Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
SMS Niobe – niemiecki krążownik lekki typu Gazelle z początku XX wieku, w służbie marynarki cesarskiej podczas I wojny światowej. W okresie międzywojennym sprzedany Jugosławii, gdzie po przebudowie służył jako Dalmacija. Podczas II wojny światowej został zdobyty przez Włochy i przemianowany na Cattaro, a następnie zdobyty przez Niemców, którzy pod pierwotną nazwą Niobe przekazali go sprzymierzonej marynarce Chorwacji. Zniszczony 22 grudnia 1943 przez brytyjskie kutry torpedowe.
![]() „Niobe” przed I wojną światową | |
Klasa | |
---|---|
Typ | |
Historia | |
Stocznia |
A.G. Weser, Brema |
Położenie stępki | |
Wodowanie | |
![]() | |
Wejście do służby |
kwiecień 1901 |
![]() | |
Nazwa |
Dalmacija |
Wejście do służby |
3 września 1926 |
Wycofanie ze służby |
17 kwietnia 1941 (zdobyty) |
![]() | |
Nazwa |
Cattaro |
Wejście do służby | |
![]() | |
Nazwa |
Niobe |
Wejście do służby | |
![]() | |
Nazwa |
Niobe |
Zatopiony | |
Dane taktyczno-techniczne | |
Wyporność |
2916 t[1] |
Długość |
105 m[1] |
Szerokość |
12,2 m |
Zanurzenie |
5,53 m[1] |
Napęd | |
2 maszyny parowe potrójnego rozprężania o mocy łącznej 8000 KM, 8 kotłów parowych, 2 śruby | |
Prędkość |
22 węzły |
Zasięg |
4000 Mm przy 10 w |
Uzbrojenie | |
(1900-1916:) 10 dział 105 mm (10xI) 10 karabinów maszynowych 2 wt 450 mm (1943) 6 dział plot 83,5 mm (6xI) 6-14 działek plot 20 mm | |
Opancerzenie | |
pokład 20-50 mm | |
Załoga |
257 (SMS Niobe) |
„Niobe” był drugim okrętem pierwszego niemieckiego typu krążowników lekkich Gazelle (z konstrukcyjnego punktu widzenia, małych krążowników pancernopokładowych). Stępkę pod budowę położono 30 sierpnia 1898 w stoczni A.G. Weser w Bremie. Wodowanie miało miejsce 18 lipca 1899. Budowę zakończono 25 czerwca 1900, a okręt wszedł do służby w Cesarskiej Marynarce Niemieckiej jako SMS „Niobe” w kwietniu 1901[2]. Nazwa często stosowana dla okrętów przed I wojną światową pochodziła od Niobe z mitologii greckiej. Budowa kosztowała 4,5 milionów marek w złocie[3]. W odróżnieniu od późniejszych okrętów tego typu, „Niobe” i „Gazelle” miały dno obite mosiądzem dla ułatwienia służby w koloniach (miało to znaczenie dla zmniejszenia stopnia obrastania dna, przy rzadszych możliwościach dokowania)[2].
Pierwszym dowódcą "Niobe" był kmdr ppor. Reinhard Scheer. W latach 1906–1909 okręt służył na stacjach zagranicznych – w Chinach, Japonii i Polinezji[2]. Podczas I wojny światowej nie był już intensywnie używany – na początku wojny wchodził w skład sił obrony lokalnej. W 1916 został rozbrojony i był używany dalej jako hulk mieszkalny i okręt strażniczy[2].
Po I wojnie światowej na mocy Traktatu Wersalskiego pozostawiono Niemcom tylko 8 starych krążowników, wśród nich „Niobe”. Faktycznie jednak okręt nie wszedł ponownie do aktywnej służby[2]. Planowano przezbrojenie go w 10 nowszych dział uniwersalnych 105 mm L/45 na lawetach UToF (w niektórych publikacjach spotyka się informację o przezbrojeniu), lecz według Z. Freivogela, nie doszło do tego[4]. Podwodne wyrzutnie torped 450 mm prawdopodobnie zastąpiono przez dwie wyrzutnie torped 500 mm umieszczone na pokładzie[4]. Jugosławii jednak okręt został sprzedany bez uzbrojenia.
24 czerwca 1925 „Niobe” został zakupiony przez Jugosławię, która nie otrzymała żadnych większych okrętów przy podziale floty austro-węgierskiej po I wojnie światowej i potrzebowała okrętu tego rodzaju do celów szkolnych. Krążownik został w tym celu w latach 1925/26 zmodernizowany i poddany daleko idącej przebudowie w stoczni Deutsche Werke w Kilonii[5]. W służbie jugosłowiańskiej krążownik otrzymał nazwę „Dalmacija” (Dalmacja).
Podczas przebudowy zmieniono część dziobową, a przez to sylwetkę okrętu. Stary dziób, z mocno wysuniętą do przodu dziobnicą taranową i ściętymi burtami na styku z pokładem, zastąpiono przez dłuższy konwencjonalny dziób, z nową, lekko pochyloną dziobnicą. Zwiększeniu uległa powierzchnia płaskiego pokładu dziobowego oraz pomieszczeń mieszkalnych pod pokładem[2]. Okręt w jugosłowiańskiej służbie początkowo był nieuzbrojony, po czym w 1927 (lub 1928) otrzymał w Tivacie uzbrojenie z 6 dział uniwersalnych Škoda M27 kalibru 83,5 mm (często oznaczanych jako 8,4 cm), 2 działek 47 mm oraz 2 wkm plot 15 mm. Działa 83,5 mm były rozmieszczone po jednym na dziobie i na rufie i po dwa na burtach. Wbrew niektórym informacjom, okręt nie otrzymał wyrzutni torped[4]. W 1931 zastąpiono przedni maszt palowy przez masywniejszy maszt trójnożny ze stanowiskiem kierowania ogniem (był on w charakterystyczny sposób umieszczony przed nadbudówką dziobową, obejmując ją tylnymi nogami)[2].
