Loading AI tools
kolekcja słów i ich znaczeń Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Słownik – wydawnictwo opisujące zasób słowny (lub jego część) języka lub porównujące różne języki pod względem leksykalnym[1]. Słownik tworzy zbiór definicji słów lub wyrażeń ułożonych i opracowanych według określonej zasady. Struktura słownika dzieli się na artykuły hasłowe ułożone w porządku alfabetycznym, rzadziej tematycznym lub gniazdowym (w oparciu o wspólne gniazda etymologiczne).
Rodzaj słownika określa zasadę budowy artykułu hasłowego i sposób uporządkowania. Pod określeniem tym rozumie się też zasób słownictwa jakiejś osoby lub grupy społecznej[2]. Dyscypliną zajmującą się teorią i praktyką tworzenia różnego rodzaju słowników jest leksykografia[3].
Zadaniem słowników jest zebranie informacji dotyczącej danej dziedziny wiedzy. W zależności od tego, której z nich dotyczy, można wyróżnić kilka grup słowników:
Obszerną typologię słowników ze względu na ich funkcje prezentuje Peter Kühn w artykule z roku 1989[4].
Słowniki spotykamy już w drugim tysiącleciu p.n.e. Były one pisane pismem klinowym na glinianych tabliczkach. Dosyć wysoki poziom osiągnęło słownikarstwo greckie – dochodziło do niego jednak powoli i stopniowo. Za autora pierwszego w historii słownika uznaje się Arystofanesa z Bizancjum, który miał zebrać niezrozumiałe w jego czasach słowa z poematów Homera (Iliady i Odysei) i opatrzyć je wyjaśnieniami. Od lektury tych epopei rozpoczynano kształcenie młodzieży, toteż nie można było obejść się bez objaśnień. Objaśnienia te, zwane glosami, zapisywano bądź na marginesach książki, bądź między rządkami pisma (glosa interlinearna), bądź zbierano je osobno tworząc tym samym pierwociny słowników. Kiedy kultura grecka rozprzestrzeniła się po krajach Morza Śródziemnego, a cudzoziemcy zaczęli uczyć się po grecku i czytywać greckie dzieła, słowniki nabrały jeszcze większego znaczenia. Rosła ich liczba, rozmiary, powstawały nowe rodzaje. Rzymianie pośredniczący między kulturą grecką i późniejszą również poświęcali słownikom wiele uwagi. Były one dla nich niezbędne do czytania literatury greckiej, jak i starszej własnej. Kiedy wojny i najazdy barbarzyńców zniszczyły państwo rzymskie i obniżyły poziom kulturalny ludności, dawne porządne opracowania nie wydawały się potrzebne, dodatkowo ich przepisywanie wymagało wielkiego wysiłku, koszt materiałów pisarskich tylko pogarszał sytuację. Poprzestawano więc na mniejszych nieszczególnie zestawionych słowniczkach.
W wiekach średnich książką godną poznania, nie zaopatrzoną oczywiście w słownik, stała się Biblia. Zadaniem słowników, które należało specjalnie przygotować, była pomoc w zrozumieniu Biblii, dla tych, którzy obowiązani byli ją znać (duchowni, kandydaci do stanu duchownego). Stąd pierwszymi słownikami były słowniki łacińskie, w których podawano objaśnienia trudnych, mało używanych wyrazów. Jako rzecz drugorzędną dopisywano także między wierszami bądź na marginesach wyrazy z języka pospólstwa (lingua vulgaris). Wpisywano te słówka również w tekście, skąd przenoszono je do osobnych słowniczków. Układano je zwykle w tym samym porządku, jak następowały po sobie w tekście.
Słowniki średniowieczne są ważnym źródłem do poznania słownictwa różnych języków europejskich w ich najwcześniejszym okresie. Odegrały w ich rozwoju ważną rolę – starano się bowiem naginać język ojczysty do łaciny: wyszukiwano stosowne słowa, a gdy takich zabrakło, zapożyczano je z innego języka lub tworzono sztucznie nowe. Słowniki ułożone w jednym miejscu często rozpowszechniały się szerzej, Tak było np. z Liber glossarum („Księga słów”), hiszpańskim słownikiem z 600. roku, który jednak zasługuje raczej na miano encyklopedii niż słownika. Było to dzieło duże, kosztowne – zaczęto je skracać i przepisywać. Z czasem o nim zapomniano, jednak powstały już liczne nowe zbiory opierające się na nim.
Współczesne słowniki mają przeważnie charakter czysto deskryptywny, tj. opisują rzeczywistą postać języka w danym czasie[5][6]. Słowniki preskryptywne (normatywne) zaś propagują pewien sposób posługiwania się językiem, wartościując różne elementy[5]. W praktyce znaczenie normatywne przypisuje się także publikacjom nastawionym opisowo[7][8], a słowniki uchodzą popularnie za istotne wyznaczniki „poprawnej mowy”[9][10]. Niekiedy mówi się nie tyle o doradczej mocy słowników, ile o „dopuszczaniu” przez nie form językowych (por. ideologia atestacji słownikowej)[11], a nieuwzględnienie danego wyrazu uznaje się za sygnał jego „niepoprawności”[6]. W rzeczywistości słowniki tworzą niedoskonały opis rzeczywistości językowej, typowo skoncentrowany na dialekcie standardowym[12] i pomijający szereg aspektów zróżnicowania językowego. Ich niekompletność wynika również ze stałej zmienności mowy i niemożności pełnego udokumentowania systemów językowych[6][13].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.