From Wikipedia, the free encyclopedia
Кыргыыстар (кырг. кыргыздар /qɯrɣɯzdar/ хырҕысдар; биир ахс. кыргыз /qɯrɣɯz/ хырҕыс) диэн түүр омуга. Сүрүннээн Кыргыстааҥҥа олороллор. Ону таһынан Узбекистаанҥҥа, Кытайга,Тадьикистаанҥҥа, Арассыыйаҕа, Казахстаанҥҥа, Туурсуйаҕа, Афганистаанҥҥа тарҕанан олороллор. Кыргыыс тылынан саҥараллар. Итэҕэллэрэ сунниттыы ислаам. Монголоид уонна европалыы раасалар икки ардыларынан сылдьар соҕуруу сибирдээҕи раасаҕа киирсэллэр.
Кыргызтар Кыргыздар | ||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | ||||||||||||||||||||||||||||||
Кыргыыс манасчыта, Каракол | ||||||||||||||||||||||||||||||
Бүтүн ахсааннара | ||||||||||||||||||||||||||||||
4 млн |
||||||||||||||||||||||||||||||
Олорор сирдэрэ | ||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||
Тыллара | ||||||||||||||||||||||||||||||
Кыргыз тыла | ||||||||||||||||||||||||||||||
Итэҕэллэрэ | ||||||||||||||||||||||||||||||
Ислам | ||||||||||||||||||||||||||||||
Уруулуу омуктара | ||||||||||||||||||||||||||||||
Түүр омуктар |
Кыргыыстар бэйэлэрин Сибиир соҕуруу өттүгэр Енисей өрүскэ уонна Алтаайга олоро сылдьыбыт Енисей кыргыыстарын сыдьааннарынан ааҕыналлар.
Енисей кыргыстара б.э. VI үйэтигэр Енисей өрүһү буланнар, бары аҕа уустара холбоһон Кыргыс хаҕанатаын тэрийбиттэр.
840 сыллаахха Кыргыс хаҕаната былыргы Уйгуур хаҕанатын сэриилээн урусхаллыыр уонна былыргы Монголия сирин-уотун үксүн баһылыыр. Ол эрэн Х үйэҕэ монгуоллуу тыллаах киданнартан хотторон кыргыыстар Алтаай сиригэр көһөллөр.
Алтаайга тиийэн кыргыыстар биир салаалалара кинилэргэ уруулуу кимаактары уонна илиҥҥи кыпчаактары кытары холбоһон олороллор. Чуолаан бу кэми - X-XII үйэлэри кыргыыс тыла үөскээбит кэминэн ааҕаллар. Алтаай кыргыыстара түүр омуктарыттан бастакынан Чыҥыс Хааҥҥа бас бэриммиттэрэ уонна Монгол империятыгар холбоспуттара. XIII-XIV үйэлэргэ Алтаай кыргыыстарын үксэ Чаҕатай Улууһун сиригэр Тянь-Шань хайа диэки көспүттэрэ. Уонна онно тиийэн ислаам итэҕэлин ылынан олохтоох түүр (кыпчаак, карлук уо.д.а) уонна монгол (кара-кытай, найман уо.д.а.) биис уустарын кытта холбоһон барбыттар, ол түмүгэр билиҥҥи кыргыыс омуга үөскээбит.
Енисейгэ хаалбыт кыргыыстар хакаас омук үөскүүрүгэр олук уурсубуттара. Алтаайдааҕы кыргыыстар (буруттар) алтай омук икки монгол омук икки састааптарыгар киирсибиттэрэ.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.