Pierwsze próby okrętu po przebudowie odbyły się 7 sierpnia 1926, po czym 3 września 1926 przypłynął do Tivatu, gdzie został wcielony do marynarki jugosłowiańskiej[2]. W służbie jugosłowiańskiej okręt odbywał rejsy szkolne po Morzu Śródziemnym. Z uwagi na uniwersalne uzbrojenie, określany bywał także jako krążownik przeciwlotniczy (aczkolwiek kaliber jego dział i sama wielkość okrętu były znacznie mniejsze od innych krążowników przeciwlotniczych). Podczas niemieckiego i włoskiego ataku na Jugosławię, „Dalmacija” była okrętem flagowym floty jugosłowiańskiej, która jednak nie podjęła większej aktywności. 6 kwietnia okręt opuścił port w Kotorze i w ciągu następnych dni odpierał ataki włoskiego lotnictwa na jugosłowiańskie niszczyciele, między Perastem i Prčanjem w Zatoce Kotorskiej. Po kapitulacji Jugosławii, 17 kwietnia „Dalmacija” wraz z innymi okrętami została zdobyta w Zatoce Kotorskiej[2].
Stary okręt został wcielony do włoskiej służby pod nazwą „Cattaro” (Kotor), przeklasyfikowany na kanonierkę, w dyspozycji Szkoły Artylerii w Poli (Pula). Według Z. Freivogela, wbrew spotykanym często informacjom, Włosi zdjęli działka 47 mm, do których nie posiadali zapasów amunicji, montując za to do 6 działek plot 20 mm Breda[4]. Okręt w latach 1942-43 był używany do ostrzeliwania pozycji partyzantów jugosłowiańskich, służył jako okręt-cel dla włoskich okrętów podwodnych i lotnictwa torpedowego. 31 lipca 1942 był celem nieudanego ataku brytyjskiego okrętu podwodnego na południe od Premantury na półwyspie Istria. Po kapitulacji Włoch, został 11 września 1943 zdobyty przez Niemców w Poli, gdzie przebywał w celu remontu kotłów[6].
Mimo złego stanu technicznego okrętu, Niemcy, mając mało okrętów na Adriatyku, zdecydowali po remoncie wcielić go do służby, przekazując go sprzymierzonej marynarce Niepodległego Państwa Chorwackiego, w składzie niemieckiej 11. Flotylli Eskortowej. Załoga była mieszana, niemiecko-chorwacka[4]. Po zdobyciu przez Niemców, okręt miał otrzymać dodatkowo dwa poczwórne działka 20 mm Flakvierling, lecz zdaniem niektórych autorów, nie otrzymał ich do momentu zatopienia; nie widać ich też na zdjęciach (spotykane informacje o uzbrojeniu w 26-30 działek 20 mm są błędne, gdyż według Z. Freivogela mogło ich być maksymalnie 12-14)[4]. Proponowano dla okrętu nazwy pochodzące od krążowników austro-węgierskich "Zenta" lub "Novarra"[6]. 6 grudnia 1943 jednak przywrócono mu oficjalnie pierwotną nazwę "Niobe" (według niektórych źródeł, okręt znany był pod tą nazwą już w listopadzie)[4]. Niektóre źródła zachodnie podają, że okręt miał otrzymać chorwacką nazwę "Znajm", "Zniam" względnie "Znijam", ale brak jest potwierdzenia tego faktu, a nazwy te nic nie znaczą po chorwacku i być może chodzi o pomyłkę ze stawiaczem min "Zmaj" (pol. "smok")[4]. Kwestia nazwy noszonej przez okręt w tym czasie nie jest jednak pewna[2].
13 listopada 1943 "Niobe" wszedł w skład grupy bojowej, która miała wspierać lądowanie na wyspach Krk, Cres i Lošinj, a następnie Korčula (operacja Herbstgewitter). M.in. na wyspie Lošinj wzięto do niewoli brytyjską misję wojskową[6]. W celu wsparcia akcji na Korculę w drugiej fazie operacji, "Niobe" wyszła 18 grudnia 1943 z Poli z torpedowcami TA 20 (dawny "Audace") i TA 22 (dawny "Giuseppe Missori"), do których dołączył TA 21 (dawny "Insidioso")[4]. Z powodu zwiększenia aktywności partyzantów, operację odwołano i okręty skierowały się z powrotem do Poli. Z powodu złej widoczności oraz błędu nawigacyjnego, wieczorem 19 grudnia 1943 "Niobe" wszedł na mieliznę koło wyspy Silba, z której nie zdołano go ściągnąć[2]. Partyzanci poinformowali o tym Brytyjczyków i w nocy na 22 grudnia dwa kutry torpedowe MTB-298 i MTB-276[7] zniszczyły "Niobe" dwoma torpedami. Zginęło 17 członków załogi, ciężko rannych zostało 16. Zatopiono torpedą także znajdujący się obok holownik "Parenzo", który zatonął z całą załogą 19 osób[4]. Wrak "Niobe" służył później partyzantom jako źródło materiałów. W latach 1947–52 wrak złomowano na miejscu, przez firmę Brodospas[4].
Uzbrojenie
Opancerzenie[2]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.