art av sporvefuglar From Wikipedia, the free encyclopedia
Orgelsmett (Cyphorhinus arada) er ein medlem av gjerdesmettfamilien med namn etter den forseggjorde songen sin. Han høyrer heime i Amazonas-regnskogen i Sør-Amerika, frå låglandet i søraustlegaste Venezuela og Guyana i nordaust til foten av Andesfjella i vest. I dette store utbreiingsområdet er det skildra seks underartar av orgelsmett, alle med sin distinkte variant av fjørdrakta og variant av den spesielle songen.
Orgelsmett | |
![]() | |
Utbreiing og status | |
Status i verda: ![]() ![]() Utbreiinga av Orgelsmett | |
Systematikk | |
Rike: | Dyr Animalia |
Rekkje: | Ryggstrengdyr Chordata |
Underrekkje: | Virveldyr Vertebrata |
Klasse: | Fuglar Aves |
Orden: | Eupasseres |
Familie: | Gjerdesmettfamilien Troglodytidae |
Slekt: | Cyphorhinus |
Art: | Orgelsmett C. arada |
Vitskapleg namn | |
Cyphorhinus arada Hermann, 1783 |
Orgelsmetten er ein liten til mellomstor medlem av familien, 12,5 cm lang og veg 18 til 24 gram, omtrent det doble av vekta til gjerdesmetten i Noreg. Han har relativt kraftig, grått og svakt bendt nebb med store naseboropningar. Alle underartar har fine, mørke vatringar på venger og hale som sjeldan er synlege i felt. Panne og strupe med øvre bryst har relativt varm oransje til raudbrun farge i kontrast til mørkare overside. To av underartane har svartkvit «krage». Underartane varierer i fjørdrakta og har utbreiing på denne måten:[1]
Orgelsmetten lever vanlegvis på eller nær bakken i dei lågare nivåa av fuktig skog; i Brasil finst han også i várzea, habitat i Amazonas som kan vere sesongmessig overfløymt. Habitata varierer frå stort sett frå havnivå til 500 moh., men er nokre gonger funne så høgt som 1 000 m og i Venezuela, opptil 1 400 m.
Orgelsmetten søkjer primært føda på og nær bakken, nede blant rusk og lauvstrø. Dietten er for det meste virvellause dyr, inkludert insekt, edderkoppar og krepsdyr, men han et også bær. Dei beitar vanlegvis i par eller familiegrupper. Sjølv om han nokre gonger følgjer maursvermar, sluttar han seg vanlegvis ikkje til flokkar av blanda artar.[1]
Orgelsmetten har ein langvarig hekkesesong som strekkjer seg minst frå juli til september. Reiret er kuleforma med inngang gjennom ein traktforma inngang, konstruert av bladskjelett og grovt gras. Kullet er på to egg.[1]
Orgelsmettar syng enkeltvis eller i duett. Duettsongen er antifonal, med ein serie klåre, melodiøse fløytetonar, som varierer sterkt i tonehøgd.[1] Den eine fuglen syng høge tonar, den andre meir gutturale tonar. Songen er uvanleg kompleks, typisk samansett av fleire gutturale harde triller («zerrr») eller «kokelydar» avbrote av brå vekslingar til melodisk, fløyteliknande tonar i frasar som kan gjentakast fleire gonger før dei blir igjen endra, heile tida med sporadiske gutturale «zerrr».[2] Kontaktlætet er kort og hardt.
På portugisisk blir orgelsmetten kalla uirapuru eller mange andre variantar av namnet, alle baserte på tupí-guaraní-språk-omgrepet wirapu'ru. Spesielt i Brasil blir orgelsmetten nemnd i ei rekkje legender og fablar, dei fleste relaterte til den sterke og vakre songen hans. Ei av desse legendene fortel at når han byrjar å syngje, sluttar alle dei andre fuglane å syngje for å høyre han. Ein trur at han fører med seg lykke, noko som får nokon til å ta livet av han og balsamere han for lagring.[3]
Ei legende handlar om ein ung urfolkskrigar med namnet Quaraçá som levde saman med folket sitt i Amazonas. Han elska å gå gjennom skogane og spele bambusfløyte. Lyden gav ekko mellom trea og stilna alle dyra. Alle likte å høyre på fløytemusikken.
Den unge mannen vart råka av umogleg kjærleik og tungsinn. Han bad guden tupã om hjelp. Tupã vart kjenslevar for lidinga til den unge mannen og forvandla han til ein liten fargerik fugl med ein vakker song, som han gav namnet uirapuru.
Legenda seier òg at uirapuru er ein magisk fugl som bringar mykje hell. Det er grunn til å tru at den som klarer å sjå han syngje, kan ønske seg noko og fuglen vil oppfylle det.[4]
Denne arten har fått merksemd på ulike måtar i populærmusikk, klassisk musikk, og på film, hovudsakleg i Brasil, mellom anna i:
IUCN har vurdert orgelsmett som livskraftig, LC, men med minkande populasjon.[6] Orgelsmetten har eit stort geografisk utbreiingsareal og mykje av det har ingen uro eller trugsmål. Han lever i fleire verna område innanfor arealet.[1]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.