Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Baza, baza ekonomiczna – w koncepcji rozwoju społecznego Karola Marksa ogół materialnych sił wytwórczych i wynikających z nich stosunków produkcji, charakterystyczny dla danej formacji społecznej[1]. Baza stanowi też o najważniejszych podziałach społecznych w danej formacji[2].
Wraz z pojawianiem się nowych sił wytwórczych pojawia się sprzeczność między nimi a starymi stosunkami produkcji i prowadzi do pojawienia się nowych stosunków produkcji, a przez to nowej bazy, która z kolei jest sprzeczna z polityczno-prawną nadbudową. Gdy nadbudowa zostanie zmieniona, nastąpi całkowita zmiana formacji społecznej[3].
Według Marksa każda zmiana społeczna wynika ze zmiany bazy, a ta zależy od zmiany materialnych sił wytwórczych, aczkolwiek szerszymi badaniami objął on tylko formację kapitalistyczną (burżuazyjną)[4]. Stanowisko to określane jest jako materializm historyczny, w którym zawarta jest również teza, że „życie określa świadomość”, korygowana później przez Fryderyka Engelsa, który nadmieniał, że świadomość społeczna ma „pewną niezależność”[5]. Dla części socjologów rdzeniem marksizmu jest założenie, że baza warunkuje wszelkie zjawiska społeczne[6]. Niemniej z czasem marksistowscy przedstawiciele teorii krytycznej w coraz mniejszym stopniu widzieli możliwość zmiany społeczeństwa poprzez zmianę bazy, gdy ta ostatnia zmieniana była poprzez rewolucję komunistyczną[7].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.