Loading AI tools
instrument muzyczny Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Dzwonek ręczny – mały dzwon, instrument muzyczny, przy którym do gry używa się ręki. Aby zadzwonić, dzwonkarz (muzyk grający na tym instrumencie) chwyta dłonią dzwonek za pomocą lekko elastycznego uchwytu (tradycyjnie wykonanego ze skóry, obecnie coraz częściej wykonywany jest on z tworzywa sztucznego) i tak porusza nadgarstkiem, aby wprowadzić w ruch serce dzwonka (klaper)[1].
![]() | |
Klasyfikacja naukowa | |
111.242.222 | |
Klasyfikacja popularna | |
Instrument perkusyjny | |
Podobne instrumenty | |
| |
Producenci | |
|
Pojedynczy dzwonek może być zastosowany jako sygnał do przyciągnięcia uwagi ludzi lub do wezwania ich, jednak generalnie dzwonki ręczne stosuje się w zestawach (np. 3 oktaw dzwonków)[1].
Pierwsze strojone dzwonki ręczne zostały stworzone przez braci Roberta i Williama Corów w Aldbourne (Anglia) między 1696 a 1724[2].
Bracia Corowie początkowo tworzyli dzwonki do chomąt dla zwierząt[3], ale z nieznanych powodów zaczęli stroić je bardziej precyzyjnie w celu nadania poszczególnych tonów oraz wyposażać je w serca (klapery), które poruszały się tylko w jednym kierunku[2].
Pierwotnie nastrojone zestawy dzwonków ręcznych, takich jak np. wykonanych przez braci Corów, były używane w change ringing (sztuka dzwonienia zestawem nastrojonych dzwonów w określonej przez matematyczne algorytmy kolejności za pomocą liny; metoda bardzo podobna do carillon), w celu ćwiczenia także poza dzwonnicami. Dzwonnicy podczas ćwiczeń nie musieli już przebywać w zimnej wieży, lecz mogli ćwiczyć skomplikowane algorytmy w domu. Zestaw dzwonków ręcznych używany w change ringing miał taką samą liczbę dzwonków, jak tych w dzwonnicy – zazwyczaj sześć lub dwanaście dostrojonych do skali diatonicznej[4].
Dzwonki używane przez zespoły dzwonkarskie są w większości angielskimi dzwonkami ręcznymi.
W Wielkiej Brytanii stosuje się także inne rozróżnienie między angielskimi a amerykańskimi dzwonkami ręcznymi. Te pierwsze, produkowane np. przez Whitechapel Bell Foundry i są skonstruowane z tradycyjnych materiałów, takich jak np. skóra. W tych drugich (Malmark Inc. Bellcraftsmen lub Schulmerich Carillons) stosuje się tworzywa sztuczne do wytworzenia tego samego efektu[5].
Dzwonek ręczny składa się z czterech głównych części: odlewu, podpórki, uchwytu oraz klapera[5]. Do dwóch głównych cech charakteryzujących angielskie dzwonki ręczne należą klapery oraz zdolność do wytworzenia szeregu harmonicznego – alikwotów. Klaper w angielskim dzwonku osadzony jest na zawiasie i porusza się tam i z powrotem w jednym kierunku, w przeciwieństwie do ręcznego dzwonka szkolnego, w którym serce dzwonka porusza się swobodnie w dowolnym kierunku. Posiada również sprężynę, która odbija klaper i pozwala na swobodne ponowne dzwonienie[5]. Alikwoty w angielskim dzwonku ręcznym znajdują się o dwanaście tonów powyżej tonu podstawowego (oktawa i kwinta), podczas gdy holenderskie dzwonki ręczne (np. Petit & Fristen) koncentrują się na decymie małej (oktawa i tercja mała) bądź decymie wielkiej (oktawa i tercja wielka) powyżej tonu podstawowego[5]. Producenci zwracają uwagę na każde alikwoty dzwonków, szczególnie na to, aby wszystkie dzwonki w zestawie tworzyły zgodny szereg harmoniczny. Każda z odlewni posiada unikalną formułę dla podkreślania albo pomniejszania określonych alikwotów, w celu wytworzenia tego specyficznego dźwięku[8].
