Large Hadron Collider
From Wikipedia, the free encyclopedia
Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.
De Large Hadron Collider (letterlek: de Groete Hadrone-botser) is 'ne oondergrondse deilkesversneller, dee gebouwd is op de Frans-Zwitserse grens in de buurt vaan Genève. 't Is 't groetste door lui gemaak apparaat op de wereld en 't weurt gebruuk veur natuurkundig oonderzeuk nao elementair deilkes te doen.
De LHC is gebouwd door CERN is en woort op 10 september 2008 veur 't iers gebruuk. Door 'n fout in 'n twietal lasse vaan de elektrische verbindige oontstoont e leek in de mèt vleujbaar helium gekeulde magnete. Heidoor mooste oeteindelek 53 magnete vervaange weure. Dit heet ongeveer e jaor gedoord.
Op 20 november 2009 woort de LHC obbenuits opgestart en woorte deilkes geïnjecteerd die ouch woorte roondgesjik door de gaanse rink.[1] Op 23 november woort veur d'n ierste kier twie deilkesstraole tegeliek door de rink gesjik (eder 'nen aandere kant op), alletwie mèt 'n injectieenergie vaan 450 Giga-electronVolt (GeV). 't Bleek meugelek de protone in de twie straole te laote botse op de gewinste plaotse, dao boe de detectors stoon.[2] Op 30 miert 2010 woorte veur 't iers twie straole vaan eder 3,5 TeV gebruuk um te laote botse. Nao get opstartprobleme lökden 't um in alle veer de detectors de botsinge continu te observere. Dit is metein 'n wereldrecord veur de hoegste energie boemèt de mins twie deilkes heet laote botse.
De LHC is veurluipeg de krachtigste deilkesversneller, mer nog krachtigere zien al gepland, zoewie de International Linear Collider (ILC), dee tösse 2015 en 2020 in gebruuk moot weure genome.