ອະດີດນະຄອນຫຼວງຂອງພະມ້າແລະເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງເຂດຢ່າງກຸ້ງ From Wikipedia, the free encyclopedia
ຢ່າງກຸ້ງ[3] ຫຼື ຍານໂກນ (ພະມ້າ: ရန်ကုန်, MLCTS rankun mrui, ອອກສຽງ: [jàɴɡòʊɴ mjo̰] ຍານໂກນ ມໂຍ; "ອະວະສານສົງຄາມ"[4]) ຫຼື ຣ່າງກຸ້ງ (ອັງກິດ: Rangoon) ແມ່ນນະຄອນຫຼວງຂອງເຂດຢ່າງກຸ້ງ ຢ່າງກຸ້ງເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງພະມ້າຈົນຮອດປີ ຄ.ສ. 2006 ເມື່ອລັດຖະບານຍ້າຍນະຄອນຫຼວງໄປຍັງເມືອງເນປິດໍໃນພາກກາງຂອງປະເທດພະມ້າ ຢ່າງກຸ້ງເປັນເມືອງທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງປະເທດມີປະຊາກອນກວ່າ 7 ລ້ານຄົນ ແລະເປັນສູນກາງການຄ້າທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງພະມ້າ[5]
ຢ່າງກຸ້ງ ရန်ကုန် ຣ່າງກຸ້ງ | |
---|---|
ມະຫານະຄອນ | |
![]() ຕາມເຂັມໂມງຈາກດ້ານເທິງ: ເຈດີຊະເວດາກອງ, ມຸມມອງທາງອາກາດໃຈກາງເມືອງຢ່າງກຸ້ງ, ອາຄານຍຸກອານານິຄົມຕາມຖະໜົນ, ທະເລສາບກັນດໍຈີ, ເຈດີສຸເລ, ສານສູງເມືອງຢ່າງກຸ້ງ | |
Lua error in Module:Location_map at line 522: Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/Burma" does not exist. | |
ພິກັດ: 16°51′N 96°11′E | |
ປະເທດ | ພະມ້າ |
ເຂດ | ເຂດຢ່າງກຸ້ງ |
ຕັ້ງຖິ່ນຖານ | ຮາວ ຄ.ສ. 1028–1043 |
ການປົກຄອງ | |
• ນາຍົກເທດສະມົນຕີ | ໝ່ອງ ໝ່ອງ ໂຊ |
ພື້ນທີ່[1] | |
• ເຂດເມືອງ | ຕລ.ໄມລ໌ (598.75 ຕລ.ກມ.) | 230
• ລວມຂອບເຂດ | ຕລ.ໄມລ໌ (10,170 ຕລ.ກມ.) | 3,900
ປະຊາກອນ (2014) | |
• ມະຫານະຄອນ | 7,360,703[2] ຄົນ |
• ເຂດເມືອງ | 5,160,512 ຄົນ |
• ນອກເມືອງ | 2,200,191 ຄົນ |
• ชาติพันธุ์ | ພະມ້າ, ພະມ້າເຊື້ອສາຍຈີນ, ພະມ້າເຊື້ອສາຍອິນເດຍ, ຊິນ, ຍະໄຂ, ມອນ, ກະຫຼ່ຽງ, ໄທໃຫຍ່, ກະຍາ, ກະສິ່ນ |
• ศาสนา | ພຸດ, ຄຣິສ, ຮິນດູ, ອິສະລາມ |
ເດມະນິມ | Yangoner |
ເຂດເວລາ | UTC+6:30 (MST) |
ລະຫັດພື້ນທີ່ | 01 |
ທະບຽນພາຫະນະ | YGN |
ເວັບໄຊ | www |
ຢ່າງກຸ້ງມີຈຳນວນອາຄານຍຸກອານານິຄົມຫຼາຍທີ່ສຸດໃນພູມິພາກນີ້[6] ແລະເປັນໃນຍຸກອານານິຄົມທີ່ມີເອກະລັກສະເພາະຕົວ[7] ເສດຖະກິດຍຸກອານານິຄົມມີສູນກາງບໍລິເວນຮອບເຈດີສຸເລເຊິ່ງຂຶ້ນຊື່ວ່າເກົ່າແກ່ກວ່າ 2,000 ປີ[8] ເມືອງນີ້ຍັງເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງເຈດີຊະເວດາກອງ ເຊິ່ງແມ່ນເຈດີທີ່ສັກສິດທີ່ສຸດໃນພະມ້າ ຢ່າງກຸ້ງຍັງເປັນທີ່ຕັ້ງສຸສານຂອງຈັກກະພັດໂມກຸນອົງສຸດທ້າຍ ເຊິ່ງຖືກອັງກິດເນລະເທດມາຍັງຢ່າງກຸ້ງຫຼັງການຈະລາຈົນຂອງອິນເດຍໃນປີ ຄ.ສ. 1857
