Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Grupy metodyczne – wyodrębnione grupy członkowskie w organizacjach harcerskich, pracujące metodyką charakterystyczną dla swojego wieku.
Określenie grupy metodyczne jest stosowane głównie w Związku Harcerstwa Polskiego[1]. Pozostałe organizacje działające metodą harcerską nie używają tego terminu, ale odpowiadających mu określeń: grupy członkowskie, grupy wiekowe, piony lub piony wiekowe (np. pion wędrowniczy w ZHR[2]), gałęzie (w ZHPpgK i SKHZ-FSE)[3][4].
Niezależnie od używanej terminologii wszystkie organizacje harcerskie stosują odrębne metodyki przynajmniej dla niektórych grup członkowskich (wiekowych), np. metodykę zuchową; niekiedy też mają w swojej strukturze komórki zajmujące się takimi poszczególnymi grupami (np. wydziały w Głównej Kwaterze).
W pierwszych latach ruchu harcerskiego najmłodszą grupę tworzyły wilczęta, nazywane od lat 20. zuchami, choć niektóre organizacje pozostały przy nazwie wilczki[4]. Gromady wilczęce, gromady zuchowe lub drużyny zuchów skupiały chłopców i dziewczęta w wieku od 8 do 12 (początkowo) lub 11 lat[5][6]. Z czasem wiek zuchów został nieznacznie obniżony – do 7–11 lat[7] (uczniowie klas I–IV)[8].
Kolejną grupę stanowili harcerze i harcerki, działające w drużynach harcerskich. Drużyny harcerskie zrzeszały uczniów klas V–VIII (w wieku 11–15[7] lub 11–16 lat[5][9]), a w uzasadnionych przypadkach także uczniów klasy IV szkoły podstawowej (10 lat)[10].
Najstarszą grupę wyodrębniono dopiero w latach 30. XX wieku, nazywając ją wędrowniczkami i skautami (nazwę wędrownicy wprowadzono w 1948)[11] lub włóczęgami[12]. Po reaktywowaniu ZHP grupę tę nazwano harcerzami starszymi[11][13]. Drużyny starszoharcerskie zrzeszały młodzież w wieku powyżej 15 lat (15–18 w latach 60.[9], 15–25 w latach 80.[7]).
W Związku Harcerstwa Polskiego w 2002, po reformie systemu oświaty z 1999 wprowadzającej gimnazja, pomimo rozbieżnych opinii sformułowanych na metodycznych konferencjach instruktorskich w chorągwiach[14][15], zdecydowano o wyodrębnieniu dodatkowej, czwartej grupy metodycznej, nazwanej wędrownikami (dotychczas wędrownicy w ZHP działali jako ruch programowo-metodyczny) i zmianie systemu stopni harcerskich z pięciostopniowego na sześciostopniowy[1]. Na taką zmianę nie zdecydowały się inne organizacje harcerskie. W związku z kolejną reformą systemu oświaty z 2017 i wygaszaniem gimnazjów w 2017–2018 przeprowadzono w ZHP wewnętrzne konsultacje dotyczące jej skutków dla systemu metodycznego, Rada Naczelna zdecydowała o utrzymaniu do czerwca 2020 podziału na cztery grupy metodyczne i dalszych konsultacjach w tej sprawie[16].
W Związku Harcerstwa Polskiego poza granicami Kraju funkcjonuje ponadto dodatkowa grupa obejmująca dzieci w wieku przedszkolnym (4–7 lat) zwana skrzatami. Również w ZHR podejmowano próby organizowania gromadek skrzatów.
Wiek | ZHP (początki) | ZHP (od lat 30.) | ZHP (lata 60.) | Szkoły (lata 70.–90.) | ZHP (lata 70.–90.) | Szkoły (1999–2017) | ZHP (2003–2013) | ZHP (obecnie, od 2013) | ZHR (obecnie) | SH (obecnie) | Skauci Europy (obecnie) | ZHPpgK | Szkoły
(2017-obecnie) |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
4–5 | – | – | – | – | – | – | – | – | – | – | skrzaty | ||
5–6 | |||||||||||||
6–7 | szkoła podstawowa | zuchy | zuchy | zuchy | szkoła
podstawowa | ||||||||
7–8 | szkoła podstawowa | zuchy | zuchy | zuchy | |||||||||
8–9 | zuchy | zuchy | wilczki | ||||||||||
9–10 | |||||||||||||
10–11 | harcerze | harcerze | |||||||||||
11–12 | harcerze | harcerze | harcerze | harcerze | harcerze | ||||||||
12–13 | harcerze | harcerze | |||||||||||
13–14 | gimnazjum | harcerze starsi | harcerze starsi | ||||||||||
14–15 | |||||||||||||
15–16 | harcerze starsi | szkoła średnia (liceum, technikum, szkoła zawodowa) | harcerze starsi | wędrownicy | wędrownicy | szkoła średnia
(liceum, technikum, szkoła zawodowa) | |||||||
16–17 | instruktorzy | wędrowniczki i skauci | szkoła ponad- gimnazjalna | wędrownicy i instruktorzy | wędrownicy i instruktorzy | ||||||||
17–18 | przewodniczki i wędrownicy | ||||||||||||
18–19 | instruktorzy | harcerze starsi i instruktorzy | starsze harcerstwo, instruktorzy | ||||||||||
19–20 | szk. śr./studia | instruktorzy | szk. pg./studia | ||||||||||
20–21 | instruktorzy | studia | studia | instruktorzy | szk. śr./studia | ||||||||
21–22 | starszyzna harcerska i instruktorzy |
studia | |||||||||||
22–23 | |||||||||||||
23–24 | |||||||||||||
24–25 |
Od 2003 w ZHP działają następujące grupy metodyczne[17][18][19][20]:
Szczegółowe porównanie charakterystycznych elementów poszczególnych grup zawiera poniższa tabela.
