From Wikipedia, the free encyclopedia
Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.
E hoofstèl, toum of breidel is 'n oonderdeil vaan getuug veur te rije, in 't bezunder bij peerd. Me deit 't hoofstel um 't peerd ziene kop um 't oonder 't rije te kinne besture. Door de versjèllende rijtradities en -gewuuntes heer weurt e hoofstèl es oonmisbaar of zier wunselek gezeen. Hoofstèlle zien gemeinelek vaan leer, meh allewijl ouch wel vaan plastic. Hoofstèlle weure op maot gemaak veur eder peerd persoenlek.
E hoofstèl liek op e halster, mèt dit versjèl tot e halster allein gemaak is veur 't peerd aon mèt te numme. E halster heet daorum gein teugele en gei bit, al kin me wel e touw draon vasmake. Hoofstèlle kinne trouwens ouch gebruuk weure um peerd aon mèt te veure; de teugele gebruuk me daan es leibaand.
Nao gelaank de twie versjèllende rijtradities die in de westerse wereld dominere, Ingels rije en westernrije, gief 't ouch twie hooftypes hoofstèlle, 't Ingels hoofstèl en 't westerhoofstèl. 't Westernhoofstèl versjèlt vaan 't Ingels (wat euveregens in diverse types oonder te verdeile vèlt) doortot 't de neusreem mis, meh ouch doortot 't opziechteg verseerd kin zien (zij 't neet zoezier wie 't zaol of de ruterkleier). De lèste jaore is hei en dao 't bitloes rije opgekoume. Hei rijt me dus mèt hoofstèlle zoonder bit. Me nump aon tot dit 't peerd väöl irritatie sjeelt ('t heet jummers niks in zie moond), meh zjus umtot bij traditioneel rijstijle de teugelhölpe veural via 't bit aonkoume, maak dit 't lesteger veur 't peerd get dudelek te make.
Wie gezag communiceert de ruter via de teugele mèt 't peerd. Alderiers um riechting aon te geve. Trèk me aon de linkerteugel, daan zal 't peerd wie vaanzelf nao links loere en umgekierd ('t is in dat geval nao links/rechs gestèld). Wienie 't peerd 'n bepaolde riechting op wèlt höbbe, gebruuk me miestal 'n combinatie vaan bein- en teugelhölp: de diagonaol hölp. Weurt 't trèkke aon de linkerteugel gecombineerd mèt 't aonduie of trampe in de rechterzij, daan vat 't peerd dat op es 'n opdrach um nao links te goon (en vice versa). Lateraol hölpe (bein en teugel tegeliek aon dezelfde kant) höbbe 'n aander functie. Es me die (good) gief, zal 't peerd rechoet blieve loupe meh wel stèlling geve nao de mèt d'n teugel gevraogde kant. Dit is van belaank bij gecompleceerder figure wie groete volte, wieke of sjouwerbinnewaarts.
Es me stèlling vaan e peerd vreug, is 't hiel belaankriek um allebei de teugele te gebruke. Zoewiezoe mote de teugele in d'n Ingelse rijstijl ummer strak blieve (tot 't memint tot 't peerd rös gegönd weurt en 't oet maag drave/stappe, 't zoegeneump 'langen teugel geve'). Es me stèlling nao rechs vreug door aon de rechterteugel te trèkke en me liet oonderwijl de linkerteugel slap ("los") haange, daan krijg 't peerd links väöl mie ruimte en zal 't zjus nao links goon kieke. Dit veurkump me door de linkerteugel vas te blieve hawwe zoonder 'm aon te trèkke. Dit weurt begrenze vaan de linkerkant geneump.
't Aandert wat me mèt de teugele kin doen is 't peerd aofremme ("in toum hawwe", "gebreideld"). Me trèk daoveur kort aon allebei de teugele. Dit weurt 'n ophaajding geneump. Dit moot me combinere mèt 'n dudeleke zithölp.
Bij alle teugelhölpe is 't vaan belaank um neet te hel aon de teugele te trèkke. Ierstens is dat neet good veur 't peerd, twiedens kin 't averechs wèrke: umtot hel trèkke stress euverbringk, goon väöl peerd dao allein mer helder vaan loupe. Daobij moot me 't peerd, es 't de aonwiezing eine kier volg, beloene door de ophaajding op te geve. Wienie 't peerd neet good reageert, moot me ouch neet in de teugele blieve haange meh de hölp e paar kier herhole. Ouch moot me naogoon of de aander hölpe neet tegewèrke. Bij 't sture moot de beinhölp kloppe, dewijl 't stoppe of aofremme vaan e peerd 'ne verzwoerde zit vereis. Wèrk 't daan nog neet good, daan kin me bij 't sture de smik gebruke: e tikske op de rechtersjouwer veur nao links en umgekierd.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.