ຢ່າງກຸ້ງມີໂຄງສ້າງພື້ນຖານບໍ່ພຽງພໍເມື່ອທຽບກັບເມືອງໃຫຍ່ອື່ນໆ ໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ແມ້ນວ່າຈະມີການປັບປຸງອາຄານທີ່ຢູ່ອາໄສແລະອາຄານເຊິງພານິດເກົ່າແກ່ຫຼາຍແຫ່ງໃນໃຈກາງເມືອງຢ່າງກຸ້ງ ແຕ່ມຸມມອງຈາກດາວທຽມບໍລິເວນໂດຍຮອບສ່ວນໃຫຍ່ຂອງເມືອງ ຍັງມີຄວາມຢາກຈົນແລະຂາດໂຄງສ້າງຂັ້ນພື້ນຖານ[9]
ຢ່າງກຸ້ງ (ရန်ကုန်) ແມ່ນຄຳຜະສົມທີ່ເກີດຈາກຄຳວ່າ ຍານ yan (ရန်) ເຊິ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ ສັດຕູ ຂ້າສຶກ ແລະຄຳວ່າ ໂກນ koun (ကုန်) ເຊິ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ ໝົດໄປ ເຊິ່ງສາມາດແປໄດ້ອີກຢ່າງວ່າ ອະວະສານຫຼືສິ້ນສຸດສົງຄາມ
ສ່ວນຄຳວ່າຢ່າງກຸ້ງໃນພາສາອັງກິດ Rangoon ມີທີ່ມາຈາກການລຽນສຽງຂອງຄຳວ່າ ຍານໂກນ Yangon ໃນພາສາອາລະກັນ ເຊິ່ງອອກສຽງວ່າ ຣອນກູ້ນ [rɔ̀ɴɡʊ́ɴ]
ຢ່າງກຸ້ງກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນໃນຊື່ ດາກອງ (Dagon) ໃນຊ່ວງພຸດສະຕະວັດທີ 16 (ພ.ສ. 1571-1586) ໂດຍຊາວມອນເຊິ່ງຄອບຄອງພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ໃນພາກໃຕ້ຂອງພະມ້າໃນຂະນະນັ້ນ[10] ດາກອນແມ່ນໝູ່ບ້ານຊາວປະມົງນ້ອຍໆ ເຊິ່ງມີສູນກາງຄືເຈດີຊະເວດາກອງ ໃນພ.ສ. 2298 ພະເຈົ້າອະລອງພະຍາ ໄດ້ບຸກຍຶດດາກອງ ພ້ອມກັບປ່ຽນຊື່ເມືອງເປັນ ຢ່າງກຸ້ງ (Yangon) ແລະມີການຕັ້ງຖິ່ນຖານຂອງລາຊະດອນທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນຕະຫຼອດມາ ເມື່ອເຖິງພ.ສ. 2367 ກອງທັບອັງກິດສາມາດຍຶດເມືອງຢ່າງກຸ້ງໄດ້ໃນສົງຄາມອັງກິດ-ພະມ້າຄັ້ງທຳອິດ ແຕ່ຫຼັງຈາກສົງຄາມ ອັງກິດກໍຄືນຢ່າງກຸ້ງໃຫ້ແກ່ພະມ້າ ໃນພ.ສ. 2384 ເກີດເພີງໄໝ້ໃຫຍ່ໃນເມືອງເຊິ່ງທຳລາຍເມືອງໄປເກືອບທັງໝົດ[11]