Grupy metodyczne – cechy metodyki | zuchy | harcerki i harcerze | harcerki i harcerze starsi | wędrowniczki i wędrownicy | |
---|---|---|---|---|---|
Wiek | 6–10 lat | 10–13 lat | 13–16 lat | 16–21 lat (do 2013 – 16–25 lat[18][19]) | |
Metodyka | zuchowa | harcerska | starszoharcerska | wędrownicza | |
Charakterystyczna forma aktywności | zabawa w kogoś lub w coś | gra, rozumiana jako działanie zespołowe w zastępach i towarzyszące temu współzawodnictwo | poszukiwanie, polegające na przewartościowywaniu dotychczasowego sposobu patrzenia na świat i autorytety | służba realizowana wewnątrz organizacji i poza nią, wyczyn | |
Funkcjonowanie elementów metody harcerskiej | Prawo i obietnica/ przyrzeczenie |
przyjmowane wprost |
przyjmowane wprost, jako niekwestionowany system wartości |
pojawiają się wątpliwości i pytania, a po przemyśleniach rozpoczyna się proces świadomego akceptowania i przestrzegania norm zawartych w prawie i przyrzeczeniu |
są drogowskazem w życiowej drodze, kodeks wędrowniczy jest dopełnieniem prawa harcerskiego |
System małych grup | szóstki | zastępy | zastępy | zastępy wędrownicze, patrole zadaniowe | |
Uczenie w działaniu | zabawa w kogoś lub w coś | gra, współzawodnictwo | poszukiwanie | wyczyn i służba | |
Program stale doskonalony i pobudzający do rozwoju | powinien odpowiadać na specyficzną dla tego wieku ciekawość otaczającego świata oraz krótką koncentrację na jednym temacie | powinien uwzględniać potrzebę przeżycia przygody - harcowania, szczególną rolę odgrywają techniki harcerskie | powinien uwzględniać specyficzną dla wieku harcerzy starszych potrzebę poznawania i poszukiwań, pozwalać na nieskrępowany rozwój zainteresowań, zakładając ich zmienność, pokazując różnorodne możliwości rozwoju i przygotowując do wyboru specjalizacji i własnej drogi rozwoju | zadania podejmowane przez drużynę i wędrowników powinny być ambitne - na miarę wyczynu, programy działania drużyn wędrowniczych wzmacniane są propozycjami płynącymi z innych zespołów harcerskich, z komend hufców i chorągwi, Głównej Kwatery ZHP oraz innych instytucji i organizacji | |
Program uwzględnia |
|
|
|
| |
Program działania gromady/ drużyny | tworzony przez drużynowego i przybocznych, którzy są również odpowiedzialni za jego realizację | tworzony i realizowany przez drużynowego przy współudziale rady drużyny | tworzony przez radę drużyny | tworzony i przyjmowany przez całą drużynę | |
Instrumenty metodyczne |
|
|
|
| |
Działanie | Zorganizowanie do działania | Gromada pracuje całością w formie systematycznych zbiórek. Charakterystycznym elementem zbiórek gromady jest krąg rady | Śródroczna działalność drużyny prowadzona jest na zbiórkach drużyny i zbiórkach zastępów. Drużyna pracuje zastępami stopniowo osiągającymi samodzielność. | Śródroczna działalność drużyny prowadzona jest na zbiórkach drużyny i zbiórkach zastępów. W miarę potrzeb pojawiają się grupy zadaniowe. Dużą rolę odgrywa rada drużyny. | Każdy członek drużyny wędrowniczej odpowiada za pewien obszar działalności drużyny. Zbiórki drużyny przeprowadzane są przez wszystkich członków drużyny. Zasady działania drużyny reguluje konstytucja drużyny. |
Rola drużynowego | wódz w zabawie | przywódca i autorytet | przewodnik w poszukiwaniach | lider i koordynator działań drużyny | |
Charakterystyczne formy pracy | zbiórka, kominek, turniej, wycieczka, zabawa tematyczna, zwiad zuchowy, gawęda, piosenka i pląs, zuchowe zwyczaje, obrzędy i tajemnice, majsterka, zuchowy teatr, pożyteczne prace, gry i ćwiczenia | gra terenowa, gra w harcówce, biwak, zwiad, ognisko, zbiórka tematyczna, bieg harcerski | wycieczka, zwiad, różnorodne formy dyskusyjne, zbiórka tematyczna, zajęcia specjalnościowe | formy dyskusyjne (kuźnice, sesje popularnonaukowe, sejmiki, sąd nad... itp.), formy doskonalące (warsztaty, kursy), gry strategiczne i negocjacyjne | |
Forma letniej działalności | kolonia zuchowa | samodzielny programowo obóz letni, podsumowujący całoroczną pracę wychowawczą | samodzielny programowo obóz letni, podsumowujący całoroczną pracę wychowawczą (szczególną formą obozu jest obóz tematyczny i obóz zagraniczny) | samodzielny obóz letni, organizowany własnymi siłami | |
W Związek Harcerstwa Polskiego poza granicami Kraju wyodrębniono następujące grupy[3]:
W Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej wyróżnia się[21]:
Wędrownicy i wędrowniczki zdobywają naramiennik wędrowniczy[2][28].
Skauci Europy dzielą się na trzy gałęzie[4]:
Wśród członków Stowarzyszenia Harcerskiego wyróżnia się[29]:
Stowarzyszenie Harcerskie w statucie i instrukcjach organizacyjnych nie wyodrębnia w szczególny sposób metodyki właściwej dla harcerzy starszych i wędrowników.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.