From Wikipedia, the free encyclopedia
یوسف بنوری | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
جم | 7 مئی 1908 [1] | ||||||
وفات | 17 اکتوبر 1977 (69 سال)[1] | ||||||
شہریت | ![]() | ||||||
رکن | عرب اکیڈمی دمش | ||||||
اولاد | سید سلیمان یوسف بنوری الحسینی | ||||||
مناصب | |||||||
چانسلر (1 ) | |||||||
دفتر وچ ۱۹۵۴ – ۱۷ اکتوبر ۱۹۷۷ | |||||||
در | جامعہ العلوم الاسلامیہ | ||||||
| |||||||
کُرسی وان (3 ) | |||||||
دفتر وچ ۳۰ مئی ۱۹۷۳ – ۱۷ اکتوبر ۱۹۷۷ | |||||||
در | وفاق المدارس پاکستان | ||||||
| |||||||
امیر (5th ) | |||||||
دفتر وچ ۱۹۷۴ – ۱۷ اکتوبر ۱۹۷۷ | |||||||
در | عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت | ||||||
| |||||||
عملی زندگی | |||||||
مادر علمی | دارالعلوم دیوبند | ||||||
استاذ | انور شاہ کشمیری ، شبیر احمد عثمانی ، محمد رسول خان ہزاروی | ||||||
تلمیذ خاص | عبدالرزاق اسکندر ، زرولی خان ، حبیب اللہ مختار ، مفتی عبدالمجید دین پوری ، مفتی جمیل خان | ||||||
پیشہ | عالم | ||||||
شعبۂ عمل | مابعد الطبيعيات | ||||||
ملازمت | جامعہ اسلامیہ تعلیم الدین ڈابھیل ، جامعہ العلوم الاسلامیہ | ||||||
ترمیم ![]() |
آپ دا سلسلۂ نسب خاندانِ نقشبندیہ دے مشہور شیخ سید آدم بنوری رحمہ اللہ توں ملدا اے جو حسب ذیل اے: سید محمد یوسف بن سید محمد زکریا بن میر مزمل شاہ بن میر احمد شاہ بن میر موسیٰ بن غلام حبیب بن رحمت اللہ بن عبد الاحد بن حضرت محمد اولیاء بن سید محمد آدم بنوری۔ ایہی سلسلہ نسب حضرت سیدنا حسین بن علی رضی اللہ عنہما تک پہنچدا اے، اس لئی آپ سادات وچوں حسینی کہلاندے نيں۔
محدث العصر حضرت مولانا سید محمد یوسف بنوری رحمہ اللہ دی ولادت بروز جمعرات 6 ربیع الثانی 1326ھ مطابق 1908ء نوں ضلع مردان وچ شیخ ملتون ٹاؤن دے مغرب وچ واقع "مہابت آباد" نامی بستی وچ ہوئی
آپ نے ابتدائی تعلیم اپنے والد صاحب تے ماماں صاحب توں حاصل کيتی، اس دے بعد پشاور، کابل تے انہاں دے مضافات وچ متوسط درجات دی کتاباں دی تعلیم حاصل کيتی، تے آخر وچ تکمیل دے غرض توں دارالعلوم دیوبند وچ تقریباً دو سال تک اوتھے دے ممتاز استاداں توں تلمذ حاصل کیا، دورۂ حدیث دی تکمیل جامعہ اسلامیہ ڈابھیل وچ حضرت علامہ سید محمد انور شاہ کشمیری تے مولانا شبیر احمد عثمانی رحمہما اللہ نال کيتی، دونے اکابر استاداں دے ہتھوں آپ دی دستاربندی ہوئی، ڈابھیل توں فراغت دے بعد علامہ کشمیری رحمہ اللہ توں پہلے دیوبند وچ ، فیر کشمیر