Osmoka[4] (Entada Adanson) – rodzaj rośliny z rodziny bobowatych (w podrodzinie brezylkowych, dawniej w mimozowych). Obejmuje 28 gatunków[5]. Są to rośliny szeroko rozprzestrzenione w strefie tropikalnej i subtropikalnej – występują na obu kontynentach amerykańskich, w Afryce, Azji i Australii[5], przy czym najbardziej zróżnicowane są w Afryce i Ameryce Środkowej[6].
Entada gigasEntada abyssinicaStrąk osmoki fasolowatej na plaży na jednej z wysp Fidżi
W większości to pnącza rosnące w lasach i sięgające w nich najwyższych koron drzew[7][8][9]. Niektóre gatunki drzewiaste rosną na sawannach[9]. Część gatunków występujących na wybrzeżach ma strąki wypełnione komorami powietrznymi, rozprzestrzeniane przez prądy morskie (czasem po rozpadnięciu się na poszczególne człony)[7][5]. Stąd zwane bywają „morską fasolą” lub „orzechami wodnymi”[7] (udało się skiełkować nasiono, które w morzu spędziło 21 miesięcy)[5]. Zdarza się, że nasiona osmoki znajdowane są także na atlantyckich wybrzeżach Europy[10] (trafiające się na plażach Wielkiej Brytanii nasiona Entada gigas o średnicy 5 cm zwane są „szczęśliwymi fasolkami” ang.lucky beans)[5].
Entada gigas ma liście spożywane jak warzywo, a nasiona po upieczeniu. Wytrzymałe włókna służą do wyrobu sieci i żagli. Nasiona są też źródłem saponin[5]. Bogate w nie są także nasiona osmoki fasolowatej i oczyszczającej wykorzystywane w Azji do mycia włosów[5][7][11]. Osmoka oczyszczająca ma też długą tradycję wykorzystania w ziołolecznictwie wielu krajów[7].
Pokrój
Liany, rzadziej krzewy o pędach wspinających się[6] i drzewa[5], zwykle o pędach bez cierni[6]. Liany mają pędy zwykle spiralnie skręcone i spłaszczone[10] i osiągają ogromne rozmiary – np. osmoka oczyszczająca E. rheedii do 75[5] lub 150 m długości[7] (według niektórych źródeł nawet do 400 m[9]).
Podwójnie pierzaste – z listkami pierzastymi, składającymi się z różnej liczby naprzeciwległych listków drugiego rzędu. Przylistki drobne, szczecinkowate. Oś liścia czasem zakończona wąsem czepnym[6].
Bardzo drobne i liczne, zebrane w wyrastające w kątach liści pojedyncze kwiatostany kłosokształtne lub rozgałęzione, wiechowate. Kwiaty motylkowe, 5-krotne, zwykle obupłciowe i siedzące. Kielich dzwonkowaty, z drobnymi ząbkami. Płatki korony wolne lub u nasady zrośnięte. Pręcików jest 10, mają cienkie nitki przylegające do płatków i długie – znacznie wystają poza koronę. Zalążnia z licznymi zalążkami. Szyjka słupka cienka, zwieńczona drobnym znamieniem[6].
Strąki proste lub spiralnie skręcone, spłaszczone, skórzaste lub drewniejące[6]. U niektórych gatunków (E. gigas, E. rheedii) osiągają 180–200 cm długości i 13 cm szerokości[10][5]. Strąk przewęża się poprzecznie i poszczególne nasiona odpadają z przyległą częścią strąka, z którego pozostaje z czasem puste obramowanie[6]. Nasiona okazałe (do 5 cm średnicy), kuliste lub spłaszczone soczewkowato[6][5].
Rodzaj z rodziny bobowatychFabaceae, tradycyjnie zaliczany do podrodziny mimozowychMimosoideae z plemienia Mimoseae[5]. W 2017 mimozowe umieszczone zostały w podrodzinie brezylkowychCaesalpinioideae[12][2].
Michael A.M.A.RuggieroMichael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI:10.1371/journal.pone.0119248, PMID:25923521, PMCID:PMC4418965 [dostęp 2020-02-20](ang.).