Loading AI tools
Nederlands koloniaal bestuurder Van Wikipedia, de vrije encyclopedie
Gerrit de Heere (Amsterdam, 1 maart 1657 – Colombo, 26 november 1702) was een koopman in dienst van de VOC. Hij was van 1693 tot 1694 opperhoofd in Deshima en van 1696 tot 1702 gouverneur van Ceylon.
De Heere ging in 1677 als assistent voor de Kamer van Amsterdam met het schip Voorsigtigheyt naar Azië.[1]
In 1680/81 was hij secunde (tweede man) in Deshima in Japan, onder het opperhoofd Isaac van Schinne. In april 1682 ging hij met het toenmalige opperhoofd Hendrik Cansius mee op de hofreis, het jaarlijkse gezantschap naar de shogun, toen Tokugawa Tsunayoshi. Naast de gebruikelijke rituelen moesten de Nederlanders vragen van de shogun beantwoorden, zoals waarom hun haar zo verschillend was, en moesten De Heere en een andere gezant een lied ten gehore brengen. Ze zongen het lied 'Phillis ik offer u mijn min'.[2] Ook in de jaren daarna was hij regelmatig in Deshima, waar Nederlanders meestal kort verbleven op handelsreizen vanuit hun standplaats Batavia. In 1686 trouwde hij daar met Elisabeth Lucasz, een dochter van een koopman, Adriaen Lucasz, en Maria van Riebeeck, die een dochter was van Jan van Riebeeck.[1] Ze kregen een zoon die de naam Jan kreeg.
In 1688/89 was hij onderkoopman, en werd hij samen met Cornelis van Outhoorn weer naar Deshima gezonden. Van Outhoorn verving daar de vertrekkende Hendrik van Buijtenhem[3] als opperhoofd. De Heere werd er weer tweede man.[4] Van Outhoorn en Van Buijtenhem zouden elkaar een aantal keer afwisselen. Opperhoofden van Deshima mochten van de Japanners maar één jaar blijven. De VOC omzeilde dat gebod door dezelfde personen meerdere keren voor éénjarige periodes te laten terugkeren. Ook De Heere bleef er weer maar kort, want op 22 september 1691 werd hij eerste administrateur van de Westzijdse pakhuizen in Batavia. Een belangrijke functie, gezien de rol van Batavia als centraal opslag- en distributiecentrum van de Aziatische handel. De Westzijdse pakhuizen zouden lang blijven bestaan. Ze werden in de 70'er jaren van de twintigste eeuw nog gerestaureerd, waarna ze het scheepvaartmuseum van Jakarta huisden. In januari 2018 gingen ze echter voor een groot deel in vlammen op.[5]
Op 25 april 1692 werd De Heere bevorderd tot koopman, en iets meer dan een jaar later, op 9 juni 1693, werd hij opperhoofd in Deshima. Hij volgde er Hendrik van Buijtenhem op die er zijn vierde en laatste opperhoofdschap op had zitten. De Heere verbleef er met slechts 8 man.[6]
Deshima, een kunstmatig eiland in de baai van Nagasaki met een omtrek van 250 meter met meestal enkele tientallen Nederlandse bewoners, had in deze tijd zijn belangrijke positie in het inter-Aziatische handelsnetwerk van de VOC deels verloren. In 1668 hadden de Japanners een verbod uitgevaardigd op de export van zilver, waarmee de VOC in China en Bengalen zijde en in India textiel kocht om die in Oost-Indië weer te ruilen voor specerijen.[7] Zo kon de afhankelijkheid van Spaans zilver verminderd worden. Sinds het verbod bestond de export uit Deshima uit goud en vooral koper, waarvan munten werden geslagen. Een voordeel voor in Deshima gestationeerde VOC medewerkers was dat hier bij hoge uitzondering particuliere handel was toegestaan, omdat de Japanners dat wilden. Ze konden dus aardig wat bijverdienen. Verder hadden ze een luxueus maar saai bestaan. Vrouwen en familie mochten ze niet meenemen. De enige keer dat ze van het eiland af mochten was met de jaarlijkse hofreis naar Edo die ze verplicht waren te maken. De Heere en zijn metgezellen vertrokken voor deze reis op 8 februari. In draagstoelen en een groot Japans gevolg legden ze de 3000 kilometer af naar het hof van shogun Tokugawa Tsunayoshi. Op 1 maart, Japans nieuwjaar sinds 1661, mochten ze op audiëntie. Ze overhandigden de shogun de geschenken waarom hij had gevraagd middels een verlanglijst genaamd 'Eisen van de Keizer'.[8] De shogun zat in kleermakerszit geheel alleen in een groot vertrek, en keek De Heere zwijgend aan. Het heldere weer en het zonlicht gaven volgens De Heere 'dit perfecte gesigt groot faveur'.[2] Op 4 mei waren ze weer terug in Deshima.[6]
In november 1694 vertrok hij van Deshima met de fluit Spierdijk, die via Malakka naar Batavia voer, waar hij op 26 september benoemd was tot tweede opperkoopman van het kasteel Batavia.[9]
De Heere's vrouw Elisabeth was inmiddels overleden en in 1695 hertrouwde hij in Batavia met Johanna van Riebeeck, de oudste dochter van Abraham van Riebeeck, die toen directeur-generaal was en later gouverneur-generaal werd. Abraham was een zoon van Jan van Riebeeck en dus een broer van de moeder van zijn eerste vrouw. Johanna was 16 toen ze trouwde. 22 jaar jonger dan haar echtgenoot.[10]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.