وچ معیت و استفادہ خاصہ دا تعلق رہیا تے بجا طور اُتے آپ دے قلب نے حضرت شاہ صاحب دے علوم نوں اپنے اندر جذب کیا، خود فرماندے سن بظاہر وچ حضرت شاہ صاحب دے تلامذہ وچ اقل استفادۃً ہاں لیکن شیخ توں عشق و محبت نے شیخ دے علوم توں مناسبت تامہ پیدا کردتی سی، حضرت بنوری نوں علامہ کشمیری تے علامہ عثمانی دے علاوہ حضرت مولانا سید حسین احمد مدنی تے علامہ محمد زاہد کوثری توں وی اجازت حدیث تے استفادہ دا خصوصی تعلق سی۔
تصوف تے تزکیہ وچ جنہاں مشائخ توں آپ نے کسبِ فیض کيتا اُنہاں وچ حضرت مولانا سید حسین احمد مدنی، حضرت مولانا حکیم الامت شاہ اشرف علی تھانوی، حضرت مولانا محمد شفیع الدین نگینوی مہاجر مکی تے حکیم الامت حضرت مولانا محمد زکریا رحمہم اللہ تعالیٰ سرلسٹ نيں۔
علوم عقلیہ تے نقلیہ توں فراغت دے کچھ عرصہ بعد 1937ء وچ آپ مصر دے سفر اُتے گئے جتھے آپ دی زیر نگرانی "نصب الراية" تے "فیض الباري" ورگی بلند پایہ تے علمی تحقیقی کتاباں شائع ہوئیاں۔ ايسے سفر وچ حرمین شریفین دی زیارت نصیب ہوئی تے اوتھے دے علماء تے محدثین توں استفادہ تے افادہ دا موقع ملا۔
اس سفر دے بعد ڈابھیل وچ چند سالاں تک شیخ الحدیث دے منصب اُتے فائز رہنے دے بعد تقسیمِ ہند دے موقع اُتے پاکستان آئے تے کچھ عرصہ دار العلوم الاسلامیہ ٹنڈو الہ یار وچ شیخ التفسیر دے منصب اُتے علم دین دی نشر و اشاعت وچ مصروف رہے۔
آپ دے استاداں وچ عالم دین علامہ انور شاہ کشمیری تے علامہ شبیر احمد عثمانی جداں اپنے دور دے نامور علما توں خصوصی استفادہ دا موقع ملا۔
فراغت دے بعد جامعہ اسلامیہ ڈابھیل وچ صدر مدرس تے شیخ الحدیث دے منصب اُتے فائز ہوئے۔ فیر قیام پاکستان دے بعد دار العلوم ٹنڈوالٰہ یار وچ شیخ التفسیر دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔ 3سال بعد کراچی تشریف لیائے تے اک مدرسہ عربیہ اسلامیہ یعنی جامعہ علوم اسلامیہ علامہ بنوری ٹاؤن قائم کیا، جس دے بانی و مہتمم آپ سن ۔ جتھے آُ نے 45 سال تک مسند تدریس نوں رونق بخشی تے درس حدیث وچ مصروف رہے۔
آپ اشرف علی تھانوی توں بیعت ہوئے تے انہاں توں خلافت حاصل کيتی۔
آپ دیاں لکھتاں وچ عربی دی 4 وڈی کتاباں تے درجناں مقدمات شامل نيں۔ جنہاں وچ معارف شرح جامع ترمذی (6 جلداں وچ ) اک علمی تے نفحۃ العنبر فی حیاۃالانور اک ادبی تالیفات نيں۔
۱- بغیة الأریب فی مسائل القبلة والمحاریب : اپنے موضوع اُتے عربی وچ منفرد کتاب اے ،پہلی بار قاہرہ توں ۱۳۵٧ئھ وچ شائع ہوئی،اس دے بعد ”مجلس دعوت وتحقیق اسلامی“ دی طرف توں وی شائع ہوچکی اے ۔
