Loading AI tools
obraz Jana Matejki Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Założenie Akademii Lubrańskiego w Poznaniu (także: Biskup Lubrański zakłada Akademię w Poznaniu[1]) – obraz Jana Matejki z 1886, namalowany na grubym płótnie, o wymiarach 105 x 125 cm. Przedstawia scenę rozgrywającą się w Poznaniu: biskupa Jana Lubrańskiego wręczającego akt erekcyjny nowo powstałej uczelni rektorowi Akademii Lubrańskiego[1].
Dane dotyczące genezy powstania obrazu znajdują się w notatkach Mariana Gorzkowskiego, sekretarza Jana Matejki. Zamówił go ksiądz Antoni Kantecki, redaktor naczelny Kuriera Poznańskiego, wielkopolski przywódca katolickiego obozu ultramontanów. W 1886 przekazał on Matejce 1500 marek zadatku, z zastrzeżeniem, że gotowe dzieło ma być ofiarowane księdzu Edwardowi Likowskiemu, rektorowi poznańskiego seminarium duchownego, przez jego dawnych uczniów na 25-lecie kapłaństwa[1].
Artysta rozpoczął malowanie obrazu 3 października 1886 i tworzył go przez dwa miesiące. W listopadzie 1886 ksiądz Kantecki przesłał Matejce pozostałe 3500 marek. W tym czasie artysta podarował szkic olejny obrazu Gorzkowskiemu. 4 grudnia 1886 dzieło zostało ukończone i sfotografowane przez Szuberta oraz niezwłocznie wysłane do Poznania, gdzie pojawiło się jeszcze w grudniu. Przekazane księdzu Likowskiemu stało się wkrótce własnością publiczną, gdyż Likowski (wówczas już arcybiskup gnieźnieńsko-poznański), w lutym 1915 przekazał je do zbiorów Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Obraz był w Poznaniu bardzo popularny, masowo sprzedawano jego reprodukcje, pocztówki i fotografie. Podczas II wojny światowej zaginął (skradziono go w 1943[2]), ale odnaleziono go w 1948 w wyniku działań Przemysława Michałowskiego, wicedyrektora Muzeum Wielkopolskiego. Od tego czasu stanowi depozyt Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w zbiorach Muzeum Narodowego w Poznaniu[1].
Biskup Jan Lubrański ukazany został na podwyższeniu (na tronie biskupim), z profilu. Jest ubrany w złocistą kapę. Na głowie ma mitrę. W lewej ręce trzyma pastorał, a w prawej, którą wyciąga ku przodowi, dokument fundacyjny. Pozostałe osoby uwiecznione na obrazie, to:
Podest, na którym rozgrywa się namalowana scena przykryty jest czerwonym płótnem, prawdopodobnie aksamitem, na którym leży dywan z wyszytym herbem Godziemba, należącym do biskupa Lubrańskiego i literami J.L.E.P. (Joannes Lubrański Episcopus Posnaniensis). Gotyckie wnętrze, w którym miejsce ma przedstawiona scena jest fikcyjne, ale (co u Matejki było regułą), jego scenografia jest ściśle oparta o realia stylowe epoki i można się w nim dopatrywać pewnych nawiązań do nadproża portalu Wielkiej Sieni zlokalizowanej w Ratuszu poznańskim z 1508. Wizja tego pomieszczenia była jednak wytworem fantazji artystycznej malarza[1].
Kompozycja obrazu jest kameralna, zwarta i częściowo nawiązuje do takich dzieł Matejki jak Stefan Batory pod Pskowem, czy Hołd pruski. Na płótnie rozpoznać można przedmioty z osobistej kolekcji Matejki: tron biskupi (fotel), złota kapa biskupia, strój rektorski (w podobnym namalował swojego Kopernika). Pastorał biskupi pochodzi ze skarbca katedry płockiej i należał ongiś do biskupa Andrzeja Krzyckiego. Mitra była własnością biskupa Tomasza Strzępińskiego i pozostaje w skarbcu katedry wawelskiej. I mitra, i pastorał w żaden sposób nie były związane ze środowiskiem poznańskim[1].
W stulecie namalowania obrazu powstała jego kopia wykonana przez Lecha Tuczyńskiego, głównego konserwatora poznańskiego Muzeum Narodowego. Sfinansowali ją kapłani wykształceni w poznańskim seminarium i złożyli w darze Papieskiemu Wydziałowi Teologicznemu, który jest uważany za spadkobiercę idei Akademii Lubrańskiego. Kopia wisi w sali posiedzeń Wydziału[1].
Ponadto na terenie Poznania istnieją dwie inne kopie obrazu wykonane przez Jana Bukowskiego w okresie międzywojennym i należące do Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Mniejsza wisi w gabinecie dyrektora Biblioteki Uniwersyteckiej, a większa (przewyższająca rozmiarami oryginał) w Małej Auli Collegium Minus[1].
W 2019, na stulecie UAM, doktoranci Wydziału Studiów Edukacyjnych tej uczelni, zorganizowali inscenizację obrazu[3].
Jan Matejko nie był pozytywnie usposobiony do tematu. Gorzkowski zapisał w swoich notatkach, że artysta powtarzał: taki ten temat niewdzięczny, a jednak malować go muszę, bo pieniędzy trzeba. Obraz powstawał w ostatniej fazie życia Matejki, kiedy artysta był osamotniony, nie znajdował zrozumienia w swym otoczeniu i był mocno przybity troskami codziennego dnia[1].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.