From Wikipedia, the free encyclopedia
Սպանություն փակ սենյակում (սպանություն փակ սենյակում, փակ սենյակի հանելուկը), դետեկտիվ արձակի համար դասական սյուժեի սխեմա, երբ սպանությունը (ավելի քիչ՝ գողությունը) կատարվում է հանցագործության այնպիսի վայրում, որտեղ ոչ ոք չէր կարող գալ և որտեղից ոչ ոք չէր կարող դուրս գալ[1]։ Ընդորում, տպավորություն է ստեղծվում, որ հանցագործությունը չէր կարող կատարվել, քանի որ հանցագործը անէանում է օդում։
Ներսից փակված սենյակում հանցագործությունը (սպանություն) մինչ օրս մնում է դետեկտիվ գրականության հիմնական թեմաներից մեկը[2]։
Փակ տարածքում կատարվող անբացատրելի իրադարձությունները համաշխարհային գրականությանը հայտնի են խոր հնությունից։ Նման պատմություններ հանդիպում են Հերոդոտոսի մոտ (պատմություն Ռամպսինիտի մասին «Պատմություններ»-ի 2-րդ գրքում)[3] և Դանիել մարգարեի աստվածաշնչյան գրքում (Պատմություն Վիլի և վիշապի մասին 15-րդ գլխում)[4]։ Այդ սյուժեները ժամանակակից քննադատության համար համարվում են «փակ սենյակի գաղտնիքի» նախատիպեր[5]։
Առաջին դետեկտիվ ստեղծագործությունը, որը հիմնված է «փակ սենյակում սպանություններ» սյուժեի վրա, համարվում է Էդգար Պոյի «Սպանություն Մորգ փողոցում» պատմվածքը (1841)[2], նույն ստեղծագործությունը համարվում է նաև դետեկտիվ ժանրի առաջին ստեղծագործությունը։ Գոյություն ունեն նաև ավելի հին պատմություններ, որոնք հիմնված են «փակ սենյակի գաղտնիքներ» բացահայտման վրա, սակայն դրանք հայտնի չեն դարձել[6][7]։
«Փակ սենյակում սպանություն» նախատիպի վրա հիմնված դետեկտիվ վեպերից առաջինը դարձավ գրող Իսրայել Զանգվիլի «Բիգ-Բուի գաղտնիքը» վեպը (The Big Bow Mistery), հրատարակված 1891 թվականին[4][8]։
1907 թվականին Գաստոն Լերը հրատարակում է «Դեղին սենյակի գաղտնիքը» վեպը, որը ֆրանսիական հասարակության մեջ խլացուցիչ հաջողություն է ունեցել և առաջացրել է շատ ընդօրինակություններ։ Ջոն Դիքսոն Կարը (գրող, որը մասնագիտացել է փակ սենյակներում սպանությունների մեջ) Լերայի գիրքը համարում էր էթալոն։ Նրա «Երեք դագաղներ» վեպը (1935) գնահատվել է բարձր[9] դետեկտիվ գրականության փորձագետների կողմից։ Վեպում նկարագրված են մի քանի կատարյալ կառուցված հանցագործություններ փակ տարածքներում, իսկ գլուխներից մեկում դետեկտիվ Գիդեոն Ֆելը կարդում է մի ամբողջ դասախոսություն տեխնիկական ասպեկտների և նման հանցագործությունների դասակարգման վերաբերյալ («Դասախոսություն փակ սենյակի մասին»)։
Փակ սենյակում կատարված հանցագործությունը բազմաթիվ հեղինակների ստեղծագործությունների հիմքն էր[4], այդ թվում դետեկտիվ ժանրի դասական պատմվածքներից են նաև Քոնան Դոյլի պատմվածքները («Պարող մարդուկներ», «Խայտաբղետ ժապավեն» և այլն[8][10]), փակ վայրերում բազմաթիվ հանցագործություններ են գրել Ագաթա Քրիստին («Եվ ոչ ոք չմնաց...», Թակարդ, «Սպանություն «Արևելյան ճեպընթացում»» և այլն), Գիլբերտ Կիտ Չեսթերտոնի («Անտեսանելի»), Բուալո Նարսեժակի («Ինժեները շատ էր սիրում թվեր») և այլ հեղինակների։
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.