Trąbowce[11] (Proboscidea) – rząd dużych ssaków z infragromady ssaków wyższych (Eutheria), ze słoniami, jako jedynymi żyjącymi przedstawicielami.
Szybkie fakty Domena, Królestwo ...
Trąbowce
Proboscidea |
Illiger, 1811[1] |
|
![Ilustracja](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Loxodonta_africana00.jpg/240px-Loxodonta_africana00.jpg) Przedstawiciel rzędu – słoń afrykański (Loxodonta africana) |
Systematyka
|
Domena
|
eukarionty |
Królestwo
|
zwierzęta |
Typ |
strunowce |
Podtyp |
kręgowce |
Gromada |
ssaki |
Podgromada |
żyworodne |
Infragromada |
ssaki wyższe |
(bez rangi) |
Atlantogenata |
Nadrząd |
afrotery |
(bez rangi) |
Paenungulata |
Rząd |
trąbowce |
Synonimy |
- Proboscidiae J.E. Gray, 1821[2]
- Proboscidii Chenu, 1854[3]
- Proboscidia R. Owen, 1858[4]
- Pachytheria Ameghino, 1889[5]
- Elephantotheria Kalandadze & Rautian, 1992[6]
- Probosciformes Kinman, 1994[7]
- Elephantimorpha Shoshani, Golenberg & Yang, 1998[8]
- Plesielephantiformes Shoshani, Sanders & Tassy, 2001[9]
- Elephantiformes Zagorodnyuk, 2008[10]
|
|
Rodziny |
13 rodzin (w tym 12 wymarłych) – zobacz opis w tekście |
|
|
|
|
Zamknij
Zamieszkują Afrykę i Azję.
Współcześnie trąbowce są największymi zwierzętami lądowymi. Wyróżniają się obecnością trąby. Jest ona skomplikowanym narządem powstałym przez zrośnięcie się górnej wargi i nosa. Trąbę tworzy kilkanaście tysięcy włókien mięśniowych, co nadaje jej elastyczność. Koniec trąby jest zakończony jednym lub dwoma (zależnie od gatunku) palczastymi wyrostkami i jest bardzo wrażliwy na dotyk. Narząd ten służy do zbierania i przenoszenia do pyska pokarmu i wody, jako broń i do komunikacji dotykowej z innymi osobnikami.
Trąbowce pojawiły się w zapisie kopalnym we wczesnym eocenie, ale przypuszczalnie wyewoluowały wcześniej. Niekiedy do trąbowców zalicza się niewielką rodziną prymitywnych antrakobunidów (Anthracobunidae), z której najprawdopodobniej wywodzą się właściwe trąbowce.
Badania genetyczne dowiodły, że trąbowce są spokrewnione blisko z brzegowcami (Sirenia) i góralkowcami (Hyracoidea). Nieoczekiwanie odkryto powiązania molekularne z innymi grupami rdzennie afrykańskich ssaków, takimi jak ryjkonosowe (Macroscelidea) i rurkozębne, czyli mrówniki (Tubulidentata). Łącznie z kilkoma innymi wymarłymi już rzędami ssaków łączy się je w oddzielny klad Afrotheria.
Obecnie do rzędu trąbowców należy jedna występująca współcześnie rodzina[12][13][11]:
Opisano również rodziny wymarłe[14]:
- Amebelodontidae Barbour, 1927
- Barytheriidae Andrews, 1906 – baryteria
- Choerolophodontidae Gaziry, 1976
- Deinotheriidae Bonaparte, 1841 – deinoteria
- Gomphotheriidae Osborn, 1921 – gomfotery
- Hemimastodontidae McKenna, Bell, Shoshani & Tassy, 1997
- Mammutidae Hay, 1922 – mastodonty
- Moeritheriidae Andrews, 1906
- Numidotheriidae Shoshani & Tassy, 1992
- Palaeomastodontidae Andrews, 1906
- Phiomiidae Kalandadze & Rautian, 1992
- Stegodontidae Osborn, 1918
Rodzaje wymarłe o niepewnej pozycji systematycznej i nie sklasyfikowane w żadnej z powyższych rodzin[14]:
- Arcanotherium Delmer, 2009[15] – jedynym przedstawicielem był Arcanotherium savagei (Court, 1995)
- Dagbatitherium Hautier, Tabuce, Mourlam, Kassegne, Amoudji, Orliac, Quillévéré, Charruault, Johnson & Guinot, 2021[16] – jedynym przedstawicielem był Dagbatitherium tassyi Hautier, Tabuce, Mourlam, Kassegne, Amoudji, Orliac, Quillévéré, Charruault, Johnson & Guinot, 2021
- Eritherium Gheerbrant, 2009[17] – jedynym przedstawicielem był Eritherium azzouzorum Gheerbrant, 2009
- Eritreumm Shoshani, Walter, Abraha, Berhe, Tassy, Sanders, Marchant, Libsekal, Ghirmai & Zinner, 2006[18] – jedynym przedstawicielem był Eritreum melakeghebrekristosi Shoshani, Walter, Abraha, Berhe, Tassy, Sanders, Marchant, Libsekal, Ghirmai & Zinner, 2006.
