Loading AI tools
Van Wikipedia, de vrije encyclopedie
Veel gebieden van Europa gingen het Neolithicum (Nieuwe Steentijd) binnen met een ‘pakket’ van graancultivars, pastorale dieren (gedomesticeerde ossen/vee, schapen, geiten), aardewerk-, weef-, huisvestings- en begrafenisculturen, die gelijktijdig arriveerden, een proces dat begon in Midden-Europa als LBK (lineaire aardewerkcultuur) rond 6000 v.Chr. Binnen enkele honderden jaren was deze cultuur aanwezig in Noord-Frankrijk. Een alternatieve neolithische cultuur, de La Hoguette- cultuur, die in de noordwestelijke regio van Frankrijk arriveerde, lijkt een afgeleide te zijn van de Ibero-Italiaans-Oost-Adriatische indruk van Cardial Ware-cultuur (Cardium-aardewerk). De La Hoguette-cultuur fokte, net als de westerse Cardial-cultuur, intensiever schapen en geiten. Rond 5100 v.Chr. zijn er aanwijzingen voor zuivelpraktijken in Zuid-Engeland, en modern Engels vee lijkt afkomstig te zijn van "T1 Taurids" die kort na het begin van het Holoceen in het Egeïsche gebied werden gedomesticeerd. Deze dieren zijn waarschijnlijk afkomstig van runderen uit de lineaire aardewerkcultuur. Rond 4300 v.Chr. arriveerde het vee in Noord-Ierland tijdens de late Mesolithische periode. Het edelhert werd rond deze tijd vanuit Groot-Brittannië geïntroduceerd.
Vanaf ongeveer 4500 v.Chr. arriveerde een neolithisch pakket met onder meer graancultivars, wooncultuur (vergelijkbaar met die uit dezelfde periode in Schotland) en stenen monumenten in Ierland. Schapen, geiten, runderen en granen werden geïmporteerd uit het zuidwesten van continentaal Europa, waarna de bevolking aanzienlijk toenam. Het vroegste duidelijke bewijs van boeren in Ierland of Groot-Brittannië komt uit Ferriter's Cove op het schiereiland Dingle, waar een vuurstenen mes, runderbotten en een schapentand werden gevonden en gedateerd op c. 4350 v.Chr. Bij de Céide Fields in County Mayo is een uitgebreid neolithisch veldsysteem (misschien wel het oudste bekende ter wereld) bewaard gebleven onder een deken van turf. De Céide-velden, bestaande uit kleine velden die van elkaar zijn gescheiden door stenen muren, werden tussen 3500 en 3000 v.Chr. eeuwenlang bebouwd. Tarwe en gerst waren de voornaamste verbouwde gewassen. Aardewerk deed zijn intrede rond dezelfde tijd als de landbouw. Waren vergelijkbaar met die gevonden in het noorden van Groot-Brittannië zijn opgegraven in Ulster (aardewerk van Lyle's Hill) en in Limerick. Kenmerkend voor dit servies zijn schalen met brede opening en ronde bodem.
Dit volgt een patroon dat lijkt op West-Europa of het geleidelijke begin van het Neolithicum, zoals te zien in de La Hoguette-cultuur van Frankrijk en Iberia's Impressed Cardial Ware Culture. De vooruitgang in de graancultuur vertraagt aanzienlijk ten noorden van Frankrijk; bepaalde graansoorten, zoals tarwe, waren moeilijk te verbouwen in koude klimaten, maar gerst en Duitse rogge waren geschikte vervangers. Er kan over gespeculeerd worden dat het DQ2.5- aspect van het AH8.1- haplotype mogelijk betrokken is geweest bij de vertraging van de graancultuur in Ierland, Schotland en Scandinavië, aangezien dit haplotype vatbaarheid verleent voor een door Triticeae -eiwit geïnduceerde ziekte, evenals voor type I-diabetes en andere auto-immuunziekten die mogelijk zijn ontstaan als indirect gevolg van de neolithisering.
Sommige regio's van Ierland vertoonden patronen van pastoralisme die erop wezen dat sommige neolithische volkeren bleven verhuizen en geven aan dat pastorale activiteiten de agrarische activiteiten in veel regio's domineerden of dat er een arbeidsverdeling bestond tussen pastorale en agrarische aspecten van het neolithicum. Op het hoogtepunt van het Neolithicum bedroeg de bevolking van het eiland waarschijnlijk meer dan 100.000, en misschien wel 200.000. Maar er schijnt rond 2500 v.Chr. een economische [ ] hebben plaatsgevonden, en de bevolking daalde een tijdje.
