 2013 ), Beogradi është një nga qendrat e teknologjisë së informacionit në këtë pjesë të Evropës, me rritje të fortë. Qendra për Zhvillimin e Microsoft e vendosur në Beograd, në kohën e themelimit të qendrës së saj ishte e pesta e tillë në botë. Shumë kompani IT botërore zgjedhin Beogradin si qendër rajonale apo evropiane të tilla si Asus,[17][18] Dell,[19] Huawei, NCR [20] etj.
Beogradi i Ri është rrethi kryesor i biznesit në vend. Ai ofron një gamë të objekteve të tilla si hotele, salla Kongresit (Sava Qendër), ndërtesa zyra klas A dhe klas B, objektet sportive (Belgrade Arena), qendrat tregtare (Usce dhe Delta City) dhe parqeve të biznesit. Aktualisht, mbi 1.2 milion metra katrorë tokë është në ndërtim e sipër në Beogradin e Ri dhe vlera e ndërtimit në dy e gjysmë vitet e ardhshme është mbi 1.5 miliard euro.
Sipas regjistrimit të vitit 2011, qyteti ka një popullsi prej 1,166,763, ndërsa zona urbane të Beogradit (me vendbanimet fqinje urbane të përfshirë, Borča, Ovča, dhe Surcin) ka 1,233,796 banorë, dhe popullsia e zonës metropolitane (zonë administrative e Qyteti i Beogradit) qëndron në 1,659,440 persona. Grupet kryesore të popullsisë sipas kombësisë në bashkinë e qytetit të Beogradit janë: Serbët (1.505.448), Romët (27.325), Malazezët (9,902), Jugosllavët (8,061), Kroatët (7,752), Maqedonasit (6970), dhe muslimanët nga kombësia (3996).[21] Beogradi është shtëpia e shumë etnive nga e gjithë ish-Jugosllavia. Shumë njerëz erdhën në qytet si emigrantë ekonomikë nga qytetet më të vogla dhe fshatrat, ndërsa qindra mijëra erdhën si refugjatë nga Kroacia, Bosnje-Hercegovinë dhe Kosova, si pasojë e luftërave jugosllave të viteve 1990.[22]
Vendbanimet më të mëdha në rajonin e Beogradit janë:
Vendbanimi | Popullsia (Censusi i 2002) |
Popullsia (Censusi i 2001)[23] |
---|---|---|
Belgrade | 1,119,642 | 1,166,763 |
Borča | 35,909 | 46,086 |
Grocka | 22,248 | 26,904 |
Lazarevac | 23,551 | 26,006 |
Obrenovac | 23,620 | 25,429 |
Mladenovac | 22,114 | 23,609 |
Sremčica | 18,450 | 21,001 |
Surčin | 14,292 | 18,205 |
Ripanj | 10,741 | 11,088 |
Ugrinovci | 7,199 | 10,807 |
Leštane | 8,492 | 10,473 |
![]() |
Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me: Beograd. |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.