Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Grzybek – potoczna nazwa awaryjnych wyjść ze schronu umieszczanych na polskich osiedlach i podwórkach głównie w okresie zimnej wojny[1][2].
Grzybki te zawdzięczają swoją nazwę charakterystycznemu kształtowi, który może kojarzyć się z grzybem. Budowane były według bardzo podobnego schematu: niskie, sześcienne, najczęściej zbudowane z cegły pokrytej tynkiem, ze spadzistym, żelbetowym daszkiem oraz wyposażone w metalowe kraty. Rzadziej można spotkać konstrukcje w całości żelbetowe. Na ogół służyły dodatkowo jako zapasowa czerpnia powietrza[3]. Typowe wyjścia zapasowe ze schronów składają się z trzech elementów: naziemnego kominka (zwanego potocznie grzybkiem), pionowego szybu z klamrami oraz tunelu prowadzącego ze schronu.
Grzybki zaczęto stosować jeszcze w czasie II wojny światowej na terenach okupowanych przez III Rzeszę Niemiecką, ponieważ skuteczniej zabezpieczały wyjścia zapasowe przed zagruzowaniem, niż pokrywy z blachy stalowej. Nawet w przypadku częściowego przysypania gruzem takiego grzybka, otwierane do wewnątrz kraty umożliwiają odgruzowanie wyjścia.
Takie schrony wraz z grzybkami były masowo budowane w Polsce w latach 50. i 60. XX wieku, kiedy na mocy obowiązujących wówczas przepisów projektowane budynki wielorodzinne musiały posiadać schrony zgodne z wymaganiami Terenowej Obrony Przeciwlotniczej. Stały się one jednym z reliktów zimnej wojny i symbolem polskich osiedli. Trwa dyskusja czy nadal są potrzebne i co z nimi zrobić. W niektórych przypadkach wyrażana jest zgoda na rozbiórkę, choć z reguły akty prawne dotyczące obrony cywilnej wymuszają ich pozostawienie[1], ewentualnie rozbiórkę części naziemnej i zabezpieczenie szybu wyjścia zapasowego otwieranym włazem lub pokrywą studzienki, przy jednoczesnym zapewnieniu drożności głównej czerpni powietrza (w ścianie budynku lub innej lokalizacji).
Wyjścia zapasowe w formie grzybków stały się standardem również w innych państwach Europy, m.in. w ZSRR, Czechosłowacji, a także w Norwegii. Ponieważ stanowią sprawdzone i uniwersalne rozwiązanie (mogą pełnić funkcję czerpni powietrza), są do dziś stosowane w nowo powstających schronach.
Według obowiązujących w Polsce wymagań technicznych dla schronów obrony cywilnej[4], wyjście zapasowe ze schronu może mieć formę:
1) zabezpieczonych przed zagruzowaniem schodów lub pochylni;
2) szybu pionowego o szerokości w świetle ≥ 90 cm, wyposażonego w drabinkę i zakończonego nad ziemią kominkiem posiadającym w ścianach bocznych kraty o wymiarach nie mniejszych niż 70 x 70 cm, z których jedna krata jest otwierana do wewnątrz (z zamknięciem od środka), a pozostałe nieotwierane;
3) w przypadku wyjść zapasowych usytuowanych na skarpach zaleca się szyb pionowy połączony z konstrukcją muru oporowego, z otworem w ścianie bocznej muru;
4) w przypadku wyjść zapasowych usytuowanych wzdłuż ciągów pieszych – ze względów estetycznych i praktycznych, zamiast kominka zaleca się szyb pionowy zakończony na wysokości około 40 cm nad ziemią włazem stalowym zintegrowanym z siedziskami (z zamknięciem dostępnym od wewnątrz) lub podobnym rozwiązaniem; pełniący funkcję ławki, z otworami wentylacyjnymi w ścianach bocznych.
Wyjście zapasowe powinno spełniać następujące wymagania[4]:
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.