Palazz tax-Shirvanshah
palazz f'Baku, l-Ażerbajġan / From Wikipedia, the free encyclopedia
Il-Palazz tax-Shirvanshah (bl-Ażerbajġani: Şirvanşahlar Sarayı, bil-Persjan: کاخ شروانشاهان) huwa palazz tas-seklu 15 li nbena mix-Shirvanshah u li huwa deskritt mill-UNESCO bħala "wieħed mill-ġawhar tal-arkitettura tal-Ażerbajġan". Jinsab fiċ-ċentru storiku ta' Baku, il-belt kapitali tal-Ażerbajġan[1], u flimkien mat-Torri tax-Xebba, jifforma kumpless ta' monumenti storiċi li tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.[2] Il-kumpless jinkludi l-binja prinċipali tal-palazz, id-Divanhane, il-volti funebri, il-moskea tax-shah b'minaret, il-mawżolew ta' Seyid Yahya Bakuvi (l-hekk imsejjaħ "mawżolew tad-dervish"), fin-Nofsinhar tal-palazz, portal fil-Lvant, id-Daħla ta' Murad, ġibjun u l-fdalijiet ta' ħammam. Fl-imgħoddi kien hemm ukoll moskea antika, maġenb il-mawżolew. Għad hemm fdalijiet ta' ħammam fil-Punent tal-qabar.[3]
Fl-imgħoddi l-palazz kien imdawwar b'ħajt bit-torrijiet u b'hekk kellu l-funzjoni ta' fortizza fil-qalba taċ-ċentru storiku tal-fortizza ta' Baku. Minkejja l-fatt li attwalment ma fadal l-ebda traċċa ta' dan il-ħajt fil-wiċċ, fil-bidu tas-snin 20 tas-seklu 20, il-fdalijiet tal-pedamenti tat-torrijiet u l-parti tal-ħajt ikkollegata magħhom kienu għadhom viżibbli fil-Grigal tal-palazz.[4]
Mal-palazz ma fadal l-ebda kitba mnaqqxa. Għaldaqstant, id-data tal-kostruzzjoni tiegħu ġiet stabbilita permezz tal-kitbiet imnaqqxa fuq il-monumenti arkitettoniċi, li jirreferu għall-kumpless tal-palazz. Hemm żewġ kitbiet imnaqqxa ta' dan it-tip li ġew ippreservati fil-qabar u fuq il-minaret tal-moskea tax-shah, b'isem il-mexxej li ordna biex dawn il-binjiet jinbnew – Shirvan Khalil –u d-data l-kostruzzjoni, it-845 W.K., fuq il-minaret tal-moskea tax-shah. Il-volti funebri u l-moskea nbnew bl-istess materjal u l-lavur tal-ġebel huwa l-istess.[5][6]
Il-kumpless kien jokkupa spazju ikbar. Kien hemm kmamar għall-qaddejja u għas-servizzi tal-qorti wkoll. Il-binjiet prinċipali tal-kumpless inbnew fi żminijiet differenti. Minkejja dan il-fatt, dawn il-binjiet huma kkollegati permezz tal-unità tal-iskala, ir-ritmu u l-proporzjonalità tal-għamliet arkitettoniċi bażiċi – il-volum kubu tal-binjiet, tal-koppli u tar-ritratti. Il-bennejja tal-kumpless ibbażaw ix-xogħol tagħhom fuq it-tradizzjonijiet tal-iskola arkitettonika ta' Shirvan-Absheron.[7]
Fl-1964, il-kumpless tal-palazz ġie ddikjarat bħala mużew-riżerva u beda jiġi protett mill-istat. Fis-sena 2000, dan il-kumpless flimkien mas-swar iffortifikati taċ-ċentru storiku tal-belt u t-Torri tax-Xebba saru Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.[2][8]
Il-palazz jidher fuq in-naħa ta' wara tal-karta tal-flus tal-Ażerbajġan ta' 10,000 manat tal-1994-2006[9] u fuq il-karta tal-flus il-ġdida ta' 10 manat li nħarġet fl-2006.[10]