From Wikipedia, the free encyclopedia
اعلٰی حضرت ،امام اہلسنت | |
---|---|
احمد رضا خان | |
سلسلہ قادریہ | |
(اردو وچ: احمد رضا خان)،(ہندی وچ: अहमद रज़ा खान) | |
![]() | |
پیدائشی نام | (اردو وچ: محمد)، (انگریزی وچ: Muhammad) |
جم | 14 جون 1856 [1][2] |
وفات | 28 اکتوبر 1921 (65 سال)[3][4] |
مدفن | درگاہ اعلٰی حضرت ، بریلی |
رہائش | بریلی |
شہریت | ![]() |
مذہب | اسلام |
فرقہ | سنی |
فقہی مسلک | حنفی |
زوجہ | ارشاد بیگم |
اولاد | حامد رضا خان، مصطفٰی رضا خان، مصطفائی بیگم، کنيز حسن، کنيز حسنین، کنيز حسین تے مرتضائی بیگم |
تعداد اولاد | 2 |
والد | نقی علی خان [5] |
والدہ | حسینی خانم |
بہن/بھائی | حسن رضا خان |
مناصب | |
مفتی اعظم | |
دفتر وچ ۱۸۸۰ – ۱۹۲۱ | |
عملی زندگی | |
مادر علمی | گھریلو درس |
تعلیمی اسناد | مفتی |
استاذ | نقی علی خان |
تلمیذ خاص | ظفر الدین بہاری ، محمد امجد علی اعظمی |
پیشہ | محدث ، مترجم ، نعت خواں ، شاعر ، ریاضی دان ، لکھاری |
پیشہ ورانہ زبان | اردو [6] |
شعبۂ عمل | فقہ ، فتوی ، نعت ، حدیث |
کارہائے نمایاں | فتاویٰ رضویہ ، کنزالایمان ، حدائق بخشش ، جامعہ رضویہ منظر اسلام |
مؤثر | برہان الدین مرغینانی ، مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی ، ابو حنیفہ ، ملا علی قاری |
تحریک | بریلوی مکتب فکر |
![]() | |
ترمیم ![]() |
احمد رضا خان (1856۔ 1921) ہندستان دے شہر بریلی دے اک مذھبی ودوان سن۔ اوہنے نعتاں لکھیاں تے قرآن دا اردو وج بولی وٹاندرہ "کنزالایمان" دے ناں نال کیتا۔ اوہناں نے ہک ہزار تو زیادہ کتاباں لکھیاں. اوہنان دے فتاوی جات دا مجموعہ فتاوی رضویہ دے ناں مشہور اے جس دیاں 30 جلداں ہن.
امام احمد رضا خان (14 جون 1856ء – 28 اکتوبر 1921ء) ویہويں صدی عیسوی دے مجدد، نامور حنفی فقہیہ، محدث، اصولی، نعت گو شاعر، علوم نقلیہ وعقلیہ دے ماہر، سلسلہ قادریہ دے شیخ، عربی، فارسی تے اردو دی کثیر کتاباں دے مصنف[7] جنہاں وچ مشہور ترجمہ قرآن کنزالایمان، فتاوی دا مجموعہ فتاویٰ رضویہ تے نعتیہ دیوان حدائق بخشش مشہور نيں۔ احمد رضا خان نے شدت توں تقلید تے حنفیت دا دفاع کيتا سلسلۂ حدیث وچ شاہ ولی اللہ تے عبد الحق محدث دہلوی توں استفادہ کيتا تے فقہ وچ سند اجازت شیخ عبد الرحمن حنقی مکی توں حاصل کيتی، جنہاں دا سلسلہ عبد اللہ بن مسعود تک پہنچدا اے۔[8]
احمد رضا خان ( عربی : أحمد رضا خان ، فارسی : احمد رضا خان ، اردو : احمد رضا خان ، ہندی :अहमद रजा खान ) ، جنوں عامطور اتے احمد رضا خان بریلوی ، عربی وچ احمد رضا خان ، جاں بس اعلیٰ حضرت دے نام ولوں جانیا جاندا اے - ہاجرت ( 14 جون 1856 سیئی جاں 10 شاوال 1272 ہجری- 28 اکتوبر 1921 سیئی جاں 25 سپھار 1340 ایئیچ ) ، ایک اسلامی ودوان ، انصاف پسند ، دھرمسائنسدان ، تپسوی ، صوفی اتے بریٹیش بھارت وچ سدھارک سن ، [ 3 ] اتے بانی بریلوی تحریک دا ۔ [ 4 ] [ 5 ] [ 6 ] رضا خان نے قانون ، دھرم ، فلسفہ اتے سائنس سمیت کئی مضموناں اتے لکھیا سی ۔