Het meest opvallende kenmerk van het Neolithicum in Ierland was de plotselinge verschijning en dramatische verspreiding van megalithische monumenten. De grootste van deze graven waren duidelijk plaatsen van religieus en ceremonieel belang voor de neolithische bevolking, en waren waarschijnlijk gemeenschappelijke graven die gedurende een lange periode werden gebruikt. In de meeste graven die zijn opgegraven, zijn menselijke resten gevonden – meestal, maar niet altijd, gecremeerd. Grafgiften – aardewerk, pijlpunten, kralen, hangers, bijlen, enz. – zijn ook blootgelegd. Deze megalithische graven, waarvan er nu meer dan 1.200 bekend zijn, kunnen voor het grootste deel worden verdeeld in vier brede groepen, die oorspronkelijk allemaal bedekt zouden zijn geweest met aarde, die in veel gevallen is weggeërodeerd om de indrukwekkende stenen raamwerken achter te laten. :
De theorie dat deze vier groepen monumenten in verband werden gebracht met vier afzonderlijke golven van binnenvallende kolonisten heeft nog steeds aanhangers, maar de bevolkingsgroei die ze mogelijk maakte hoeft niet het gevolg te zijn van kolonisatie: het kan eenvoudigweg het natuurlijke gevolg zijn geweest van de introductie van de landbouw.
De stenen bijl was het belangrijkste en essentiële gereedschap voor de landbouw, zorgvuldig gemaakt in verschillende stijlen en vaak gepolijst. De producten van bijlenfabrieken werden naast bronnen van porcellaniet, een bijzonder goede steen, in heel Ierland verhandeld; de belangrijkste waren Tievebulliagh en Rathlin Island, beide in County Antrim. Er was ook import uit Groot-Brittannië, waaronder producten van de Langdale-bijlindustrie van het Engelse Lake District.
Er was een veel zeldzamere klasse geïmporteerde prestige bijlkoppen gemaakt van jadeiet uit Noord-Italië; deze zijn mogelijk langzaam door heel Europa verhandeld om Ierland te bereiken gedurende een periode van eeuwen, en vertonen geen tekenen van gebruik. Er werden miniatuurbijlen gemaakt, te klein om bruikbaar te zijn, en er is een "kleine porcellaniet bijl" gevonden in een ganggraf; een ander exemplaar heeft een gat voor een koord en is mogelijk gedragen als sieraad of amulet. Andere stenen vormen die werden gemaakt waren beitels, dissels, knuppels en speerpunten. Er is slechts één versierde knots gevonden in een van de graven van Knowth, maar deze is buitengewoon fraai. Sommige vondsten kunnen ook miniatuurknotskoppen zijn.
Er worden doorboorde kralen en hangers gevonden, en twee kettingen van schelpen (uit Phoenix Park in Dublin) zijn zeer zorgvuldig gemaakt, met gesorteerde maagdenpalmschelpen ; deze bevonden zich op de overblijfselen van twee mannen. Als voorbeeld van de uitzonderlijke conservering die soms mogelijk is bij voorwerpen die in anaërobe moerassen worden aangetroffen, is een deel van een fijngeweven tas met ronde handvatten bewaard gebleven; het gebruikte rietachtig plantmateriaal dat rond dunne stroken hout was gewikkeld. Versierd aardewerk, blijkbaar gemaakt voor begrafenisgebruik en niet voor huishoudelijk gebruik, lijkt mandenmakerijpatronen te imiteren.
Rotstekeningen in de open lucht zijn een ander monumenttype dat dateert uit het late neolithicum of de vroege bronstijd. Deze gravures zijn te vinden op rotsblokken en ontsluitingen in de open lucht en de meest voorkomende motieven zijn kom- en ringmarkeringen en radiale groeven. Deze kunst wordt vaak Atlantische rotskunst genoemd vanwege de gelijkenis met andere gravures in Atlantisch Europa. In Ierland verschijnt de kunst in clusters met de belangrijkste concentraties in County Fermanagh en County Donegal, County Wicklow en County Carlow, County Louth en County Monaghan, Cork en Kerry. De dichtste clusters bevinden zich op de schiereilanden Iveragh en Dingle in Kerry.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.