ອັງກິດໄດ້ຍຶດຢ່າງກຸ້ງແລະສ່ວນລຸ່ມຂອງພະມ້າທັງໝົດໃນລະຫວ່າງສົງຄາມອັງກິດ-ພະມ້າຄັ້ງທີ່ສອງ ເມື່ອ ພ.ສ. 2395 ແລະໄດ້ປ່ຽນຢ່າງກຸ້ງໃຫ້ກາຍເປັນສູນກາງທາງການຄ້າແລະການເມືອງຂອງພະມ້າຂອງອັງກິດ (British Burma) ແລະຍັງເປັນສະຖານທີ່ເຊິ່ງອັງກິດສົ່ງຕົວຈັກກະພັດບາຮາດູ ຊາ ຊາຟາທີ່ 2 ຈັກກະພັດອົງສຸດທ້າຍແຫ່ງລາຊະວົງໂມກຸນຂອງອິນເດຍມາຈອງຈຳຫຼັງຈາກເກີດເຫດການກະບົດອິນເດຍ ຫຼືກະບົດຊີປອຍຂຶ້ນເມື່ອປີ 2400 ອັງກິດໄດ້ສ້າງເມືອງຢ່າງກຸ້ງໃໝ່ໂດຍວາງຜັງເມືອງເປັນຮູບຕາລາງເທິງທີ່ດິນດອນສາມຫ່ຽມປາກແມ່ນ້ຳ ໂດຍມີຮ້ອຍໂທອະເລັກຊານເດີ ເຟເຊີ ນາຍທະຫານຊ່າງເປັນຜູ້ຄວບຄຸມການອອກແບບ ມີພື້ນທີ່ທອດຍາວໄປທາງທິດຕາເວັນອອກຈົນຮອດແມ່ນ້ຳພະຊຸນດວງ (Pazundaung Creek) ທິດຕາເວັນຕົກແລະທິດໃຕ້ຮອດແມ່ນ້ຳຢ່າງກຸ້ງ
ย่างกุ้งกลายเป็นเมืองหลวงพม่าของอังกฤษหลังจากที่อังกฤษยึดพม่าตอนบนได้ในสงครามอังกฤษ-พม่าครั้งที่ 3 เมื่อปี 2428 และตั้งแต่ทศวรรษที่ 1890 เป็นต้นมา ประชากรและการค้าในย่างกุ้งเติบโตขึ้นอย่างรุ่งเรืองซึ่งเป็นผลให้เมืองขยายออกไปทางเหนือจรด รอยัล เลค หรือทะเลสาบ กันดอจี (Kandawgyi) และทะเลสาบอินยา (Inya Lake)[12] นอกจากนี้อังกฤษยังได้จัดตั้งโรงพยาบาลขึ้น หนึ่งในนั้นคือ โรงพยาบาลย่างกุ้ง (Rangoon General Hospital) และวิทยาลัย ซึ่งก็คือ มหาวิทยาลัยย่างกุ้ง (Rangoon University) ในปัจจุบัน
ย่างกุ้งในยุคอาณานิคม มีสวนสาธารณะและทะเลสาบที่กว้างขวาง อีกทั้งยังประกอบไปด้วยอาคารที่ทันสมัยและสถาปัตยกรรมไม้แบบดั้งเดิม ทำให้เป็นที่รู้จักกันในชื่อ "สวนเมืองแห่งทิศตะวันออก" (the garden city of the East)[12] และในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ย่างกุ้งก็มีการบริการสาธารณะและโครงสร้างพื้นฐานที่เทียบเท่าลอนดอนเลยทีเดียว[13]
ในช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง ประชากรเกินครึ่งของ 5 แสนคนในย่างกุ้งเป็นชาวอินเดียหรือไม่ก็ชาวเอเชียใต้อื่นๆ มีเพียงแค่ 1 ใน 3 เท่านั้นที่เป็นชาวพม่า[14] ขณะที่เหลือประกอบไปด้วยชาวกะเหรี่ยง พม่าเชื้อสายจีน และลูกครึ่งอังกฤษ-พม่า
หลังจากสงครามโลกครั้งที่หนึ่งย่างกุ้งกลายเป็นศูนย์กลางของการเคลื่อนไหวเรียกร้องเอกราชโดยมีนักศึกษาฝ่ายซ้ายเป็นแกนนำ มีการประท้วงต่อจักรวรรดิอังกฤษทั้งหมด 3 ครั้ง ในปี 2463, 2479 และ 2481 ทั้งหมดเกิดขึ้นในย่างกุ้ง ย่างกุ้งตกอยู่ภายใต้การยึดครองของญี่ปุ่น (2485-2488) และเมืองได้รับความเสียหายอย่างมากจากสงครามโลกครั้งที่สอง แต่ก็ยึดคืนมาได้หลังสงครามสิ้นสุดลงโดยฝ่ายสัมพันธมิตร ในเดือนพฤษภาคม 2488 ย่างกุ้งกลายเป็นเมืองหลวงของสหภาพพม่าเมื่อวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2491 เมื่อประเทศได้รับเอกราชจากจักรวรรดิอังกฤษ