۲-نفحة العنبر فی حیاة امام العصر الشیخ محمد انور: اپنے محبوب شیخ دے علمی کمالات وحالات ، علمی مزایا وخصوصیات ، اشعار ، علماء واکابر دی انہاں دے بارے وچ رائے ، انہاں دے فضائل وکمالات دا حسین مرقع اے ، آپ نے اس کتاب نوں نہایت عمدہ تے اعلیٰ عربی ادب وچ پیش کيتا اے ، چنانچہ علماء عرب نے اس دی بہت قدر دی ، اک چوٹی دے عالم نے آپ نوں لکھیا ” قرأت کتابک فسجدت لبیانک“ ایہ کتاب پہلی بار دہلی وچ ۱۳۵۳ئھ وچ شائع ہوئی ، دوبارہ پاکستان وچ ٹائپ توں بہترین شکل وچ شائع ہوچکی اے ۔
۳- یتیمة البیان فی شییٴ من علوم القرآن : علوم قرآن اُتے اک بے نظیر علمی شاہکار اے ، جو در اصل امام العصر مولانا انور شاہ کشمیری رحمہ اللہ دی کتاب ”مشکلات القرآن “ دا مقدمہ اے ، ۱۹۳٦ءء وچ دہلی توں تے فیر بعد وچ پاکستان وچ ”مجلس دعوت وتحقیق اسلامی “ دی طرف توں مستقل کتابی صورت وچ ٹائپ توں شائع ہوچکی اے ۔
۴-معارف السنن شرح سنن الترمذی : جامع ترمذی دی بے نظیر محققانہ شرح اے ، چھ جلداں وچ ”کتاب المناسک“ تک ہوئی اے ، ”کتاب الجنائز “ توں آخر تک دا حصہ باقی رہ گیا اے ، افسوس ایہ کتاب مکمل نہ ہوسکی ورنہ علوم نبوت دے شائقین تے حدیث دے پڑھانے والےآں دے لئی بہا ذخیرہ ہُندی ، آپ اکثر فرمایا کردے سن کہ اسنوں پورا کرنا اے لیکن:
ما کل یتمنی المرأ یدرکہ
تجری الریاح بما لا تشتہی السفن
کچھ دناں ”دارالتصنیف “ وچ بیٹھ کر معارف السنن دی چھیويں جلدکے اخیر ابواب مکمل کیتے ، ”معارف السنن“ دے مقدمہ ”عوارف المنن “ اُتے کچھ کم کيتا لیکن فیر گھٹناں دی تکلیف دی وجہ توں اُتے چڑھنا دشوار ہوگیا تے کم معطل ہوگیا۔
٦- عوارف المنن مقدّمہ معارف السنن: مستقل کتابی صورت وچ اک جلد اُتے مشتمل اے ، دو تہائی حصہ مکمل ہوچکيا سی ، فرمایا کردے سن کہ اسنوں چھاپنا شروع کردو ، نال نال مکمل کرداں گا ، مشاغل تے مصروفیات دی وجہ توں آپ دی زندگی وچ اس دے طبع ہونے دا خواب شرمندہٴ تعبیر نہ ہوسکا ،اب عنقریب انشاء اللہ چھپ کر منصہ شہود اُتے آنے والی اے ۔
٧- الأستاذ المودودی وشییٴ من حیاتہ وأفکارہ : ایہ کتاب دو حصےآں اُتے مشتمل اے ،اس کتاب وچ حضرت بنوری رحمہ اللہ نے مولانا مودودی صاحب دے انہاں غلط نظریات وافکار نوں پیش کيتا اے جنہاں توں عام لوک ناواقف نيں تے جو انہاں دے نظریات وافکار وعقائدکے خراب ہونے دا ذریعہ بن سکدیاں نيں ،اس کتاب دا اردو ترجمہ وی ہوچکيا اے ،ایہ آخری تالیف اے جو حضرت بنوری رحمہ اللہ نے تحریر فرمائی اس دا تیسرا حصہ وی آپ نے لکھنا سی لیکن وقت اجل آپہنچیا ۔
