![cover image](https://wikiwandv2-19431.kxcdn.com/_next/image?url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Nikolaus_Kopernikus.jpg/640px-Nikolaus_Kopernikus.jpg&w=640&q=50)
Mikołaj Kopernik
polski polihistor, pionier nowożytnego heliocentryzmu (1473–1543) / Z Wikipedii, wolnej encyclopedia
Drogi AI, mówmy krótko, odpowiadając po prostu na te kluczowe pytania:
Czy możesz wymienić najważniejsze fakty i statystyki dotyczące Nicolaus Copernicus?
Podsumuj ten artykuł dla 10-latka
Mikołaj KopernikⓘMikołaj Kopernik, łac. Nicolaus Copernicus[uwaga 2], niem. Nikolaus Kopernikus (ur. 19 lutego 1473 w Toruniu, zm. w maju 1543[uwaga 1] we Fromborku) – polski[uwaga 3] polihistor pochodzenia niemieckiego; prawnik, urzędnik, dyplomata, lekarz[12] i niższy duchowny katolicki[uwaga 4][12], doktor prawa kanonicznego, zajmujący się również astronomią i astrologią[13] , matematyką, ekonomią, strategią wojskową[14][15][16], kartografią i filologią. Bywa też nazywany fizykiem i filozofem[17][18].
![]() |
Ten artykuł dotyczy Mikołaja Kopernika. Zobacz też: Kopernik – ujednoznacznienie. |
![]() Portret z Sali Mieszczańskiej w Ratuszu Staromiejskim w Toruniu | |||
Data i miejsce urodzenia |
19 lutego 1473 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | |||
Przyczyna śmierci | |||
Miejsce spoczynku |
bazylika archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Andrzeja we Fromborku | ||
Zawód, zajęcie |
prawnik, urzędnik, dyplomata, lekarz, astronom, matematyk, ekonomista, kartograf, filolog | ||
Edukacja |
Akademia Krakowska, Uniwersytet Boloński, Uniwersytet Padewski, Uniwersytet w Ferrarze | ||
Rodzice | |||
![]() | |||
| |||
| |||
| |||
|
Kanonik | |||
![]() | |||
Data urodzenia |
19 lutego 1473 | ||
---|---|---|---|
Data śmierci |
maj 1543[uwaga 1] | ||
Miejsce pochówku |
bazylika archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Andrzeja we Fromborku | ||
Kanclerz kapituły warmińskiej | |||
Okres sprawowania |
1510–1513, 1524–1526, 1529 | ||
Wyznanie | |||
Kościół | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/CopernicusHouse.jpg/640px-CopernicusHouse.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Frombork_-_Katedra_01.jpg/640px-Frombork_-_Katedra_01.jpg)
Kopernik jest najbardziej znany jako astronom – twórca heliocentrycznego[uwaga 5] modelu Układu Słonecznego[2] i prawdopodobnie pierwszy heliocentryk w Europie od czasów starożytnej Grecji. Autor dzieła De revolutionibus orbium coelestium (O obrotach sfer niebieskich)[uwaga 6] przedstawiającego szczegółowo jego wizję Wszechświata. Prace Kopernika – inaczej niż wcześniejsze koncepcje Arystarcha z Samos – dokonały przełomu i wywołały jedną z najważniejszych rewolucji naukowych od czasów starożytnych, nazywaną przewrotem kopernikańskim[19]. Z tego powodu heliocentryzm bywa nazywany kopernikanizmem[20], a kosmologiczno-filozoficzny postulat odrzucenia wszelkiego geocentryzmu i antropocentryzmu – zasadą kopernikańską.
Pozostałe osiągnięcia uczonego to m.in. sformułowanie ilościowej teorii pieniądza i prawa Kopernika-Greshama w ekonomii. W geometrii płaskiej rozpowszechnił twierdzenie nazywane jego imieniem, choć nie jest jego pierwszym autorem. Kopernik to również tłumacz bizantyjskiego pisarza Teofilakta Symokatty na język łaciński, autor łacińskiego poematu Septem Sidera (Siedem Gwiazd) oraz map Warmii i innych terenów Prus. Astronomiczne dzieło Kopernika wiązało się też z rewizją fizyki Arystotelesa, będącej częścią jego systemu filozoficznego. Tym sposobem toruński uczony otworzył drogę do nowożytnej metody naukowej i opartej na niej mechaniki klasycznej oraz teorii ciążenia Newtona.
Kopernik pełnił kilka funkcji administracyjnych i urzędów, jak:
- generalny administrator biskupstwa warmińskiego po zgonie biskupa Fabiana Luzjańskiego,
- komisarz Warmii (1521),
- kanclerz kapituły katedralnej warmińskiej (1511–1513, 1520, 1524–1525, 1529),
- opiekun stołu kapitulnego w latach (1526–1532),
- zarządca kasy aprowizacyjnej (1513),
- poseł lub wizytator dóbr kapitulnych w latach (1511, 1521–1522, 1531–1537, 1539),
- kanonik warmińskiej kapituły katedralnej (od 1497)[21],
- scholastyk wrocławskiej Kolegiaty Świętego Krzyża i św. Bartłomieja (1503–1538).
Wybitnego torunianina uwieczniło nie tylko kilka wspomnianych terminów naukowych od jego nazwiska. Został też patronem dziesiątek szkół, co najmniej kilkunastu innych instytucji – głównie badawczych i oświatowych – oraz kilku nagród i czasopisma naukowego. Użyczył też nazwy lokalizacjom na Ziemi i w Kosmosie, taksonowi botanicznemu, pierwiastkowi chemicznemu (Cn), kilku statkom wodnym, pociągowi, samolotowi i teleskopowi kosmicznemu. Kopernika wielokrotnie upamiętniano przez sztukę – liczne obrazy, m.in. dzieło Matejki, co najmniej kilkadziesiąt pomników rozmieszczonych w kilkunastu krajach, wizerunki na banknotach, monetach i znaczkach pocztowych, serię opowiadań, co najmniej dwie powieści, dwa pełnometrażowe filmy fabularne, serial, musical oraz dwie inne kompozycje muzyczne. Kopernik i jego twórczość stały się tematem całej dziedziny badawczej zwanej kopernikologią.