Növe (Neuve in piemuntaize e secundu a grafìa in zenaize, Neuve-en-Ligurie in françaize, Novi Ligure in italiàn) l'è 'n cumüne italiàn ch'u gh'à 27.184 abitanti inta Pruvéincia 'd Lisandria, in Piemónte, u tersu cumüne per nümeru di abitanti.
NV |
Sta pàgina l'è scrita in nuvaize |
Növe comùn | |||
---|---|---|---|
(IT) Novi Ligure | |||
| |||
![]() | |||
Localizaçión | |||
Stâto | ![]() | ||
Región | ![]() | ||
Provìnsa | ![]() | ||
Aministraçión | |||
Scìndico | Rocchino Muliere (PD) da-o 30-5-2023 | ||
Teritöio | |||
Coordinæ: | 44°45′33″N 8°47′08″E | ||
Altitùdine | Palàssu dei Cumüne 197 màscima 325 - minima 150 m s.l.m. | ||
Superfìcce | 55,2 km² | ||
Abitanti | 27 184[1] (31-5-2023) | ||
Denscitæ | 492,46 ab./km² | ||
Fraçioìn | Barbellotta, Merella | ||
Comùn confinanti | Basalüssu, Boscu Maràingu, Cassàn, Gòvi, Pasturànn-a, Pusö, Seravòle, Tascereu | ||
Âtre informaçioìn | |||
CAP | 15067 | ||
Prefìsso | 0143 | ||
Fûzo oràrio | UTC+1 | ||
Còdice ISTAT | 006114 | ||
Cod. cadastrâ | F965 | ||
Targa | AL | ||
Cl. scìsmica | zöna 3A (sismicitæ bàssa)[2] | ||
Cl. climàtica | zöna E, 2 717 GG[3] | ||
Nomme abitanti | nuvaizi | ||
Sànto patrón | Madónna da nàive | ||
Giórno festîvo | 5 'd agustu | ||
Cartògrafîa | |||
![]() | |||
Scîto instituçionâle | |||
Geugrafìa
Növe l'è 'na sitò a mêza strò fra Zena e Lisandria, inta región stórica d'Untrazùvu, che 'na votta l'êa "Òta Ligüria" e incö l'è "Bòssu Piemónte".
Storia
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Novi_Ligure-chiesa_di_San_Nicol%C3%B2.jpg/640px-Novi_Ligure-chiesa_di_San_Nicol%C3%B2.jpg)
Intu cursu da storia Növe a gh'à saimpre avüu n'inpurtansa stratégica. L'êa a sitò pü a nord da Repüblica 'd Zena féin ai 1815, quande a Repüblica zenaize l'è stò scancelò e missa intu Regnu 'd Sardegna. Dopu a l'è stò pruvéincia per cuntu só, fazando pòrte da División id Zena, féin ai 1859, quande e guvernu piemuntaize l'à creó a Pruvéincia 'd Lisandria.
Pòsti d'interèsse
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Novi_Ligure_-_Panorama_%281900%29.jpg/640px-Novi_Ligure_-_Panorama_%281900%29.jpg)
A Növe u gh'é e Museo dei Campionissimi, ch'u l'é 'n muséu da storia da biciclètta dedicó a dui famuzi ciclisti 'd Növe e dinturni: Custànte Girardéngu e Faustu Cóppi. Pöi u gh'é anche a piasa da Culegiòta, e chi u gh'é 'na puesìa dedicò a sta piasa:
- A piasa e i só palasci
- Me còra e bela piasa
- ti che t'é saimpre stata
- e cö da vegia Növe,
- anche se u taimpu u pasa
- a t'vöiu ancù pü bain.
- perchè u m' pò ch'i t' lasa
- andò a descaméin.
- E quande in mumentéin
- a m' fermu lì a guaciòte,
- e a ser' 'na stisa i ögi,
- u m' pò id arcurdòte
- cmè t'eri ina vóta:
- tranquila e silensiusa
- ti smiaivi in salótu
- indonde tüta a giainte
- a dménga féin-a 'n botu
- a stòva a descurì
- o püra a fò di ceti
- 'n se queli chi surtiva
- da-a mesa de-e mesdì.
- E alura a restu lì
- 'na stisa ancù a sugnò
- e a t' vèdu cunturnò
- da tüti i tó palasci
- bei lüstri e decurè
- da artisti ch'i savaiva
- fò bain u só mesté.
- Isi ernu taimpi bón-ni
- e acsì i só padrón-ni
- ch'i g'aiva i sodi a breciu,
- i n' vraiva che e só chè
- i n' daisa mìa a scabeciu
- Ma pöi i taimpi e i sodi
- - che insöin u vö pü scrusì -
- i son tantu cambiè,
- che si palasci acsì
- da squòsi véinti lüstri
- insöin i-a pü tuchè.
- E alura u s' pö dì,
- me còra e vegia piasa,
- ch'i n' son davai pü lüstri
- ma tantu scalcinè
- da fòse cumpatì
- da tüti quei chi pasa.
- (Angiolino Bellocchio)
Ecunumìa
A Növe u gh'é a famuza fabrica id ciculòta "Pernigotti", mentre a fabrica 'd ciculòta e di ciaplete "Novi" a s' tröva süptu fö 'd Növe int'e cumüne 'd Seravòle.
Cultüa
A Növe u's pòrla incù u nuvàize, in dialettu du zenàize. A cüzéin-a asì l'è principalmainte lìgüre. U gh'è dui impurtanti istitüti cultüròli a Növe: u Centro Studi in Novitate e a Società Storica del Novese.