احمد رضا خان نے دو قومی نظریہ دا پرچار کيتا تے کسی وی سطح اُتے ہندو مسلم اتحاد نوں رد کیا، تحریک ترک موالات تے تحریک خلافت وچ مسلماناں نوں متنبہ کيتا کہ انہاں تحریکاں وچ مسلم ہندو اتحاد دا نعرہ لگایا جا رہیا اے جو شرع حیثیت توں ناجائز اے۔[9] عورتاں دی ضروری دینی تعلیم دی سختی توں تلقین کی، [10] عورتاں دے زیارت قبور دے لئی گھر توں نکلنے دے مسئلے اُتے ممانعت دا فتوی دتا۔[11]
کثرت توں فقہی مسائل اُتے رسالے تے عقائد و اعمال دی اصلاح دے لئی کتاباں تصنیف کاں، ریاضی تے فلکیات دے علاوہ سائنس دے ہور کئی موضوعات اُتے علمی تے مذہبی نکتہ نظر توں اپنی آرا پیش کیتیاں۔ بریلی وچ منظر اسلام دے ناں توں اسلامی جامعہ قائم کيتی، بریلوی مکتب فکر نوں متعارف کروایا، جس دی وجہ شہرت عشق رسول وچ شدت تے تصوف دی طرف مائل ہونا اے۔ احمد رضا خان نوں اعلیٰ حضرت، امام اہلسنت تے حسان الہند جداں القابات توں وی یاد کيتا جاندا اے۔ دنیا بھر وچ ہر سال 25 صفر نوں یوم رضا دے ناں توں احمد رضا خان دا عرس کيتا جاندا اے ۔
امام اے اہلِ سنت الحافظ ، القاری احمد رضا خان فاضل بریلوی دا جم 10 شوال 1672 ہجری مطابق 14 جون 1856 نوں بریلی وچ ہویا ۔ تہاڈے پوروج سعید اللہ خان قندھار دے پٹھان سن جو مغلاں دے ویلے وچ ہندوستان آئے تھاں ۔ امام احمد رضا خان فاضل بریلوی دے مننے والے انھاننوں اعلیٰ حضرت دے نام ولوں یاد کردے ہن ۔ اعلیٰ حضرت بہت وڈے مفتی ، ودوان ، حافظ ، لکھاری ، شاعر ، دھرمگرُو ، بھاشاماتر ، یگپرورتک ، اتے سماج سدھارک سن ۔ اعلیٰ حضرت امام احمد رضا خان قادری 14 ویاں صدی دے نوجیونداتا مجدد سن ۔ جنہاں نوں اس ویلے دے مشہور عرب ودواناں نے ایہہ خطاب دتا ۔ انھاننے برصغیر دے مسلماناں دے دلاں وچ ﷲ تعالٰی اتے حضور اکرم محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے متعلق پریم بھر کر حضور اکرم محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دیاں سنتوں نوں زندہ کرکے اسلام دی ٹھیک روح نوں پیش کیتا ، تہاڈے باپ صاحب نے 13 سال دی چھوٹی سی عمر وچ احمد رضا نوں مفتی اعلان کر دتا ۔ انھاننے 55 ولوں زیادہ وکھرا مضموناں اتے 1000 ولوں زیادہ کتاباں لکھیاں جنہاں وچ تفصیر حدیث اوہناں دی اک پرمکھ کتاب جس دا نام ادولتل مکیا اے جس نوں انھاننے صرف 8 گھنٹیاں وچ بناں کسے حوالہ گرنتھاں دے مدد ولوں حرم شریف وچ لکھیا ۔ اوہناں دی اک اتے پرمکھ کتاب فتاویٰ رضویا اس صدی دے اسلامی قنون دا اچھا اداہرن اے جو 13 وحصےآں وچ ونڈواں اے ۔ امام احمد رضا خان نے قرآن کریم دا اردو ترجمہ وی کیتا جنوں کنپانی ایمان نام ولوں جانیا جاندا اے ، اج اوہناں دا ترجما انگریزی، ہندی ، تامل ، تیلگو ، فارسی ، فرانسیسی، ڈچ ، ہسپانوی ، افریکی بولی وچ ترجمہ کیتا جا رہا اے ، اعلیٰ حضرت نے پیغمبر اسلامحضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی شان نوں گھٹاؤن والاں نوں قرآن اتے حدیث دی مدد ولوں منھ توڈ جواب دتا ! تہاڈے ہی جرئے ولوں مفتی اعظم ہند مصطفے رضا خان ، حجۃ اسلام حامد رضا خان ، اختر رضا خان اجہری میاں ، جویں بجرگ اس دنیا وچ آئے ، جنہاں نے علم دی شمع نوں پوری دنیا وچ روشن کر دتا ، حضور اکرم محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا دیدار اپنی کھلی اکھوں کیتا : - جدوں اعلیٰ حضرت حج لئی گئے ہوئے سن تدّ انھاننوں حضور دا دیدار کرن دی طلب ہوئے تاں انھاننے اس طلب وچ اک شعر پڑھیا اے "اے سوئے نہ لازم پھرتے ہے میرے جیسے انیک او کار پھرتے ہے" اتے پھر انھاننوں کجھ پلاں دے بعد حضور اکرم محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا دیدار ہویا
