Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Poziom lub warstwa organiczna – poziom glebowy lub warstwa glebowa, w których nagromadzona materia organiczna, o różnym stopniu przeobrażenia i rozkładu, stanowi znaczną część objętości materiału i decyduje o ich strukturze i właściwościach fizykochemicznych.
Sposób wyróżniania i nazywania poziomów (warstw) organicznych zależy od zastosowanej klasyfikacji gleb, zmieniał się on również w czasie. W szerokim rozumieniu są to wszystkie poziomy (warstwy) składające się z materiału organicznego, tzn. zawierającego przynajmniej 12-20% węgla organicznego (20-35% materii organicznej). Od ich miąższości (grubości) zależy, czy dana gleba będzie zaliczona do gleb organicznych. W takim rozumieniu do poziomów organicznych zalicza się np. poziomy organiczny, torfowy, murszowy, bagienny lub niektóre poziomy osadów limnicznych. W zależności od zastosowanej klasyfikacji poziom organiczny (warstwa organiczna) w węższym rozumieniu, czyli posiadający nazwę "poziom organiczny" i zazwyczaj oznaczany dużą literą O, może składać się z większości typów materiałów organicznych (jak w piątym wydaniu systematyki gleb Polski) lub jedynie z niektórych (jak w Soil Taxonomy), gdy inne są wydzielane pod własnymi nazwami, jak pokazano powyżej.
Akumulacja dużej ilości materii organicznej odbywa się w dwóch typach środowisk:
Pierwotnie wszystkie poziomy lub warstwy zawierające mniej lub bardziej przetworzoną materię organiczną nazywano poziomem akumulacyjnym lub poziomem próchnicznym. Precyzując rodzaj próchnicy rozróżniano, czy jest to próchnica czarnoziemna, czarna, bielicowa, torfowa lub inna[1]. W Polsce dopiero na początku lat 70. XX w., wraz z trzecim wydaniem systematyki gleb Polski, wyraźnie rozdzielono poziom ściółki (A0), poziom próchniczny (akumulacyjny; A1), poziom murszowy (M), torfowy (T), gytiowy (Gt) i mułowy (Mł). Do rozróżnienia pomiędzy nimi nie stosowano wartości liczbowych, a jedynie, ocenioną przez badacza, genezę danego poziomu[2]. Poziom organiczny wyróżniany na podstawie konkretnej wartości procentowej materii organicznej wszedł do polskiego gleboznawstwa pod koniec lat 80. XX w. wraz z czwartym wydaniem systematyki gleb Polski.
Poziom organiczny próchnic nadkładowych i gleb organicznych, według czwartego wydania systematyki gleb Polski, obowiązującego w latach 1989-2011, jest to poziom główny, który posiada powyżej 20% materii organicznej, świeżej lub częściowo rozłożonej. Jest on oznaczany dużą literą O. Jeżeli powierzchniowa część poziomu organicznego jest objęta procesem bagiennym (torfotwórczym, mułotwórczym), jest to wtedy poziom bagienny (P), zaś cześć profilu gleby, w której zachodzi proces murszenia, nazywamy poziomem murszenia (M). Zarówno poziom bagienny, jak i poziom murszenia mogą posiadać, podobnie jak poziom organiczny, >20% materii organicznej. Od miąższości (grubości) poziomów organicznych zależało, czy dana gleba jest zaliczana do gleb mineralnych (< 10 cm), organiczno-mineralnych (10–30 cm) lub organicznych (>30 cm).
Poziom organiczny od poziomu próchnicznego (A) odróżnia procentowa zawartość materii organicznej. Oba poziomy leżą w przypowierzchniowej części gleby, ale poziom próchniczny posiada poniżej 20% materii organicznej. Nagromadzenie dużej ilości materii organicznej może być widoczne w poziomie wzbogacania (B), jednak jest to materia organiczna iluwialna, a nie akumulowana, jak w poziomach O lub A[3].
Poziomy i warstwy organiczne według piątego wydania systematyki gleb Polski, obowiązującego od 2011 r., są poziomami głównymi lub warstwami glebowymi, w których nagromadziła się taka ilość materii organicznej, że ma ona decydujący wpływ na właściwości danego poziomu lub warstwy. Oznacza się je dużą literą O. Mogą one mieć dwojaką genezę:
Wszystkie utwory, zarówno organiczne, jak i mineralne, które powstają przez akumulację pod wodą szczątków organizmów wodnych lub wytrąconych minerałów, opisuje się jako poziomy i warstwy osadów podwodnych (limnicznych) i oznacza dużą literą L. Obejmują one ziemie koprogeniczne (torf osadowy, gytie, muły), ziemie okrzemkowe, kredę jeziorną oraz margle. Część z tych osadów może mieć zawartość węgla organicznego równie dużą jak poziomy i warstwy organiczne. Podobnie poziom iluwialny (wmycia), w którym zgromadziła się znaczna ilość próchnicy iluwialnej, nawet jeżeli zawiera powyżej kilkunastu % węgla organicznego jest opisywany jako poziom wzbogacania - B[4][5].
Opublikowana przez Lasy Państwowe w 2000 r. klasyfikacja gleb leśnych Polski wyróżnia trzy poziomy główne organiczne:
Międzynarodowa systematyka World Reference Base for Soil Resources – WRB nie wydziela poziomów organicznych (organic horizons), zamiast tego wydzielany jest materiał organiczny - organic material. Jest to materiał składający się z dużej ilości glebowej materii organicznej zakumulowanej zarówno w warunkach dużej wilgotności jak i suchych (dry and wet conditions). Zawiera on ≥20% węgla organicznego w częściach ziemistych (<2 mm). Z materiału organicznego składają się diagnostyczne poziomy histic (≈poziom torfowy) i folic (≈poziom ściółki), może też on występować (choć nie musi) w poziomie cryic (≈poziom kriogeniczny). Materiał organiczny jest charakterystyczny dla głównej grupy glebowej histosols[7].
Amerykańska klasyfikacja Soil Taxonomy opublikowana przez Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych w 1999 r. wyróżnia poziomy organiczne (organic horizons), inaczej poziomy O (O horizons), jednak rozumie je jedynie jako poziomy powierzchniowe składające się z glebowego materiału organicznego (Organic Soil Material) powstałego w "suchych" warunkach (tzn. nasączonego wodą przez mniej niż 30 dni w normalnym roku), innymi słowy ściółkę leśną. Materiał ten zawiera ≥20% wagowych węgla organicznego.
Glebowy materiał organiczny może również powstawać w "mokrych" warunkach (tzn. nasączony wodą przynajmniej 30 dni w roku normalnym) i zawiera przynajmniej 12 do 18% wagowych węgla organicznego (w zależności od zawartości frakcji iłu), jednak poziomy zawierające taki materiał nie nazywa się już poziomami organicznymi, a torfem lub murszem (peat or muck)[8].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.