Brzegowce[17], syreny[18], nozdrzaki[19] (Sirenia) – rząd dużych ssaków łożyskowych z nadrzędu afroterów (Afrotheria) prowadzących wyłącznie wodny tryb życia. Brzegowce zajmują szczególne miejsce w ekosystemie, ponieważ są jedynymi roślinożernymi ssakami wodnymi. Podobnie jak słoniowate, góralkowce i rurkozębne wywodzą się od ssaków prakopytnych. Nie jest znana przyczyna zajęcia przez nie środowiska odmiennego niż u większości innych ssaków.
Szybkie fakty Domena, Królestwo ...
Brzegowce
Sirenia |
Illiger, 1811[1] |
|
![Ilustracja](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Dugong_finaliste_Montier-en-DER_-_Nicolas_Barraqu%C3%A9.jpg/240px-Dugong_finaliste_Montier-en-DER_-_Nicolas_Barraqu%C3%A9.jpg) Przedstawiciel rzędu – diugoń przybrzeżny (Dugong dugon) |
Systematyka
|
Domena
|
eukarionty |
Królestwo
|
zwierzęta |
Typ |
strunowce |
Podtyp |
kręgowce |
Gromada |
ssaki |
Podgromada |
żyworodne |
Infragromada |
łożyskowce |
Magnordo |
Atlantogenata |
Nadrząd |
afrotery |
(bez rangi) |
Paenungulata |
Rząd |
brzegowce |
Synonimy |
- Herbivorae J.E. Gray, 1821[2]
- Herbivora Fleming, 1822[3]
- Anthropocephala Billberg, 1827[4]
- Manatides Billberg, 1827[4]
- Semipeda Burnett, 1830[5]
- Phytophaga F. Cuvier, 1836[6]
- Sireniformia Burmeister, 1837[7]
- Sireniæ Lesson, 1842[8]
- Sirénoïdes Van Beneden, 1852
- Sirenoidea Van Beneden, 1855
- Sirénides P. Gervais, 1855[9]
- Syrenia[uwaga 1]: Blyth, 1859[10]
- Phycoceta Haeckel, 1866[11]
- Sirenea[uwaga 1]: J.E. Gray, 1869[12]
- Halobioidea Ameghino, 1889[13]
- Trichechiformes Hay, 1923[14]
- Sireniformes Kinman, 1994[15]
- Trichechiformes Zagorodnyuk, 2008[16]
|
|
Rodziny |
4 rodziny (w tym 2 wymarłe) – zobacz opis w tekście |
|
|
|
|
Zamknij
Dawniej nazwa „brzegowce” przypisana była do rodziny Trichechidae nazywanej dziś manatowate[20].
Brzegowce mają ciało o wrzecionowatym kształcie, przednie kończyny przekształcone w płetwy, a tylne zredukowane. Głowa jest słabo wyodrębniona, brak płetwy grzbietowej i małżowin usznych. Kształt płetwy ogonowej oraz budowa czaszki są cechami charakterystycznymi dla przedstawicieli rodzin. Na wargach występują liczne włosy czuciowe (zatokowe). Kości syren są masywne i ciężkie. U diugoniowatych występuje typowa dla większości ssaków liczba 7 kręgów szyjnych, natomiast manatowate mają ich tylko 6. Mózg niewielki, o gładkich półkulach. Dobrze rozwinięte ośrodki węchowe i narząd węchu. Narząd Jacobsona nie występuje.
Tempo rozrodu brzegowców jest stosunkowo wolne. Samica rodzi jedno młode, które karmi mlekiem i wychowuje przez dwa lata. Dopiero po tym okresie przystępuje do kolejnego rozrodu.
Brzegowce żyją wyłącznie w wodzie, nie potrafią poruszać się na lądzie. Są poławiane przez ludzi dla mięsa. Obecnie uznawane są za zagrożone wyginięciem, zostały objęte ochroną.