آپ دا قد میانہ سی۔ رنگ چمکدار گندمی سی آپ بلند پیشانی، بینی نہایت ستواں سی۔ ہر دو اکھاں بہت موزاں و خوبصورت سن۔ نگاہ وچ قدرے تیزی سی جو پٹھان قوم دی خاص علامت اے۔ داڑھی وڈی خوبصورت گردار سی۔ سرپر ہمیشہ عمامہ بندھا رہندا سی۔گردن صراحی دار سی تے بلند سی جو سرداری دی علامت ہُندی اے۔ ہر موسم وچ سوائے موسمی لباس دے آپ سفید ہی کپڑے پہنا کردے۔آپ دی آواز نہایت پردرد سی تے کسی قدر بلند سی۔ آپ جدوں اذاں دیندے تاں سننے والے ہمہ تن گوش ہوئے جاندے۔ آپ بخاری طرز اُتے قرآن پاک پڑھدے۔ آپ دا طرز ادا عام حفاظ توں جدا سی۔ وڈے وڈے قاریاں دا ایہ کہنا اے کہ ضاد دا مخرج ایسا صاف و شفاف ادا کردے کسی قاری نوں نہ سنا۔ اس مخرج دی تحقیق وچ آپ نے اک مکمل کتاب تصنیف فرمائی جس دا ناں الجام الصاد عن سنن الضاد اے۔ [12]
اعلیٰ حضرت دی پیدائش 14 جون 1856ء نوں بریلی وچ ہوئی۔دینی علوم دی تکمیل گھر اُتے اپنے والد مولوی نقی علی خان نال کيتی۔ دو مرتبہ حج بیت اللہ توں مشرف ہوئے۔ درس و تدریس دے علاوہ مختلف علوم و فنون اُتے کئی کتاباں تے رسالے تصنیف و تالیف کیتے۔ قرآن دا اردو ترجمہ وی کيتا جو کنز الایمان دے ناں توں مشہور اے۔ علوم ریاضی و جفر وچ وی مہارت رکھدے سن ۔ شعر و شاعری توں وی لگاؤ سی۔ رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی شان وچ بہت ساریاں نعتاں تے سلام لکھے نيں۔ انہاں نے عربی، فارسی تے اردو وچ اک ہزار دے نیڑے کتاباں تصنیف کیتیاں۔ بعض جگہ انہاں کتاباں دی تعداد چودہ سو اے۔[13][14][15]
تفصیلی لیکھ لئی ویکھو: رضا علی خان تے نقی علی خان
سانچہ:شحرہ نسب احمد رضا خان
احمد رضا خان دا تعلق پٹھاناں دے قبیلہ بڑيچ توں اے۔ احمد رضا خان دے جد اعلیٰ سعید اللہ خان قندھار دے پٹھان سن ۔ سلطنت مغلیہ دے عہد وچ محمد شاہ دے ہمراہ ہندوستان آئے تے وڈے عہدےآں اُتے فائز رہے۔ لاہور دا شیش محل انھی دے زیر اقتدار سی۔ احمد رضا خان نوں مغل بادشاہ نے شش ہزاری دے منصف توں سرفراز کيتا تے شجاعت جنگ دا خطاب دتا۔ سعید اللہ دے فرزند سعادت یار خان سن، احمد رضا خان نوں مغلیہ حکومت نے روہیل کھنڈ دی جنگی مہم اُتے بھیجیا، جس وچ کامیابی اُتے احمد رضا خان نوں بریلی دا صوبہ دار منتخب کيتا گیا تے بدایاں و روہیل کھنڈ دے متعدد مواضع جاگیر وچ ديئے گئے۔ سعادت یار دے بیٹے محمد اعظم خان سن، احمد رضا خان دا مزاج مذہبی سی، علوم و فنون توں گہری دلچسپی سی۔ سلطنت مغلیہ وچ بریلی وچ وزارت ملی ہوئی سی، لیکن مذہب توں شدید وابستگی نے اس عہدہ توں سکبدوش کرا دتا۔ انہاں دے بیٹے کاظم علی خان سن جو بدایاں دے تحصیل دار سن، احمد رضا خان نوں اٹھیا پنڈ جاگیر وچ ملے ہوئے سن ۔ احمد رضا خان توں متعدد کرامات مشہور نيں۔ کاظم علی دے بیٹے رضا علی خان سن جھناں نے ہندوستان وچ پہلا باقاعدہ دارالافتا قائم کيتا تے جنگ آزادی ہند 1857ء وچ حصہ لیا، جنرل ہڈسن نے احمد رضا خان دے سر دی قیمت پنج سو روپے مقرر دی سی۔ احمد رضا خان تصوف دی طرف مائل سن ۔ احمد رضا خان دی وفات 1865ء وچ ہوئی۔ احمد رضا خان نے والدنقی علی خان سن جو صاحب لکھتاں بزرگ نيں۔ احمد رضا خان نے زندگی بھر دینی تعلیم دی تدریس کیتی۔
