Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Rioni Rzymu (l. poj. rione) − tradycyjny podział administracyjny Rzymu, dotyczący części wewnątrz murów aureliańskich, z niewielkimi wyjątkami.
Podział na rioni ulegał w ciągu wieków zmianom. Topograficznie dotyczy historycznego centrum miasta. W oznaczeniach na określenie poszczególnego rione używa się litery R. (z kropką) i liczby rzymskiej.
Pierwszy podział Rzymu wprowadzono w VI wieku p.n.e. za Serwiusza Tuliusza. Tuliusz ustanowił 4 regiones (okręgi) we wnętrzu pomerium:
W podziale Tuliusza nie uwzględniono Kapitolu, najprawdopodobniej ze względu na jego charakter cytadeli obronnej, ani Awentynu, który znajdował się jeszcze poza pomerium.
W czasach cesarstwa, za Oktawiana Augusta, zmieniono podział administracyjny stolicy, adaptując go do nowej sytuacji. Rzym powiększył się. Nowe dzielnice znajdowały się już poza murami z czasów republiki. Wyznaczono 14 regiones. Poza Zatybrzem (łac. Transtiberim), wszystkie znajdowały się na lewym brzegu Tybru:
Po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego i zmniejszeniu się znaczenia Rzymu jako centrum cywilizacyjnego, raptownie spadła liczba mieszkańców miasta. Skutkiem czego stało się zatracenie sensu dawnego podziału administracyjnego stolicy. Około XII w. zaczął się krystalizować nowy podział dwunastoczęściowy. Nie został on narzucony przez władze, ale ustanowiony został spontanicznie. Chociaż nie pokrywał się on z podziałem cesarskim, używano nadal określenia łacińskiego regio lub zitalianizowanego rione.
Granice okręgów − rioni − ustalone zostały w XIII wieku. Ich liczba wzrosła do 13, po przyłączeniu Zatybrza. Często zabudowa mieszkalna zgrupowana była w centrum danego rione, zaś obszar wokół domów pozostawał pusty, bądź pokrywały go ruiny i zarośla. Wraz z renesansem rozpoczęła się nowa epoka porządkowania i zmian w układzie urbanistycznym miasta. Opustoszałe tereny wewnątrz murów miejskich pokryły się zabudową mieszkalną, wytyczonymi traktami, placami i fontannami. Zaistniała potrzeba wytyczenia jednoznacznych granic dla każdego rione. W 1586 papież Sykstus V dodał czternastego rione w okolicach bazyliki św. Piotra − Borgo. Podział ten przetrwał do XIX wieku.
Podczas okupacji francuskiej w 1798, bazując na tradycyjnym podziale czternastoczęściowym, ustalono nowy dwunastoczęściowy (w nawiasach podano odpowiednik współczesny):
Po upadku republiki napoleońskiej w 1800 Rzym podzielono na 8 części, były to tzw. giustizie:
Mniejsze rioni zostały przyłączone do większych. Po zmianach wprowadzonych przez Francuzów pozostał obowiązek umieszczania na tablicach ulicznych numeru odpowiedniego rione. Tym sposobem pierwszy raz w historii miasta nie było nieścisłości związanych z wyznaczaniem linii podziału między jednym rione a drugim.
Rzym stał się stolicą zjednoczonych Włoch w 1861. Miasto znowu zyskało na znaczeniu. Zaczęła gwałtownie wzrastać liczba jego mieszkańców. Wznoszono nową zabudowę, zarówno we wnętrzu murów jak i poza ich linią. W 1874 odłączono z rione Monti Eskwilin. W ten sposób liczba okręgów wzrosła do 15. W XX w. powstały dzielnice quartieri poza murami miasta. W latach 20. XX wieku ustalona została liczba 22 rioni. Ostatnim wyodrębnionym rione było Prati. Rioni Prati i Borgo są jedynymi znajdującymi się poza linią murów aureliańskich.
Znak | Nr | Nazwa | Populacja[1] | Powierzchnia | Osób/km² | Gmina | Plan |
---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
R. I | Monti | 14381 | 1,6508 km² | 8.711,53 | Municipio I | |
![]() |
R. II | Trevi | 3279 | 0,5503 km² | 5.958,57 | Municipio I | |
![]() |
R. III | Colonna | 2703 | 0,2689 km² | 10.052,06 | Municipio I | |
![]() |
R. IV | Campo Marzio | 7214 | 0,8817 km² | 8.181,92 | Municipio I | |
![]() |
R. V | Ponte | 4535 | 0,3189 km² | 14.220,76 | Municipio I | |
![]() |
R. VI | Parione | 3233 | 0,1938 km² | 16.682,15 | Municipio I | |
![]() |
R. VII | Regola | 3974 | 0,3189 km² | 12.461,59 | Municipio I | |
![]() |
R. VIII | Sant’Eustachio | 2450 | 0,1688 km² | 14.514,22 | Municipio I | |
![]() |
R. IX | Pigna | 10490 | 0,2063 km² | 50.848,28 | Municipio I | |
![]() |
R. X | Campitelli | 693 | 0,5990 km² | 1.156,93 | Municipio I | |
![]() |
R. XI | Sant’Angelo | 1332 | 0,1376 km² | 9.680,23 | Municipio I | |
![]() |
R. XII | Ripa | 2919 | 0,8485 km² | 3.440,19 | Municipio I | |
![]() |
R. XIII | Zatybrze (Trastevere) | 18834 | 1,8008 km² | 10.458,69 | Municipio I | |
![]() |
R. XIV | Borgo | 3499 | 0,4877 km² | 7.174,49 | Municipio I | |
![]() |
R. XV | Esquilino | 22748 | 1,5807 km² | 14.391,09 | Municipio I | |
![]() |
R. XVI | Ludovisi | 2038 | 0,3251 km² | 6.268,84 | Municipio I | |
![]() |
R. XVII | Sallustiano | 2404 | 0,2614 km² | 9.196,63 | Municipio I | |
![]() |
R. XVIII | Castro Pretorio | 6499 | 1,0374 km² | 6.264,7 | Municipio I, Municipio III | |
![]() |
R. XIX | Celio | 3085 | 0,8254 km² | 3.737,58 | Municipio I | |
![]() |
R. XX | Testaccio | 8530 | 0,6628 km² | 12.869,64 | Municipio I | |
![]() |
R. XXI | San Saba | 3657 | 1,1068 km² | 3.304,12 | Municipio I | |
![]() |
R. XXII | Prati | 17427 | 1,2743 km² | 13.675,74 | Municipio I | |
Suma | 22 | 145924 | 15,5059 km² | 9410,87 |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.