ไม่นานหลังจากการได้รับเอกราชของพม่าเมื่อปี 2491 ชื่อหลายชื่อของถนนและสวนสาธารณะที่เป็นแบบอาณานิคมถูกเปลี่ยนให้มีความเป็นชาตินิยมพม่ามากขึ้น ในปี 2532 รัฐบาลทหารพม่าได้เปลี่ยนชื่อเมืองในภาษาอังกฤษเป็น Yangon (เดิม Rangoon) พร้อมกับการเปลี่ยนแปลงอื่น ๆ อีกมากมายในการทับศัพท์ภาษาอังกฤษโดยชื่อพม่า การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้รับการยอมรับจากชาวพม่าจำนวนมากซึ่งคิดว่ารัฐบาลทหารไม่มีความเหมาะสมที่จะทำการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว เช่นเดียวกับสื่อสิ่งพิมพ์ สำนักข่าวหลายสำนัก รวมไปถึงสื่อที่มีชื่อเสียงอย่าง บรรษัทแพร่ภาพกระจายเสียงอังกฤษ(สำนักข่าวบีบีซี) สหราชอาณาจักร สหรัฐอเมริกาและชาติอื่นๆ[15][16]
นับตั้งแต่ได้รับเอกราชย่างกุ้งมีการขยายตัวออกไปมาก รัฐบาลได้สร้างเมืองขึ้นมาโดยรอบ เช่นในทศวรรษที่ 1950 สร้างย่านธาเกตา (Thaketa) ออกกะลาปาเหนือ (North Okkalapa) ออกกะลาปาใต้ (South Okkalapa) จนถึงทศวรรษที่ 1980 เกิดย่าน แลงธายะ (Hlaingthaya) ชเวปยีธา (Shwepyitha) และดากอนใต้ (South Dagon)[11] ทำให้ทุกวันนี้มหานครย่างกุ้งครอบคลุมพื้นที่เกือบ 600 ตารางกิโลเมตร (230 ตารางไมล์)[1]
ในช่วงการปกครองแบบลัทธิโดดเดี่ยวโดยนายพลเน วิน (2505-2531) โครงสร้างพื้นฐานของย่างกุ้งเสื่อมโทรมมากเนื่องจากไม่ได้รับการบำรุงรักษาที่ดีและไม่รองรับกับจำนวนประชากรที่เพิ่มขึ้น ช่วงทศวรรษที่ 1990 รัฐบาลทหารมีนโยบายเปิดตลาดมากขึ้นเพื่อดึงดูดการลงทุนทั้งจากในและนอกประเทศซึ่งช่วยให้โครงสร้างพื้นฐานของเมืองมีความทันสมัยขึ้นตามสมควร ผู้อยู่อาศัยในเมืองชั้นในถูกขับให้ไปอยู่ยังบริเวณรอบนอกเมืองใหม่ อาคารหลายอาคารในยุคอาณานิคมถูกทำลายเพื่อเปิดทางให้กับโรงแรมสูงระฟ้า อาคารสำนักงานและห้างสรรพสินค้า
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.