Zespół dzwonkarzy lub zespół dzwonkarski to grupa, która za pomocą dzwonków ręcznych gra rozpoznawalną muzykę z melodią i harmonią[9].
Zestaw dzwonków obejmuje wszystkie nuty skali chromatycznej. Mniejsze zespoły używają zazwyczaj jedynie 25 dzwonków (dwie oktawy), jednak zestawy są często większe, sięgają nawet do siedmiu oktaw[1]:
Liczba oktaw | Zakres dzwonków | Liczba dzwonków | Liczba dzwonkarzy |
---|---|---|---|
2 | G4 – G6 | 25 | ok. 7-8 |
3 | C4 – C7 | 37 | 11 |
4 | G3 – G7 | 49 | ok. 11-13 |
5 | C3 – C8 | 61 | ok. 11-15 |
6 | G2 – G8 | 73 | ok. 11-15 |
7 | C2 – C9 | 85 | ok. 15 |
Dzwonki są zazwyczaj umieszczone na „padach” (ang. pad), czyli swoistych poduszkach z gąbki, a te na stabilnych i szerokich stołach. Materiał ten chroni powierzchnię dzwonków, wykonaną z brązu, przed uszkodzeniami, a także hamuje dzwonki przed stoczeniem się[10]. W przeciwieństwie do orkiestry lub chóru, w którym każdy muzyk jest odpowiedzialny za jeden wiersz partytury, zespół dzwonkarski gra wspólnie jako jeden instrument, a każdy z dzwonkarzy odpowiedzialny jest jedynie za poszczególne nuty[1].
Zespoły dzwonkarskie często związane są z kościołami, jednak w ostatniej dekadzie obserwuje się wzrost liczby zespołów ze społeczności lokalnych, niezwiązanych z kościołami. Niektóre szkoły oferują grę na dzwonkach ręcznych w swoim programie muzycznym (początkowe klasy uczą się gry na dzwonkach rurowych ręcznych, kolejne zaś na dzwonkach ręcznych)[11].
Międzynarodowy Komitet Dzwonków Ręcznych (ang. International Handbell Committe) powstał w 1990 w celu wystosowania standardów i celów dla „Międzynarodowego Sympozjum Dzwonków Ręcznych” (ang. International Handbell Symposium). Komitet składa się z przewodniczącego i reprezentantów sześciu największych na świecie związków zespołów dzwonkarskich, które wspólnie organizują sympozjum[12]. Są to:
„Międzynarodowe Sympozjum Dzwonków Ręcznych” powstało w 1988 i organizowane jest co dwa lata w jednym z sześciu państw wyżej wymienionych związków: Australia, Kanada, Wielka Brytania, Japonia, Korea i Stany Zjednoczone. Umożliwiają one między innymi interakcję różnych zespołów oraz podwyższają kwalifikacje (poprzez kilkudniowe warsztaty z wysokiej klasy muzykami). W trakcie sympozjum pod batutą jednego dyrygenta gra jednocześnie nawet do tysiąca dzwonkarzy z całego świata[12].
Dzwonki ręczne po raz pierwszy pojawiły się w Stanach Zjednoczonych w 1902 dzięki Margaret Shurcliff. Otrzymała ona w Londynie zestaw dziesięciu dzwonków od Arthura Hughesa, kierownika Whitechapel Bell Foundry (najstarszej odlewni w Wielkiej Brytanii[1])[13].
Wśród wymienionych wyżej sześciu związków dzwonkarskich tylko jeden ma swoją siedzibę w Europie – jest to stowarzyszenie „Dzwonkarze Ręczni Wielkiej Brytanii”, założone w 1967 w celu promowania sztuki grania na dzwonkach ręcznych[14]. Stowarzyszenie jest podzielone na osiem regionów: Szkocję, North East, North West, East Midlands, West Midlands, East Anglia, South East, South West[15].
Wśród pozostałych krajów europejskich pod względem liczby zespołów dzwonkarskich wyróżniają się Niemcy. Działa tam ok. 29 zespołów, najstarszy z nich, „Hephata Handglockenchor” ze Schwalmstadt, założony został w 1973[16]. W pozostałych krajach zespoły dzwonkarskie są nieliczne i mało znane.
