From Wikipedia, the free encyclopedia
Մարդակեր բույս, տարբեր երկրների բանահյուսությունում տարածված առասպելական գիշատիչ բույս, որը բավականաչափ մեծ է, և կարողանում է մարդկանց կամ խոշոր կենդանիներին թակարդի մեջ գցել և կուլ տալ։
Մարդակեր բույսի մասին ամենավաղ հայտնի հաղորդումը ստեղծվել է որպես գրական հորինվածք, որը գրել է Էդմունդ Սպենսերը «Նյու Յորք Ուորլդ» ամսագրի համար[1]։ Սպենսերի հոդվածն առաջին անգամ հայտնվել է «Նյու Յորք Ուորլդ» օրաթերթի 1874 թվականի ապրիլի 26-ի համարում, իսկ երկու օր անց կրկին հայտնվել է թերթի շաբաթական համարում[2]։ Հոդվածում հրապարակվել «Կարլ Լեչե» անունով ենթադրյալ գերմանացի բնախույզի նամակը (հետագայում գրված է նաև Կառլ Լիխե), որ հաղորդում է Մադագասկարի «Մկոդո ցեղի» կատարված զոհաբերությանը հանդիպելու մասին[3] և նկարագրում, թե ծառը ինչպիսի արագությամբ և վայրագությամբ է կլանել զոհերին[4]։ Այս պատմությունը վերատպվել է այլ օրաթերթերում, որոնք ներառում էին 1874 թվականի հոկտեմբերի 27-ի «Հարավային Ավստրալիայի գրանցամատյանը»[5], որի միջոցով մարդակեր ծառի լեգենդը մեծ տարածում է ստացել[6]։
Խաբեությունը հետագայում կրկին հրապարակվել է Միչիգանի նախկին նահանգապետ Չեյղ Օսբորնի «Մադագասկար. Մարդակեր ծառի երկիր» գրքում։ Օսբորնը պնդել է, որ Մադագասկարի և՛ ցեղերը, և՛ միսիոներները գիտեին ահավոր ծառի մասին, կրկնել է Լիչեի պատմությունը և խոստովանել. որ իր նպատակն է կենտրոնացնել ընթերցողի հետաքրքրությունը աշխարհի ամենաքիչ հայտնի կետերից մեկի վրա»[7]։
Գիտնական Վիլի Լեյը1955 թվականի «Սալամանդրներ և այլ հրաշքներ» գրքում հաստատել է, որ Մկոդո ցեղ, Կառլ Լիչե և Մադագասկարի մարդակեր ծառ չկան և այդ բոլորը հերյուրանքներ են[8]։
Ջեյմս Վ. Բյուելի 1889 թվականի «Ծով և երկիր» գրքում[9] Յատևեո բույսը նկարագրված է որպես Աֆրիկայի և Հարավային Ամերիկայի բնիկ բույս, որն այդպես է անվանվել իսպաներեն ya te veo («այժմ տեսնում եմ քեզ») արտահայտության նման։ Ըստ նկարագրության բույսն ունի թունավոր «փշեր», որոնք «բազմաթիվ հսկայական օձերի նման , կարծես բռնում և խոցում են հասանելի ցանկացած արարածի»[10]։
«Ռիվյու օֆ Ռիվյուզ» (անգլ.՝ Review of Reviews) ամսագրի խմբագիր Ուիլյամ Թոմաս Սթեդը 1891 թվականի հոկտեմբերին հրապարակել է հակիրճ հոդված, որտեղ քննարկվել է «Լյուցիֆեր» ամսագրում տպված մի պատմություն, որը նկարագրում էր Նիկարագուայի մի բույս, որը բնիկները կոչում էին «սատանայի որոգայթ»։ Այս բույսը կարող է «ցամաքեցնել ցանկացած կենդանի արարածի արյունը, որը հասանելի է իր մահացու հպմանը»[11]։
Սթեդի գրախոսության հետաքննությունը պարզել է, որ նման հոդված չի տպագրվել «Լյուցիֆերի» հոկտեմբերյան համարում և հանգել է եզրակացության, որ «Ռիվյու օֆ Ռիվյուզի» պատմությունը խմբագրի հորինածն է[12]։ Պատմությունն իրականում հայտնվել է սեպտեմբերյան համարում[13], որին նախորդել էր ավելի երկար տարբերակը թերթի 1889 թվականի համարներից մեկում, որտեղ Դանսթանը նկարագրվել էր որպես «հայտնի բնագետ» Նոր Օռլեանից[14]։
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.