From Wikipedia, the free encyclopedia
Toppkvark, òg kalla t-kvark (symbol: t), er ein elementærpartikkel og ein grunnleggande byggestein for materie. Som alle kvarkar er toppkvarken eit fermion med spinn-1⁄2, og opplever alle fire fundamentalkrefter: gravitasjon, elektromagnetisme, svak vekselverknad og sterk vekselverknad. Han har ei elektrisk ladning på +2⁄3 e,[2] og er den mest massive av alle observerte elementærpartiklar. Det har ein masse på 172.9±1.5 GeV/c²,[1] som er kring same massen som eit atom av wolfram. Antipartikkelen til toppkvarken er topp-antikvark (symbol: t, stundom kalla antitoppkvark eller berre antitopp).
![]() | |
Samansetnad: | Elementærpartikkekl |
Statistisk åtferd: | Fermion |
Gruppe: | Kvark |
Generasjon: | Tredje |
Fundamentalkraft: | Sterk vekselverknad, svak vekselverknad, eletromagnetisk kraft, gravitasjon |
Symbol: | Feil: Manglar symbol |
Antipartikkel: | Topp-antikvark (t) |
Teoretisert: | Makoto Kobayashi og Toshihide Maskawa (1973) |
Oppdaga: | CDF og DØ-samarbeidet (1995) |
Masse: | 172.9±1.5 GeV/c²[1] |
Midla levetid: | 5×10−25 s |
Vert nedbrote til: | botnkvark (99.8%) særkvark (0.17%) nedkvark (0.007%) |
Elektrisk ladning: | +2⁄3 e |
Fargeendring: | Ja |
Spinn: | 1⁄2 |
Svak isospinn: | 1⁄2 (venstrehand) 0 (høgrehand) |
Svak hyperladning: | 1⁄3 (venstrehand) 4⁄3 (høgrehand) |
Toppkvarken vekselverkar hovudsakleg via sterk vekselverknad, men kan berre nedbrytast gjennom svak vekselverknad. Han bryt nesten alltid ned til eit W-boson og ein botnkvark, men kan òg brytast ned til ein særkvark og i sjeldne tilfelle til ein nedkvark. Standardmodellen føreseier at middellevetida er kring 5×10−25 s.[3] Dette er kring 20 gonger kortare enn tidsskalaen for sterk vekselverknad, og dei kan derfor ikkje danna hadron, slik at fysikarane kan studere ein «berr» kvark. Alle andre kvarkar finst berre i hadron.
Partikkelen (og nedkvarken) vart postulert i 1973 av Makoto Kobayashi og Toshihide Maskawa for å forklare eit observert CP-brot i kaon-nedbryting,[4] og vart oppdaga i 1995 av CDF[5] og DØ[6]-eksperimenta ved Fermilab. Kobayashi og Maskawa vann Nobelprisen i fysikk i 2008 for å ha føresett desse kvarkane, som i lag dannar tredjegenerasjons kvarkar.[7]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.