W Polsce pierwszy i jak dotąd jedyny zespół dzwonków ręcznych powstał w 1999 w Zelowie i działa do dziś pod nazwą Zelowskie Dzwonki przy parafii ewangelicko-reformowanej w Zelowie. Posiada on dwa zestawy dzwonków ręcznych i jeden zestaw dzwonków rurowych ręcznych (MelodyChime) firmy Schulmerich Carillons. Założycielem (i dyrygentem zespołu do 2010) była ksiądz Wiera Jelinek[17].
Zespoły dzwonkarskie w zasadzie grają muzykę skomponowaną bądź zaaranżowaną specjalnie na te instrumenty ze względu na ich donośny dźwięk, ograniczony przez liczbę dzwonków w zestawie zakres nut oraz niezmienne położenie danych nut na pięciolinii (występują wyjątki od tej reguły)[1].
Wszyscy dzwonkarze mają przed sobą pełną partyturę. Jest ona podobna do partytury fortepianu z kilkoma wyjątkami: C♯ powyżej c1 i wszystkie nuty poniżej są zapisane w kluczu basowym, a D♭ powyżej c1 i wszystkie nuty powyżej są zapisane w kluczu wiolinowym. Występują jednak odstępstwa od tej reguły w partyturach przeznaczonych do solowych występów lub dla zespołów z mniejszą liczbą dzwonków, także nuty przeznaczone na dzwonki jeszcze kilkanaście lat temu nie posiadały tej reguły. Muzyka dla dzwonków ręcznych jest napisana o oktawę niżej niż rzeczywisty dźwięk dzwonków, więc np. środkowe C – c1 jest faktycznie nutą c2[8]. Dla uproszczenia, dzwonek ten nadal jest określany jako środkowe C (c1). Należy jednak zaznaczyć, iż dzwonki ręczne mają inne oznaczenia nut: c1 to C5 dzwonkowe, c2 to C6 dzwonkowe, itd. Także H oznaczone jest jako B[1]. Zatem przykładowa piąta oktawa wygląda tak:
C5, C♯5/D♭5, D5, D♯5/E♭5, E5, F5, F♯5/G♭5, G5, G♯5/A♭5, A5, A♯5/B♭5, B5, C6.
Istnieje szereg skrótów i oznaczeń używanych wyłącznie lub prawie wyłącznie w muzyce dzwonków ręcznych. Najczęściej występują: LV (let vibrate); R (ring); SK (shake); TD (thumb damp); PL (pluck); SW (swing) – znaczenia: patrz niżej. Stosuje się także powszechne oznaczenia tempa, oznaczenia dynamiki oraz oznaczenia artykulacji[18].
Występują trzy podstawowe style grania na dzwonkach ręcznych: In-hand (ang. w ręce), Off-table (ang. ze stołu) oraz styl amerykański, będący połączeniem dwóch pierwszych[19].
Aby zagrać dzwonkiem należy poruszyć nim w taki sposób, by serce dzwonka (klaper) uderzyło wewnętrzną powierzchnię dzwonka. Zazwyczaj dzwonkarz trzyma go przed sobą na wysokości ramion, sercem dzwonka ku górze, aby następnie szybkim ruchem nadgarstka i ręki po linii eliptycznej spowodować uderzenie klapera. Dźwięk dzwonka będzie brzmieć tak długo, z jaką siłą nim zadzwoniono, albo dopóki dzwonkarz nie przytłumi go na swoim ciele bądź padzie[20].
Techniki grania na dzwonkach ręcznych znacznie zmieniały się w przeciągu kilkudziesięciu lat. Poza podstawową, wyżej wymienioną, istnieje dużo innych[21]:
Tradycyjne techniki grania dopuszczają jednemu dzwonkarzowi grać dwoma dzwonkami jednocześnie (po jednym w każdej ręce). W zależności od liczby dzwonków potrzebnych do konkretnego utworu i liczby dzwonkarzy w zespole, bądź w zależności od skomplikowanego fragmentu utworu, może być konieczne wykorzystanie techniki grania kilkoma dzwonkami w jednej ręce w tym samym bądź w różnym momencie[22].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.