Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ahmad Abd al-Hadi al-Dżalabi, ar. أحمد عبد الهادي الجلبي (ur. 1945 w Bagdadzie[1][2], zm. 3 listopada 2015 tamże) – iracki polityk, przywódca Irackiego Kongresu Narodowego, w latach 2005–2006 wicepremier Iraku.
Pochodzi z wpływowej rodziny szyickiej z Bagdadu. W dzieciństwie wyjechał z rodziną do Stanów Zjednoczonych, a następnie do Wielkiej Brytanii[1]. Jego rodzina prowadziła najstarszy bank w Iraku i postanowiła opuścić kraj po rewolucji, podczas której wojskowi obalili monarchię haszymicką[3]. Ukończył studia matematyczne na Uniwersytecie w Chicago[1], następnie uzyskał w dziedzinie matematyki doktorat[4]. W 1977 udał się do Ammanu, gdzie założył bank Petra. Po jego bankructwie zbiegł za granicę. W Jordanii został skazany in absentia na 22 lata więzienia za oszustwo przez sąd wojskowy. Al-Dżalabi utrzymywał, że jego skazanie było wynikiem spisku zorganizowanego przez służby specjalne rządu irackiego[1].
Przez wiele lat był aktywny w środowisku zagranicznej opozycji irackiej, sprzeciwiającej się rządom partii Baas i Saddama Husajna. W 1992 utworzył Iracki Kongres Narodowy[1] finansowany przez CIA[3]. Po tej dacie przybył po raz pierwszy jako dorosły człowiek do Iraku; przebywał na terenie irackiego Kurdystanu, który od nieudanego powstania Kurdów w 1991 i ustanowieniu strefy zakazu lotów pozostawał faktycznie poza kontrolą władz w Bagdadzie[1]. Opuścił Kurdystan, gdy obszar ten został ponownie zaatakowany przez wojska irackie[3].
W 1998 administracja prezydenta USA Billa Clintona doprowadziła do uchwalenia Iraq Liberation Act, na mocy którego irackie organizacje opozycyjne, na czele z Irackim Kongresem Narodowym, otrzymały 100 mln dolarów na swoją działalność[1].
Ahmad al-Dżalabi był zwolennikiem inwazji amerykańskiej na Irak. Przekazywał Amerykanom informacje o posiadaniu przez Irak broni masowego rażenia, które następnie okazały się fałszywe[4][3][2][5].
Mimo swoich bliskich związków z administracją prezydenta George’a W. Busha, po obaleniu reżimu Saddama Husajna poróżnił się z przywódcami amerykańskimi i nie powierzono mu najwyższych stanowisk w nowym rządzie irackim. Al-Dżalabi pełnił przez pewien czas stanowisko przewodniczącego Tymczasowej Irackiej Rady Zarządzającej (rotacyjne)[4], był w niej również ministrem finansów[3]. W maju 2003 stanął ponadto na czele komisji koordynującej eliminowanie z życia politycznego działaczy zdelegalizowanej partii Baas – debasyfikację. W 2004 Amerykanie podejrzewali go o przekazywanie irańskiemu Korpusowi Strażników Rewolucji Islamskiej kluczowych informacji dotyczących funkcjonowania państwa irackiego[1] lub wprost o szpiegostwo na rzecz Iranu[2]. Wstrzymano wówczas finansowanie kierowanej przez niego organizacji[2].
Cieszył się zaufaniem duchowego przywódcy szyitów irackich Alego as-Sistaniego. Wspierał Muktadę as-Sadra i ruch sadrystowski[3].
W wyborach parlamentarnych w Iraku w grudniu 2005 jego partia miała początkowo wejść do szyickiej koalicji Zjednoczony Sojusz Iracki, ostatecznie jednak wycofała się z negocjacji w tej sprawie i zdecydowała się na start samodzielny[6]. W wyborach poniosła klęskę, uzyskując jedynie 0,5% głosów[7]. Al-Dżalabi nie zdobył tym samym mandatu deputowanego Izby Reprezentantów[1]. W tym samym roku wszedł jako wicepremier do rządu Ibrahima al-Dżafariego, jednego z liderów szyickiej koalicji Zjednoczony Sojusz Iracki[2]. W kwietniu 2005 został ponadto p.o. ministra ds. ropy naftowej w rządzie al-Dżafariego[8]. W wyborach parlamentarnych w Iraku w 2014 jego partia wystartowała jako części koalicji Al-Muwatin (Obywatele), w której wiodącą rolę odgrywała szyicka Najwyższa Rada Islamska w Iraku[9].
Kilkakrotnie organizowane były zamachy na jego życie; żaden nie zakończył się powodzeniem[3].
Do śmierci kierował komitetem finansowym przy irackiej Izbie Reprezentantów[3]. Zmarł w Bagdadzie na atak serca[3].