Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ribaddi[5][6] (w innych wersjach Rib-Hadda[7] i Ribadda[8]) – władca miasta Gebal (przedgrecka nazwa Byblos) z czasów panowania faraonów XVIII dynastii Amenhotepa III i Echnatona (ok.1390-1335 p.n.e.) Znany z tabliczek glinianych zwanych listami z Amarna[9], bogatej korespondencji dyplomatycznej spisanej pismem klinowym głównie w języku akkadyjskim, odnalezionej w XIX wieku w ruinach tymczasowej stolicy Echnatona w Amarna[10].
W początkach istnienia Nowego Państwa za faraonów Totmesa I i Totmesa III (ok. 1504-1425) wschodnie wybrzeże Morza Śródziemnego od Półwyspu Synaj do rzeki Orontes (Retenu) dostało się pod panowanie egipskie. Przez kolejne dwa stulecia nie przestawało być osią sporu o strefy wpływów początkowo pomiędzy Egiptem i huryckim Mitanni, później Egiptem i państwem nowohetyckim[11].
Władzę na tym terenie sprawowały rodzime dynastie lojalne wobec Egiptu i płacące określony trybut. Pomimo faktu, że sprawował nad nimi kontrolę urzędnik zwany rabisu (po jednym w trzech prowincjach na jakie podzielony był ten teren) posiadały one sporą autonomię, posuniętą nawet do wzajemnej rywalizacji[5].
Seria tabliczek będących zapisem zatargów władcy Gebal z niejakim Abdi-Aszirtą władcą Amurru i później jego synami daje doskonały obraz umacniania się wpływów hetyckich w Syrii kosztem Mitanni, a później także Egiptu. Są to zapowiedzi wielkiego konfliktu jaki rozgorzeje kilkadziesiąt lat później pomiędzy Setim I i Ramzesem Wielkim, a Muwatallisem II zakończonego bitwą pod Kadesz[12].
Listy Ribaddiego do faraonów mają charakter informacyjny, aplikacyjny lub oskarżycielski i stanowią niebagatelną część wszystkich odnalezionych w Amarna tabliczek (60 z ok. 380). Są również ważnym świadectwem sytuacji wewnętrznej egipskiej Syropalestyny oraz zaskakującej samodzielności niektórych władców, zręcznie lawirujących pomiędzy rywalizującymi potęgami.
W serii sprawozdań Ribaddi informuje o zajęciu przez Hetytów wszystkich ziem w Amurru (północna Syria) należących dotąd do Mitanni i zdradzie egipskiego wasala Abdi-Aszirty, który podbił wszystkie miasta w części tego kraju należącej do Egiptu w porozumieniu z najeźdźcą[13]. W EA 126 oskarża synów Abdi-Aszirty o przejęcie złota należącego do faraona i rychłym ataku na zarządzany przez niego Gebal[14]. W EA 89 przekazana zostaje informacja o przewrocie i zabójstwie regenta miasta Tyr wraz z rodziną Ribaddiego (siostra i jej dzieci), która została tam odesłana ze względu na zagrożenie ze strony książąt amoryckich[15].
Pomimo oskarżeń Ribaddiego Abdi-Aszirta w wiernopoddańczym liście EA 60 zapewnia faraona, że cała akcja miała umocnić panowanie Egipcjan w Amurru[16]. W EA 101 niewiadomego autorstwa pojawia się niezwykle zaskakująca informacja o śmierci Abdiaszirty[17].
Korzystna dla Ribaddiego sytuacja nie trwała jednak długo. Rządy nad syryjskim dominium jego dotychczasowego wroga przejął syn Aziru, który kontynuował politykę ojca. W samym Gebal dokonał się zamach stanu i dotychczasowy władca został usunięty przez swojego brata Ilirabiego o czym dowiadujemy się z listu faraona do Aziru (EA 162). Po tych wydarzeniach Ribaddi znalazł się na wygnaniu w Sydonie i z dużym prawdopodobieństwem został zamordowany[3][4].
Wydaje się, że korespondencja władcy Gebal nie robiła zbytniego wrażenia na dworze faraona. W EA 117 znajduje się cytat z listu królewskiego wyraźnie wskazujący na zniecierpliwienie (Dlaczego do mnie napisałeś?[18]). Terytorium Syropalestyny było traktowane w sposób czysto imperialny i chodziło o zwykłą eksploatację tych obszarów[19]. Możliwe również, że nad Nilem dysponowano lepszymi sprawozdaniami egipskich namiestników, które nie zachowały się do naszych czasów[5]. Najpewniej jednak Echnaton zajęty reformą religijną po prostu nie interesował się konfliktami pomiędzy swoimi wasalami, dopóki nie zostały zagrożone interesy Egiptu[20].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.