- Saloumia Tabuce, Sarr, Adnet, Lebrun, Lihoreau, Martin, Sambou, Thiam & Hautier, 2019[19] – jedynym przedstawicielem był Saloumia gorodiskii Tabuce, Sarr, Adnet, Lebrun, Lihoreau, Martin, Sambou, Thiam & Hautier, 2019.
J.-Ch. Chenu: Encyclopédie d’histoire naturelle; ou, traité complet de cette science d’après les travaux des naturalistes les plus éminents de tous les pays et de toutes les époques: Buffon, Daubenton, Lacépède, G. Cuvier, F. Cuvier, Geoffroy Saint-Hilaire, Latreille, De Jussieu, Brongniart, etc.. Cz. 10: Rongeurs et pachydermes. Paris: Maresq, 1850, s. 120. (fr.). H.Н. Каландадзе & А.С. Раутиан: Система млекопитающих и историческая зоогеография. W: Филогенетика млекопитающих. Москва: Издательство Московского университета, 1992, s. 107. (ros.). K.E. Kinman: The Kinman System: Toward a Stable Cladisto−Eclectin. Classification of Organisms (Living and Extinct). Kansas, Hays: K.E. Kinman, 1994, s. 38. (ang.). J. Shoshani, W.J. Sanders & P. Tassy: Elephants and other proboscideans: a summary of recent findings and new taxonomic suggestions. W: The World of Elephants. Rome: International Congress, 2001, s. 677. (ang.). Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 23. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.). N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-08-22]. (ang.). L. Hautier, R. Tabuce, M.J. Mourlam, K.E. Kassegne, Y.Z. Amoudji, M.J. Orliac, F. Quillévéré, A. Charruault, A.K.C. Johnson & G. Guinot. New Middle Eocene proboscidean from Togo illuminates the early evolution of the elephantiform-like dental pattern. „Proceedings of the Royal Society B”. Biological Sciences. 288 (1960), s. 2, 2021. DOI: 10.1098/rspb.2021.1439. (ang.). E. Gheerbrant. Paleocene emergence of elephant relatives and the rapid radiation of African ungulates. „Proceedings of the National Academy of Sciences”. 106 (26), s. 10717, 2009. DOI: 10.1073/pnas.0900251106. (ang.). J. Shoshani, R.C. Walter, M. Abraha, S. Berhe, P. Tassy, W.J. Sanders, G.H. Marchant, Y. Libsekal, T. Ghirmai & D. Zinner. A proboscidean from the late Oligocene of Eritrea, a „missing link” between early Elephantiformes and Elephantimorpha, and biogeographic implications. „Proceedings of the National Academy of Sciences”. 103 (45), s. 17296, 2006. DOI: 10.1073/pnas.0603689103. (ang.). R. Tabuce, R. Sarr, S. Adnet, R. Lebrun, F. Lihoreau, J.E. Martin, B. Sambou, M. Thiam & L. Hautier. Filling a gap in the proboscidean fossil record: a new genus from the Lutetian of Senegal. „Journal of Paleontology”. 94 (3), s. 583, 2019. DOI: 10.1017/jpa.2019.98. (ang.).
Identyfikatory zewnętrzne: