Burzyk północny[4], burzyk popielaty[5] (Puffinus puffinus) – gatunek średniej wielkości ptaka oceanicznego z rodziny burzykowatych (Procellariidae), zamieszkujący Atlantyk, jego wyspy i wybrzeża. Nie jest zagrożony.
Do Polski zalatuje wyjątkowo (stwierdzony zaledwie 4 razy, ostatnio dwukrotnie w 2018 roku[7]).
Jest to gatunek monotypowy[2][8]. Jest blisko spokrewniony z burzykiem śródziemnomorskim (P. yelkouan), w tym z jego podgatunkiemmauretanicus uznawanym niekiedy za odrębny gatunek[2][4]. Były one dawniej uznawane za podgatunki burzyka północnego, podobnie jak kilka innych gatunków burzyków: wędrowny (P. huttoni), kalifornijski (P. opisthomelas), białorzytny (P. auricularis) i nowozelandzki (P. gavia)[2].
Burzyk północny w locie
Cechy gatunku
Wielkością dorównuje mewie śmieszce. Obie płci ubarwione jednakowo. Wierzch ciała czarny, brunatny lub brązowy, spód biały; spodni brzeg skrzydeł nieco ciemniejszy. Sylwetka wydłużona, skrzydła wąskie o ostrych końcach. Cienki matowoczarny dziób, nogi różowe. Upierzenie dorosłych i młodych osobników jest podobne.
Wymiary średnie
długość ciała ok. 30–38 cm rozpiętość skrzydeł 76–85 cm masa ciała ok. 350–460 g
Biotop
Przybrzeżne wody otwartych mórz.
Zachowanie
Lata nisko nad powierzchnią wody, na zmianę wykorzystując szybkie uderzenia skrzydeł i lot ślizgowy. Jak inne burzyki świetnie wykorzystuje zmienne prędkości wiatru nad falami do szybowania pozwalającego na spokojną obserwację tafli morza. Ptak wędrowny i koczujący nieregularnie, ale nie zapuszcza się zazwyczaj w głąb lądu.
Na wysepkach i klifach w wykopanej przez siebie norze (do 1,5 m głębokości) lub w szczelinach skał. Wewnątrz można znaleźć trawę, kwiaty i pióra. Gnieździ się kolonijnie w grupach liczących dziesiątki tysięcy par (na wyspie Rùm w archipelagu Wysp Brytyjskich nawet do 100000 par).
Jaja
Jedno jajo w zniesieniu, w kwietniu lub maju.
Wysiadywanie
Jajo wysiadywane jest przez okres 47–55 dni przez obydwoje rodziców. Gdy jeden ptak je ogrzewa, drugi szuka pokarmu, oddalając się na kilometry w morze. Powroty do gniazd następują dopiero o zmroku lub nawet nocą, czemu towarzyszy powitalny donośny wrzask drugiego partnera przypominający warczenie lub krakanie. Hałas ten trwa do świtu, aż ptak od aprowizacji odlatuje. Pozostawiony sam drugi burzyk pozostaje w ciszy. Również w czasie lotu gatunek ten nie wydaje głosu. Pisklęta opuszczają gniazdo po 60–70 dniach, kiedy nauczą się już latać.
Wiek
Najstarszy zaobrączkowany burzyk północny miał w chwili kontroli żywego osobnika obrączkę założoną ponad 50 lat i 11 miesięcy wcześniej, a kolejny rekordzista 49 lat i 8 miesięcy[9].
Pożywienie
Drobne ryby, mięczaki, w tym głowonogi i inne zwierzęta oraz odpadki zbierane z powierzchni wody.
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje burzyka północnego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Całkowitą liczebność populacji szacowano w 2015 roku na 1026000 – 1177500 osobników. Globalny trend liczebności populacji nie jest znany[3].
Carboneras, C., Jutglar, F. & Kirwan, G.M.:Manx Shearwater (Puffinus puffinus).[w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line].2014.[zarchiwizowane z tego adresu(2015-05-01)].