Панджаби
From Wikipedia, the free encyclopedia
Пенджаби немесе шығыс панджаби (pañjabī; пандж. ਪੰਜਾਬੀ, бат-пәндж. پنجابی; қазақтілді әдебиетте пенджаби, пенджаби тілі, пенджаб тілі) — пенджаби және джат халықтарының тілі. Үнді-еуропалық тілдер семьясының үнді-арий тілдеріне жатады. Үндістанның ресми тілдерінің бірі.
Сөйлеушілердің таралуы және көптігі
Панджаби | ||
---|---|---|
Елдер |
![]() ![]() | |
Сөйлеушілер саны | Үндістанда 28-ден астам миллион адам (28 163 600 [1] SIL; 29 102 477 [2]); Пәкістанда 60-тан астам миллион сөйлеуші (60 600 000 [3] (SIL); 76 335 300 человек (44.15 % населения) [4] | |
Санаты | (категориясы) | |
Әліпбиі | гурмукхи, шахмукхи (араб әліпбиіне негізделген), деванагари | |
Ресми мәртебе | ||
Ресми тіл | Пенджаб штаты | |
Тілдер коды | ||
ISO 639-1: |
pa | |
ISO 639-2: |
pan | |
ISO 639-3: |
pan |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Punjabispeakers.png/640px-Punjabispeakers.png)
Пәкістанның шығыс бөлігінде, сондай-ақ Үндістанның солтүстік-батыс және басқа аймақтарында (негізінен Пенджаб штатында, сонымен қатар көршілес Харьяна және Химачал-Прадеш штаттарында) таралған. Үндістанда шамамен 28—29 миллион адам сөйлейді. Пенджаби тілінде сөйлейтін ең ірі қалалар: Амритсар, Чандигарх, Джаландхар, Патиала .
Пәкістанда 2008 жылғы халық санағы бойынша 76 миллионға жуық адам пенджаби тілінде сөйлейді. Атап айтқанда, Пенджаби тілінде Лахор тұрғындарының 86% және Исламабад тұрғындарының 71% сөйлейді.
Сонымен қатар, панджаб тілінде сөйлейтін шетелдіктер Үндістан мен Пәкістаннан тыс жерде тұрады.
Пенджаби тілінде сөйлейтіндердің жалпы саны өзгеруі мүмкін, өйткені кейбір ғалымдар оған тәуелсіз тілдер ретінде танылған Сираики, Догри және Потхохариді (Патиаладағы Пенджаби университеті) қосады.
Панджаби сөйлеушілер санының кемуі тәртібімен елдер тізімі
Орны | Ел | Сөйлеушілер саны |
---|---|---|
1 | ![]() |
80 540 000 |
2 | ![]() |
28 200 000 |
3 | ![]() |
2,300,000 |
4 | ![]() |
1,100,000 |
5 | ![]() |
720,000 |
6 | ![]() |
640,000 |
7 | ![]() |
620,000 |
8 | ![]() |
260,000 |
9 | ![]() |
185,000 |
10 | ![]() |
140,000 |
11 | ![]() |
120,000 |
12 | ![]() |
90,000 |
13 | ![]() |
80,000 |
14 | ![]() |
75,000 |
15 | ![]() |
75,000 |
16 | ![]() |
70,000 |
17 | ![]() |
68,000 |
18 | ![]() |
65,000 |
19 | ![]() |
60,000 |
20 | ![]() |
50,000 |
21 | ![]() |
45,000 |
22 | ![]() |
40,000 |
23 | ![]() |
35,000 |
24 | ![]() |
10 000 |
25 | ![]() |
5670 |
Күйі
Пенджаби тілі — Пенджаб штатының ресми тілі.
Диалектілер
Пенджаби тілі бірнеше стандартты диалектілерге бөлінеді.
- Маджи диалектісі (mājhī) әдеби пенджаби тілінің негізі. Маджи диалектілеріне амритсари (Амритсар қаласының ауданы), лахаури (Лахор, Сиалкот, Шакаргарх аудандары және ішінара Гужранвала аумағында), гурдаспури кіреді.
- Джалландари, хошиарпури және капуртали диалектілері бар Доаби диалектісі (dōābī).
- Малваи немесе мальваи диалектісі (mālwāī; Фирозпура, Лудхианы, Тава, Данаула ауданы).
Сонымен қатар, Ю. А. Смирнов дәстүрлі классификациядағы стандартты диалекттермен бірге қарастырылатын өтпелі (панжаби және батыс пенжаби тілдері арасындағы) диалектілерді анықтайды.
- Повади немесе пуади диалектісі (pōwādhī; Банджара, Сархинда, Евама, Раджпура, Кхарара, Рупара, Курали аудандары).
- Ратхи диалектісі (rāthhi).
- Бхаттиани диалектісі (bhatthiāni; Фирозпур ауданы).
Жазуы
Бастапқыда пенджаб тілінде арнайы ланда жазуы қолданылды. XVI ғасырда жазудың жаңа түрі пайда болды — гурмухи, бастапқыда сикх культінің мүдделеріне арналған. Гурмухи тонды білдіретін және әріпті буындық сипатқа ие және Үндістанда кең таралған. Пәкістанда — шахмухи жазуы.
Тілдік ерекшелігі
Фонетика
Оның төрт реңктері бар: тегіс, жоғарылау, жұтқыншақ түсу және таза түсу, семантикалық және грамматикалық рөл атқарады. Тондар тілге тән емес және басқа арий тілдеріне тән емес; олар дауысты дыбыстардың әртүрлі дауыссыз дыбыстармен тіркесіп айтылуын қайта қарастыру нәтижесінде пайда болды. Пенджаб тілі флекционды-аналитикалық.
Бұрын. | Кернеусіз алды. | Орта. | Кернеусіз артқ. | Артқы | |
---|---|---|---|---|---|
Жоғарғы. | ਈ ī /iː/ | ਊ ū /u/ | |||
Орташа жоғарғы. | ਐ ē /eː/ | ਇ i /ɪ/ | ਉu /ʊ/ | ਔ ō /oː/ | |
Орт. | ਅ a /ə/ | ||||
Орташа төмен | ਏ e /ɛː/ | ਓ o /ɔː/ | |||
Төмен | ਆ ā /aː/ |
Еріндік | Еріндік-езулік | Езулік | Альвеолярлы | Ретрофлексті | Постальвеолярлы, /Палатальды | Велярлы | Жұтқыш | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Жарылғыш | ਪp
/p/ ਫ ph /pʰ/ |
ਬ
b /b/ |
ਤt
/t̪/ ਥ /t̪ʰ/ |
ਦ
d /d̪/ |
ਟṭ /ʈ/ ਠṭh /ʈʰ/ |
ਡḍ /ɖ/ | ਕk /k/ ਖkh /kʰ/ |
ਗ g /g/ | ||||||||
Африкаттар | ਚ c /tʃ/ ਛ ch /tʃʰ/ |
ਜ j /dʒ/ | ||||||||||||||
Мұрын | ਮм /м/ | ਨ n /n/ | ਣṇ /ɳ/ | ਙ ñ /ɲ/ | ਞ ṅ /ŋ/ | |||||||||||
Фрикативтер | ਫ਼ f
/f/ |
ਸ s /s/ | ਜ਼ z /z/ | ਸ਼ ś /ʃ/ | ਖ਼ x /x/ | ਗ਼ ġ /ɣ/ | ਹ h /h/ | |||||||||
Жалғыз соққылы | ਰ r /ɾ/ | ੜ ṛ /ɽ/ | ||||||||||||||
Аппроксиманттар | ਵv /ʋ/ | ਯ y /j/ | ||||||||||||||
Бүйірлік аппроксиманттар | ਲ l /l/ | ਲ਼ḷ /ɭ/ |
Морфология
Грамматикалық белгілері: дамыған жағдай жүйесі, кейбір сын есімдерді тек предикат қызметінде ғана өзгертетін, субъективті, жанама-объективті және қатынастық жағдайлардың болуы. Пенджабидің ең көне ескерткіші —сикхтердің қасиетті кітабы «Адигрант» (немесе «Грант Сахиб») XII —XVII ғасырлардағы шығармалар сериясы.
Синтаксис
Пенджаби тіліндегі стандартты сөз тәртібі — SOV (Subject-Object-Verb)[5]. Пікірлер сөздер арасындағы қатынасты білдіру үшін қолданылады[6] .
Дереккөздер
- Үлгі:Ethnologue
- Үлгі:Ethnologue
- Gill, Harjeet Singh and Gleason Jr, Henry A. (1969). A Reference Grammar of Panjabi. Patiala: Department of Linguistics, Punjabi University
- Wals.info. Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 қыркүйек 2016.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 11 шілде 2016.
Сілтемелер
- Интенсивті панджаб тілі курсы Мұрағатталған көшірме (ағыл.))
- Пунжаби тілі бойынша оқу құралы —жазу Мұрағатталған көшірме, грамматикасы Мұрағатталған көшірме және тілашарлар Мұрағатталған көшірме . (жап.))
- Пунжаби-ағылшын сөздігі Мұрағатталған көшірме (панж.) (ағыл.))
- Punjabipedia —Пенджаби тіліндегі әмбебап энциклопедия Мұрағатталған көшірме (панж.)
Әдебиет
- Смирнов Ю.А. Грамматика языка панджаби — М., 1976.
- Смирнов Ю.А. Язык ленди — М., 1970.
- Смирнов Ю. А., Обнаружение четвёртого тона в языке панджаби и фарингализованного характера другого, известного тона, «Уч. зап. Гос. института международных отношений», 1971, в. 7.
- Gill Н. S., Gleason Н. A. A reference grammar of Panjabi — Hartford, 1963.
- Duni Chandra Pañjãbï bhãshã dã wiãkarana — Chandigarth, 1964.
- Smirnov U. A. The composite sentence Main problems — Chandigarh, 1966.
- Smirnov U. A. Panjabi Kosh. v. 1—4 — Patiala, 1955—67.
Сілтемелер
Үлгі:Wiktionarycat
- Punjab and Punjabi Мұрағатталған 15 шілденің 2011 жылы. (панджабише)
- Panjabi learning resources
- Грамматика, сөздіктер, алфавит Мұрағатталған 10 шілденің 2009 жылы.
- Панджаби сабақтары (ағылш. тіл.)
Сөздіктер
- English to Punjabi Dictionary Мұрағатталған 22 ақпанның 2012 жылы.
- Конвертация с панджаби на английский Мұрағатталған 22 ақпанның 2012 жылы.
- Online translator English to Punjabi, or vice-versa Мұрағатталған 15 наурыздың 2009 жылы.
- Punjabi Dictionary (Gurmukhi)
- Free Windows based Punjabi->English->Punjabi dictionary Мұрағатталған 1 мамырдың 2009 жылы.
- Он-лайн-словарь Мұрағатталған 8 шілденің 2009 жылы.
Софт
- Транслитерациялық көмек Мұрағатталған 11 қаңтардың 2006 жылы.
- Үнді тілдерінде әріп теру үшін бағдарлама
- Виртуалды пернетақта
- Punjabi Software, Punjabi Language DVD, Punjabi Keyboard, Punjabi Magnetic, Alphabets, Punjabi Language and Grammar Books Мұрағатталған 4 қарашаның 2016 жылы.
Әр түрлі
- yahoo панджаби тілінде
- Жаңалықтар, тарихы, және т.б.
- Пенджаб фольк-музыкасы — жүктеу Мұрағатталған 25 маусымның 2014 жылы.
- Punjab radio
Wikiwand in your browser!
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.