۸- القصائد البنوریة :حضرت بنوری رحمہ اللہ اک بلند پایہ شاعر وی سن ، عربی بولی وچ نہایت عمدہ تے آبدار شعر کہندے سن ، ایہ کتاب آپ دی وفات دے بعد شائع کيتی گئی ،اس وچ آپ دے تمام منظوم کلام نوں یکجا کردتا گیا اے جس وچ اسلامی شاعری دی مشہور اصناف حمد ، مناجات ، نعت تے رثاء دے علاوہ وی کافی نظماں شامل نيں جو آپ نے مختلف مواقع اُتے کدرے، انہاں قصائد وچوں بعض نعتاں ایسی وی نيں جو مصر اورشام دے مجلات دی زینت بن چکی نيں ۔
۹- المقدمات البنوریة : حضرت بنوری رحمہ اللہ دے بہار آفراں قلم توں عربی ، فارسی تے اردو دی بہت ساریاں کتاباں اُتے علمی وتحقیقی مقدمات نيں، انہاں مقدمات وچ اپنے موضوع توں متعلق انتہائی نفیس تے قیمتی مباحث نيں جو کہ آپ ورگی علمی شخصیت ہی دا خاصہ اے ، انہاں مقدمات وچ حدیث دی مشہور کتاباں پرانتہائی تفصیلی مقدمات وی شامل نيں جو عالم اسلام دے اہل علم وتحقیق توں داد تحسین وی حاصل کرچکے نيں،جس وچ مقدمہ ”نصب الرایہ“ ، مقدمہ ”فیض الباری “، مقدمہ ”اوجز المسالک “اور مقدمہ”لامع الدراری“شامل نيں، اس کتاب دی اشاعت وی آپ دی وفات دے بعد عمل پذیر وچ آئی ۔
۱۰-بصائر وعبر :اردوزبان وچ حالات حاضرہ ، قومی وملی مسائل تے ردّ الحاد وزندقہ اُتے آپ دے علمی وتحقیقی مضامین تے آپ دے بے باک قلم دے اچھوتے شاہکار جامعہ دے ترجمان ”بینات “ دے صفحات اُتے قارئین دے لئی ہمیشہ ”بصائر وعبر“ دے ناں توں بصیرت وعبرت دا سامان بہم پہنچاندے رہے ، انہاں تمام مضامین نوں موضوعات دی ترتیب توں وکھ وکھ عنوانات توں دو جلداں وچ شائع کردتا گیا اے ،ایہ کتاب وی آپ دی وفات دے بعد طبع ہوئی
حضرت بنوری رحمہ اللہ اپنے ضعف تے پیرانہ سالی دے باوجود 13 اکتوبر 1977ء نوں اسلامی مشاورتی کونسل دے اک اہم اجلاس وچ شرکت دے لئی اسلام آباد تشریف لے گئے، اوتھے طبیعت دے ناساز ہونے اُتے آپ نوں فوراً سی ایم ایچ ہسپتال لے جایا گیا، دو دن ہسپتال وچ رہنے دے دوران بروز سوموار سہ پہر دے نیڑے کلمہ طیبہ پڑھیا تے اوتھے اُتے موجود تیمار داراں نوں سلام کرنے دے بعد قبلہ رو ہوکے اس دارِ فانی توں رحلت فرما گئے۔
إنا لله و إنا إليه راجعون
آپ دی میت کراچی لیائی گئی جتھے ہزاراں دی تعداد وچ علماء، متوسلین، طلباء تے عوام الناس نے جامعہ علوم اسلامیہ بنوری ٹاؤن دے احاطہ وچ عارف باللہ حضرت اقدس ڈاکٹر عبد الحئی عارفی رحمہ اللہ دی امامت وچ آپ دی نماز جنازہ ادا کيتی تے جامعہ ہی دے احاطہ وچ آپ دی تدفین عمل وچ آئی۔
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.