احمد رضا خان کل چھ بہن بھائی پیدا ہوئے، جنہاں وچوں تن بھائی تے تن بہناں سن، سب توں چھوٹی بہن دا جوانی ہی وچ انتقال ہوئے کيا۔ احمد رضا خان بھائیاں توں وڈے تے ہور دو بہناں توں چھوٹے سن ۔ چار برس دی ننھی عمر وچ قرآن مجید ناظرہ کيتا تے چھ سال دی عمر وچ منبر اُتے مجمع دے سامنے مولود پڑھیا۔ اردو، فارسی تے عربی پڑھنے دے بعد اپنے والد نقی علی خان توں عربی زبان وچ دین دی اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی تے تیرہ برس دس مہینے دی عمر وچ اک عالم دین ہوئے گئے۔ 14 شعبان 1286ھ مطابق 19 نومبر 1869ء وچ احمد رضا خان نوں عالم دین دی سند دتی گئی تے ايسے دن والد نے احمد رضا خان دے علمی کمال تے پختگی نوں دیکھ کے فتویٰ نویسی دی خدمت انہاں دے سپرد کیتی۔ جسنوں احمد رضا خان نے 1340ھ مطابق 1921ء اپنی وفات دے وقت تک جاری رکھیا۔ احمد رضا خان دے ابتدائے شباب وچ والد دا انتقال ہوئے کيا سی۔
![]() |
ویکی اقتباس وچ احمد رضا خان توں متعلق اقتباست موجود نيں۔ |
رسم بسم اللہ خوانی دے بعد انہاں دی تعلیم دا سلسلہ جاری ہوئے گیا۔ احمد رضا خان نے اپنی چار برس دی ننھی سی عمر وچ جدوں کہ عموما دو سرے بچے اس عمر وچ اپنے وجود توں وی بے خبر رہندے نيں قرآن مجید ناظرہ ختم کر ليا۔ چھ سال دی عمر وچ ماہ مبارک ربیع الاول شریف دی تقریب وچ منبر اُتے رونق افروز ہوکے بہت وڈے مجمع دی موجودگی وچ ذکر میلاد شریف پڑھیا۔ اردو فارسی دیاں کتاباں پڑھنے دے بعد مرزا غلام قادر بیگ توں میزان منشعب وغیرہ دی تعلیم حاصل کيتی، فیر احمد رضا خان نے اپنے والد نقی علی خان توں مندرجہ ذیل اکیس علوم پڑھے : علم قرآن، علم تفسیر، علم حدیث، اصول حدیث، کتاباں فقہ حنفی، کتاباں فقہ شافعی و مالکی و حنبلی، اصول فقہ، جدل مہذب، علم العقائد و الکلام، علم نجوم، علم صرف، علم معانی، علم بیان، علم بدیع، علم منطق، علم مناظرہ، علم فلسفہ مدلسہ، ابتدائی علم تکحیہ، ابتدائی علم ہیئت، علم حساب توں جمع، تفریق، ضرب، تقسیم، ابتدائی علم ہندسہ۔ تیرہ برس دس مہینے پنج دن دی عمر شریف وچ 14 شعبان 1286 ھ مطابق 19 نومبر 1869ء نوں احمد رضا خان فارغ التحصیل ہوئے تے دستار فضیلت توں نوازے گئے۔ ايسے دن مسئلہ رضاعت توں متعلق اک فتوی لکھ کے اپنے والد ماجد دی خدمت وچ پیش کيتا۔ جواب بالکل صحیح سی۔ والد ماجد نے ذہن نقاد و طبع وقاد دیکھ کے ايسے وقت توں فتوی نویسی دی جلیل الشان خدمت احمد رضا خان دے سپرد کردتی۔ احمد رضا خان نے تعلیم و طریقت سید آل رسول مارہروی توں حاصل کيتی۔ مرشد دے وصال دے بعد بعض تعلیم طریقت ہور ابتدائی علم تکسیر و ابتدائی علم جفر و غیر ہ سید ابو الحسین احمد نوری مارہروی توں حاصل فرمایا۔ شرح چغمینی دا بعض حصہ عبد العلی رامپوری توں پڑھیا، فیر احمد رضا خان نے کسی استاذ توں بغیر پڑھے محض خدا داد بصیرت نورانی توں حسب ذیل علوم و فنون وچ دسترس حاصل کيتی تے انہاں دے شیخ و امام ہوئے : قراءت، تجوید، تصوف، سلوک، علم اخلاق، اسماء الرجال، سیر، تواریخ، لغت، ادب، مع جملہ فنون، ارثما طیقی، جبرو مقابلہ، حساب ستیسنی، لوغارثمات یعنی لوگاریتہم، علم التوقیت، مناظرہ، علم الیا کے، زیجات، مثلث کروی، مثلث مسطح، ہیئت جدیدہ یعنی انگریزی فلسفہ، مربعات، منتہی علم جفر، علم زائچہ، علم فرائض، نظم عربی، نظم فارسی، نظم ہندی، انشاء نثر عربی، انشاء نثر فارسی، انشاء نثر ہندی، خط نسخ، خط نستعلیق، منتہی علم حساب، منتہی علم ہیئت، منتہی علم ہندسہ، منتہی علم تکسیر، علم رسم خط قرآن مجید۔ حاصل کلام ایہ اے کہ مولانا دے استاداں دی لسٹ تاں بہت مختصر اے لیکن مولانا نے بوہت سارے فنون وچ کتاباں لکھياں سید ظفر الدین بہاری نے 1327ھ مطابق 1909ء وچ مولانا دیاں لکھتاں دی اک لسٹ بنام المجمل المعدد لتالیفات المجدد مرتب فرمائی تے آخر وچ اک جدول پیش کيتی جس وچ انہاں سبھی علوم و فنون دا ناں اے جنہاں وچ 1327ء تک مولانا کتاباں تصنیف کیتیاں۔[16]
احمد رضا خان دے استاداں[17]
احمد رضا نے 1877ء (1294ھ) وچ اپنے والد نقی علی خان دے ہمراہ شاہ آل رسول مارہروی (م 1878ء) توں سلسلہ قادریہ وچ بیعت ہوئے تے اجازت و خلافت توں وی نوازے گئے۔ فاضل بریلوی مندرجہ ذیل سلسلےآں وچ اجازت بیعت حاصل تھی:-قادریہ برکاتیہ جدیدہ، قادریہ آبائیہ قدیمہ، قادرہ رزاقیہ، قادریہ منوریہ، چشتیہ نظامیہ قدیمہ، قادرہ اہدلیہ، چشتیہ محبوبیہ جدیدہ، سہروردیہ فضیلہ، نقشبندیہ علائیہ صدیقیہ، نقشبندیہ علائیہ علویہ، بدیعیہ، علویہ منامیہ وغیرہ- مندرجہ بالا سلاسل وچ اجازت دے علاوہ فاضل بریلوی نوں مصافحات اربعہ (مصا حفۃ الحسنیہ، مصاحفۃ العمریہ، مصاحفۃ، الخضریہ، مصافحۃ المنانیہ) دی سند وی ملی۔
ان مصافحات و اجازت دے علاوہ مختلف اذکار اشغال و اعمال وغیرہ دی وی احمد رضا خان نوں اجازت حاصل سی جداں خواص القرآن اسماء الٰہیہ، دلائل الخیرات، حصن حصین، حزب البحر، صزب النصر، حرز الامیرین، حرز الیمانی دعاءمغنی، دعا حیدری، دعا عزارائیلی، دعا سریانی، قصیدہ غوثیہ، قصیدہ بردہ وغیرہ۔
ذوالحجہ 1294ھ مطابق دسمبر 1877ء وچ پہلی بار مولانا نے حج کيتا فیر ربیع الاول 1324ھ مطابق اپریل 1906ء وچ محمد مصطفٰی صلی اللہ علیہ و سلم دی بارگاہ وچ حاضر ہوئے۔ اک ماہ تک مدینہ طیبہ وچ رہ کے بارگاہ رسالت دی زیارت کردے رہے۔ مکہ معظمہ تے مدینہ طیبہ دے وڈے وڈے علما احمد رضا خان دے علمی کمالات تے دینی خدمات نوں دیکھ کے احمد رضا خان دے نورانی ہتھوں اُتے مرید ہوئے تے احمد رضا خان نوں استاد و پیشوا منیا[18][19][20]
تفصیلی لی لئی ویکھو: دار العلوم منظر اسلام
1904ء آپ دے قریبی دوست سید امیر احمد تے شاگرد ظفر الدین بہاری دے اصرار اُتے آپ نے نويں مدرسے دے قیام دے لئی ہامی بھر لئی۔ 1904ء (1322ھ) بریلی وچ رحیم یار خان نامی شخص دے مکان وچ دو طلبہ ظفر الدین بہاری تے عبد الرشید عظیم آبادی نوں صحیح بخاری دا درس دتا۔ اس مدرسے دا ناں دار العلوم منظر اسلام رکھیا گیا۔
شیعیت دے خلاف احمد رضا خان نے کئی فتوی جاری کیتے تے کتاباں و رسالے لکھے، جنہاں وچ شیعی عقائد و رسومات دی پرزور مذمت کيتی تے شیعہ دے بعض عقائد دی بنیاد اُتے انہاں نوں کافر کہیا۔[21][حا-1] احمد رضا خان نے اپنی کتاب احکام شریعت وچ امیر معاویہ اُتے طعن کرنے والے نوں جہنمی کتا کہیا تے رد الرفضہ نامی رسالے وچ خلافت ابو بکر کے منکر کے بارے لکھیا کہ اوہ مذہب صحیح (یعنی حنفیت دا ثابت شدہ مسئلہ) اُتے کافر اے، ایويں ہی شیخین (یعنی ابوبکر صدیق تے عمر بن خطاب) نوں برا کہنے والے یا تبرا کرنے والے نوں کافر لکھیا تے کتاب برہان شرح مواہب الرحمن دے حوالے توں خلافت عٹمان دے منکر نوں وی کافر کہیا۔ تے ایداں دے امام دے پِچھے نماز نوں ناجائز کہیا جو خلفا ثلاثہ (پہلے تن خلفائے اسلام) نوں برا کہے یا تنقیص کرے۔ ايسے کتاب وچ سنی شخص نوں شیعہ دا شرعی وارث نہ ہونے دا فتوی موجود اے۔
ہور رسالے و فتاوی وچ شیعی اذان وچ کلمہ خلیفہ بلا فصل دا رد، کيتا تعزیہ داری تے شہادت نامہ جداں اعمال نوں حرام قرار دتا، پہلے خلیفہ برحق دی تحقیق وچ ابوبکر صدیق دی خلافت اُتے دلائل دیے، شیخین دی علی ابن طالب اُتے فضیلت اُتے دلائل، تفضیلی و امیر معاویہ اُتے تنقید کرنے والےآں دا رد کيتا۔
احمد رضا خان دے زمانے وچ کئی مکاتب فکر تے فرقے دے لوک ظاہر ہوئے سن جنہاں دے بارے وچ انہاں دا تجزیہ سی کہ اوہ اسلام و سنیت دے خلاف دھوکے دا جال بچھا کر بھولے بھالے مسلماناں وچ خوب گمراہی پھیلا رکھی سی۔ احمد رضا خان نے دین و شریعت دی حمایت وچ انہاں مبینہ طور گمراہ گروہاں توں تے حق و باطل نوں خوب واضح کر کے پیش کرنے دی کوشش کيتی۔[22] احمد رضا خان دے فتاوے تے کتاباں دے ذریعہ اللہ تعالی نے ہزاراں مسلماناں نوں حلقہ بگوش کيتا۔ بوہت سارے اوہ علما جودوسرے مسلکاں دے سیلاب وچ بہندے جا رہے سن احمد رضا خان دی رہنمائی توں متاثر ہوئے۔ جدوں کچھ دوسرے مسلکاں دے لوکاں نے سرکار محمد مصطفٰی صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے شان وچ گستاخی تے توہین کتاباں وچ لکھ کے شائع دی تے مسلماناں نوں بگاڑنا شروع کيتا تاں احمد رضا خان نے اٹل پہاڑ دی طرح جم کر سرکار محمد مصطفٰی صلی اللہ تعالٰی علیہ و آلہ و سلم دی محبت دا پرچم لہرایا تے مسلماناں نوں سرکار دی محبت و تعظیم دا سبق دتا تے گستاخی کرنے والےآں دا حقیقی چہرہ پیش کرنے دی کوشش کيتی۔[23]
تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: کتابیات احمد رضا خان بریلوی
احمد رضا خان نے کم و بیش پنجاہ[24] مختلف علوم فنون اُتے اک ہزار کتاباں لکھياں نيں۔[25] انہاں وچ چند مندرجہ ذیل نيں :
احمد رضا خان نے اردو، عربی، فارسی تن زباناں وچ نعت گوئی و منقبت نگاری کیتی۔
تفصیلی لی لئی ویکھو: حدائق بخشش
احمد رضا خان دا نعتیہ دیوان حدائق بخشش تن جلداں وچ اے، پہلے دو جلداں احمد رضا خان دی حیات وچ تے تیسری، بعد وچ وفات جمع کر کے کلام شائع کيتا گيا، مگر اس وچ رضا دا تخلص رکھنے والے اک دوسرے عام توں شاعر دا عامیانہ کلام وی در آیا، جس اُتے کافی تنقید ہوئی، جس نوں تحقیق دے بعد کڈ دتا گیا۔ حدائق بخشش اردو نعتیہ شاعری دا اک اہم سنگ میل ثابت ہوئی جس نے اپنے بعد آنے والے تمام نعت گوؤاں نوں اک ادب دا جامہ پہنا دتا، ورنہ اس توں پہلے اردو نعت صرف عقیدت دے طور اُتے دیواں دے شروع وچ شامل نظر آندی، مگر حدائق بخشش دے بعد اردو نعت ادب دا اک مستقل حصہ بنا، جس دی نعتاں اج وی مشہور و معروف اے۔
مصطفٰی جانِ رحمت پے لکھاں سلام
شمع بزمِ ہدایت پہ لکھاں سلام
بہت مشہور اے
احمد رضا خان دا عربی کلام جامعہ ازہر دے مصری محقق پروفیسر حازم محمد احمد نے بساتین الغفران دے ناں توں مرتب کيتا اے۔[31] احمد رضا خان دے عربی کلام وچ سلاست و روانی دی رنگا رنگی بہت نمایاں اے تے بے ساختگی، عربی تراکیب دی بندش تے مناسب و برمحل لفظاں دے استعمال اُتے احمد رضا خان نوں یدطولی حاصل سی۔ تشبیہات و استعارات احمد رضا خان دے کلام دی عدیم المثال خصوصیات نيں۔ احمد رضا خان دا عربی کلام کلام منتشر اوراق تے مخطوطات وچ غیر مرتب پایا جاندا اے۔ ڈاکٹر حامد علی خان (مسلم یونیورسٹی، علی گڑھ) نے شعبۂ عربی توں ہندوستان وچ عربی شاعری دے موضوع اُتے جو تحقیقی مقالہ پی ایچ ڈی دے لئی لکھیا، اس وچ مختلف مآخذ توں احمد رضا خان عربی بولی وچ اشعار نوں وی اکٹھا کيتا جنہاں دی مجموعی تعداد 390 اے۔ محمود احمد کانپوری نے وی مختلف مآخذ توں 1145 اشعار یکجا کیتے سن ۔ جدوں کہ ڈاکٹر محمود حسین بریلوی نے اپنے ایم فل دے مقالہ جو مولانا احمد رضا خان دی عربی بولی و ادب وچ خدمات دے عنوان توں طبع شدہ موجود اے، اس وچ 1120 اشعار جمع کیتے نيں۔[32]
احمد رضا خان دے دستیاب فارسی کلام دا کچھ حصّہ حدائق بخشش وچ موجود اے جدوں کہ احمد رضا خان دی منتخب فارسی نعتاں دا اک مجموعہ ارمغان رضا دے ناں توں، ادارہ ادارہ تحقیقات امام احمد رضا نے پہلی بار، 1994 وچ شائع کیا، اس وچ حمد و نعت، قصائد و مناقب تے رباعیات شامل نيں۔ لیکن حالے بہت سا فارسی کلام منتشر اے۔[33]
یا رب زمن بر شہ ابرار درودی
برسید و مولائی من زار، درودی
بر آبروی آن قبلہ قوسین سلامی
بر چشم خطا پوش، عطا بار، درودی
احمد رضا خان دا فارسی قصیدہ اکسیر اعظم جو شیخ عبد القادر جيلانی دی شان وچ لکھیا، مشہور اے۔ خود ہی اس دی شرح فارسی بولی وچ تصنیف فرمائی جس دا ناں ”مُجِیرِ مُعظّم“ رکھیا۔ فارسی کلام تے شرح دا اردو ترجمہ ”تابِ مُنظّم“ دے ناں توں محمد احمد مصباحی نے کيتا اے۔ اس دا اک شعر بطور نمونہ؛
اولیا را گر گُہر باشد تاں بحرِ گوہری
در بدستِ شاں زرے دادند زر راکاں توئی
ترجمہ:اولیا دے پاس جے موندی اے تاں موندی دا سمندر تسيں ہوئے تے جے انہاں دے ہتھ وچ کوئی سونا دتا گیا اے تاں سونے دی کان تسيں ہوئے۔[35]
تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: کنزالایمان
احمد رضا خان نے قرآن مجید دا ترجمہ کيتا۔ ۔[30] احمد رضا خان دے ترجمہ دا ناں "کنز الایمان" اے۔ جس اُتے احمد رضا خان دے خلیفہ سید نعیم الدین مراد آبادی نے حاشیہ لکھیا اے۔ اس ترجمہ نوں ہن تک انگریزی (ماں تن بار)، ہندی، سندھی، گجراتی، ڈچ، بنگلہ وغیرہ وچ ڈھالیا جا چکيا اے۔
25 صفر 1340ھ مطابق 1921ء نوں جمعہ دے دن ہندوستان دے وقت دے مطابق 2 بج کر 38 منٹ اُتے عین اذان دے وقت ادھر موذن نے حی الفلاح کہیا تے ادھر امام احمد رضا خان نے داعی اجل نوں لبیک کہیا۔ احمد رضا خان دا مزار بریلی شریف وچ اج وی زیارت گاہ خاص و عام بنیا ہویا اے۔[36]
تفصیلی لیکھ لئی ویکھو: درگاہ اعلیٰ حضرت تے عرس رضوی
احمد رضا خان دا مزار پرانا بریلی شہر توں تن چار فرلانگ دے فاصلہ اُتے محلہ سوداگران وچ واقع اے۔ تے اک خانقاہ دی حیثیت رکھدا اے۔ مزار وچ احمد رضا خان دے بیٹے حامد رضا خان دی وی قبر اے۔ درگاہ اُتے ہر سال 25 صفر نوں عرس رضوی دا انعقاد کيتا جاندا اے۔ جس وچ دنیا بھر توں معتقدین و علما و مشائخ شرکت کردے نيں۔
احمد رضا خان دی زوجہ ارشاد بیگم توں پنج بیٹیاں تے دو بیٹے پیدا ہوئے۔ دونے بیٹے حامد رضا خان تے مصطفٰی رضا خان نامور علما شمار ہوئے۔ بیٹیاں وچ بالترتیب مصطفائی بیگم، کنيز حسن (عرف منجھلی بیگم)، کنيز حسنین (عرف سنجھلی بیگم)، کنيز حسین (عرف چھوٹی بیگم) تے مرتضائی بیگم (عرف چھوٹی بنو) سن۔[37]
احمد رضا خان | |
![]() | |
جمن پو: | 14 جون 1856 بریلی ہندستان |
مرن پو: | 1921 بریلی ہندستان |
کم : | لیکھک، شاعر، ودوان |
گن: | |
دیس: | ہندستان |
اعزاز: | مجدد |
آپ دے استاداں[38]
|
|
تفصیلی لی لئی ویکھو: رضویات#جامعاتی تحقیق
1979ء وچ پہلی بار ڈاکٹر حسن رضا خان نے ڈاکٹر اطہر شیر دی زیر نگرانی پٹنہ یونیورسٹی، بھارت توں احمد رضا خان دی فقہی خدمات اُتے پی ایچ ڈی کیتی۔ انہاں دے بعد ڈاکٹر اوشا سانیال نے جامعہ کولمبیا امریکا توں 1990ء وچ کی، بعد وچ احمد رضا خان دی شاعری اُتے ڈاکٹر سید جمال الدین نے ڈاکٹر ہری سنگھ کوردیشا ودھیالہ یونیورسٹی، آگرہ توں، ڈاکٹر عبد النعیم عزیزی نے روہیل کھنڈ یونیورسٹی توں، ڈاکٹر سراج احمد بستوی نے کانپور یونیورسٹی توں، ڈاکٹر تنظیم الفردوس نے کراچی یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی کیتی۔ جدوں کہ فقہی خدمات اُتے ڈاکٹر محمد انور خان نے سندھ یونیورسٹی جامشورو توں، ترجمہ قرآن اُتے پروفیسر مجید اللہ قادری نے کراچی یونیورسٹی نے، حیات و علمی خدمات اُتے ڈاکٹر محمد طیب رضا نے ہندو یونیورسٹی بنارس توں تے ڈاکٹر الباری صدیقی نے سندھ یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی دی اے۔ تصور عشق اُتے پر ڈاکٹر غلام مصطفٰی نجم قادری نے میسور یونیورسٹی توں، انشاء پردازی اُتے ڈاکٹر غلام غوث نے رانچی یونیورسٹی توں، افکار اُتے ڈاکٹر امجد رضا نے ویرکنور سنگھ یونیورسٹی توں، ادبی خدمات اُتے ڈاکٹر رضا الرحمان عاکف سنبھلی نے روہیل کھنڈ یونیورسٹی توں تے مکتوبات اُتے غلام جابر شمس مصباحی نے بی آر امبیڈکھر، بہار یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی دی اے۔ اس دے علاوہ عربی بولی ادب، فارسی بولی و ادب، تفسیری خدمات، خدمات علوم حدیث، عربی شاعری، سیاسی افکار اُتے وی پی ایچ ڈی دے مقالات لکھے جا چکے نيں انہاں 30 پی ہیچ ڈی مقالات وچ 4 عربی بولی وچ اک انگریزی وچ تے بقیہ اردو بولی وچ لکھے گئے نيں تے انہاں 30 یونیورسٹیاں وچوں اک امریکا، اک سوڈان، 19 بھارت تے بقیہ دا تعلق پاکستان توں اے۔ جدوں کہ پاکستان دی یونیورسٹیاں وچ اک دا تعلق اسلامک انٹرنیشنل یونیورسٹی اسلام آباد، دو دا تعلق پنجاب یونیورسٹی، دو دا تعلق سندھ یونیورسٹی تے بقیہ 4 دا تعلق کراچی یونیورسٹی توں اے۔ جدوں کہ ایم فل دے ذیل وچ ویہہ توں ودھ تحقیقی مقالات لکھے جا چکے نيں، جنہاں وچوں 9 عربی بولی وچ نيں۔ مجموعی طور اُتے 35 توں ودھ یونیورسٹیاں وچ تحقیقاتی کم ہوئے چکيا اے۔[39]
شیعہ اثنا عشری بدترین کافر نيں تے لفظاں ایہ نيں کہ شیعہ وڈا ہوئے یا چھوٹا مرد ہوئے یا عورت شہری ہوئے یا دیہاتی کوئی وی ہوئے لاریب و لاشک قطعاً خارج از اسلام نيں تے صرف اِنّے اُتے ہی اکتفا نئيں کردے تے لکھدے نيں۔
من شک فی کفرہ و عذابہ فقد کفر
ترجمہ:۔ جو شخص شیعہ دے کفر وچ شک کرے اوہ وی کافر اے۔ (کتاب، رد الرفضہ)
سانچہ:دعوت اسلامی
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.