Brzegowce zamieszkujące Stary Świat dotarły w eocenie lub oligocenie do Ameryki Południowej, która była w owym czasie kontynentem odizolowanym. Najstarsze znane manaty znane są ze środkowego miocenu. Pierwsze eoceńskie diugonie żywiły się trawą morską porastającą płycizny Morza Tetydy i innych ciepłych mórz trzeciorzędu. Dzisiejsze brzegowce to zwierzęta wyłącznie tropikalne, zasiedlające rzeki i estuaria. Obecnie rodzina manatów obejmuje zaledwie trzy gatunki, zaś rodzina diugoni tylko jeden. Drugim, który jednakże dotrwał jedynie do końca XVIII wieku, była syrena morska, która wyginęła w 27 lat po jej odkryciu.
Do rzędu brzegowców należą dwie występujące współcześnie rodziny[21][22][23][17]:
Opisano również rodziny wymarłe[24]:
oraz rodzaje wymarłe o niepewnej pozycji systematycznej[24]:
- Florentinoameghinia Simpson, 1932[25] – jedynym przedstawicielem był Florentinoameghinia mystica Simpson, 1932
- Lophiodolodus Stirton, 1947[26] – jedynym przedstawicielem był Lophiodolodus chaparralensis Stirton, 1947
- Sobrarbesiren Díaz-Berenguer, Badiola, Moreno-Azanza & Canudo, 2018[27] – jedynym przedstawicielem był Sobrarbesiren cardieli Díaz-Berenguer, Badiola, Moreno-Azanza & Canudo, 2018
Taksony określane jako nomen dubium[24]:
- Sirenotherium Paula Couto, 1967
- Trachypleurotherium Dilg, 1909
- Eotherium Markgrafi Abel, 1913
- Manatus antiquus Leidy, 1856
- Manatus inornatus Leidy, 1873
Spośród przedstawicieli rzędu brzegowców, obecnie żyją osobniki reprezentujące dwa rodzaje (a w nich cztery gatunki)[28]:
Niepoprawna późniejsza pisownia Sirenia Illiger, 1811.
G.T. Burnett. Illustrations of the Cetetheræ, including the Loripeda, Semipeda, and Pinnipeda, or Loripeds, Semipeds, and Pinnipeds: being the arrangement of the Seals, Dugongs, Whales, and their Allies, indicated in Outline. „Quarterly Journal of Science, Literature and the Arts”. 1830, s. 360, 1830. (ang.). F. Cuvier: De l’histoire naturelle des cetacees, ou recueil et examen des faits dont se compose l’histoire naturelle de ces animaux. Paris: Libraire Encyclopedique de Roret, 1836, s. 563. (fr.). P. Gervais: Histoire naturelle des mammifères: avec l’indication de leurs moeurs et de leurs rapports avec les arts, le commerce et l’agriculture. II. Carnivores, proboscidiens, jumentés, bisulques, édentés, marsupiaux, monotrèmes, phoques, sirénides et cétacés. Paris: L. Curmer, 1855, s. 308. (fr.). O.P. Hay. Characteristics of sundry fossil vertebrates. „Pan-American Geologist”. 39, s. 109, 1923. (ang.). K.E. Kinman: The Kinman System: Toward a Stable Cladisto−Eclectin. Classification of Organisms (Living and Extinct). Kansas, Hays: K.E. Kinman, 1994, s. 38. (ang.). Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 24. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.). N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-08-24]. (ang.). Class Mammalia. W: Lynx Nature Books (A. Monadjem (przedmowa) & C.J. Burgin (wstęp)): All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 78. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.). R.A. Stirton. The first lower Oligocene vertebrate fauna from northern South America. „Servicio Geológico Nacional, Compilación de Estudios Geológicos Oficiales”. 7, s. 332, 1947. (ang.). E. Díaz-Berenguer, A. Badiola, M. Moreno-Azanza & J.I. Canudo. First adequately-known quadrupedal sirenian from Eurasia (Eocene, Bay of Biscay, Huesca, northeastern Spain). „Scientific Reports”. 8 (5127), s. 3, 2018. DOI: 10.1038/s41598-018-23355-w. (hiszp.).
- Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971. Brak numerów stron w książce
- Mały słownik zoologiczny: ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978. Brak numerów stron w książce
- Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 166 i 167. ISBN 83-01-14344-4.
Identyfikatory zewnętrzne: