Loading AI tools
lud z grupy turkijskiej skupiony w Uzbekistanie Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Uzbecy (uzb. Oʻzbeklar) – naród turecki, najliczniejszy z narodów zamieszkujących Azję Środkową[14]. Uzbecy zamieszkują głównie Uzbekistan, a także sąsiednie państwa Afganistan, Tadżykistan, Kirgistan, Turkmenistan i Kazachstan oraz chiński region autonomiczny Sinciang.
![]() Tradycyjny strój uzbecki | |
Populacja |
30–40 mln |
---|---|
Miejsce zamieszkania |
Uzbekistan: 24,9 mln(2014)[1] |
Język | |
Religia | |
Grupa |
Uzbecy wywodzą się z części turko-mongolskiej Białej Ordy rządzonej przez ród Szejbanidów, która po pewnym czasie została sturkizowana. W XIV wieku grupa ta przyjęła nazwę Uzbecy, której pochodzenie jest niejasne; być może wywodzi się ona od imienia chana Złotej Ordy Ozbega (1313–1341)[15]. Inne teorie mówią, że nazwa pochodzi od wyrażenia oʻz bek, oznaczającego „rządzący sobą”.
Historyczna populacja Uzbeków w poszczególnych republikach radzieckich na podstawie radzieckich spisów ludności:
1926 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | |
---|---|---|---|---|---|---|
Uzbecka SRR | 3 467 226 (73,0%) | 4 804 096 (65,1%) | 5 038 273 (62,2%) | 7 733 541 (64,7%) | 10 569 007 (68,7%) | 14 142 475 (71,4%) |
Tadżycka SRR | 175 627 (21,2%) | 353 478 (23,8%) | 454 433 (23,0%) | 665 662 (23,0%) | 873 199 (22,9%) | 1 197 841 (23,5%) |
Kirgiska SRR | 110 463 (11,1%) | 151 551 (10,4%) | 218 640 (10,6%) | 332 638 (11,3%) | 426 194 (12,1%) | 550 096 (12,9%) |
Turkmeńska SRR | 104 971 (10,5%) | 107 451 (8,6%) | 125 231 (8,3%) | 179 498 (8,3%) | 233 730 (8,5%) | 317 333 (9,0%) |
Kazachska SRR | 129 407 (2,1%) | 120 655 (2,0%) | 136 570 (1,5%) | 207 514 (1,6%) | 263 295 (1,8%) | 332 017 (2,0%) |
Rosyjska FSRR | 942 (0.00%) | 16 166 (0,01%) | 29 512 (0,03%) | 61 588 (0,05%) | 72 385 (0,05%) | 126 899 (0,09%) |
Uzbecy w Afganistanie
Za panowania chana Abu al-Chajr-chana (1428–1468) Uzbecy przenieśli się na tereny w dolnym biegu Syr-darii i zaczęli interweniować w walki pomiędzy poszczególnymi gałęziami Timurydów, co pozwoliło im w swoich łupieżczych wyprawach docierać do Chorezmu i Transoksanii. Państwo Uzbeków rozpadło się po śmierci Abu al-Chajr-chana, jednak jego restauracji dokonał jego wnuk, Muhammad Szejbani (1500–1510), któremu udało się opanować większość Azji Środkowej. Stopniowo Uzbecy przemieszali się z innymi tureckojęzycznymi ludami tego regionu, zarówno koczowniczymi, jak i osiadłymi, które przejęły od nich ich nazwę.
Dominującą religią jest islam. Główne zajęcia to rolnictwo, handel, rzemiosło oraz hodowla zwierząt[14].