From Wikipedia, the free encyclopedia
Աիշա Էիսմաթ Թայմուր (արաբ․՝ عائشة عصمت تيمور կամ Աիշա ալ-Թայմուրյյա عائشة التيمورية, 1840[1][2][3], Կահիրե, Եգիպտոս - 1902[1][2][3], Կահիրե, Եգիպտոս), Օսմանյան դարաշրջանում եգիպտացի հասարակական գործիչ[4], բանաստեղծ, արձակագիր և ֆեմինիստ։ Նա 19-րդ դարի սկզբին ակտիվ գործունեություն էր ծավալում մարդու իրավունքների ոլորտում։ Նրա գրքերը լույս տեսան այն ժամանակ, երբ Եգիպտոսում կանայք հասկացան, որ իսլամով նրանց տրված որոշ իրավունքներից նրանք զրկված են։
Մերվառ Ֆայեզ Հաթեմի խոսքերով՝
Թայմուրը հատկանշական է նրանով, որ Վեներա մոլորակի վրա նոր հայտնաբերված խառնարանը կրում է իր անունը։
Թայմուրը Իսմայիլ Թայմուրի դուստրն էր, որը Թուրքական իշխանական միջավայրի անդամ էր[5]։ Նրա հայրը Թայմուրին կրթության է տվել, իսկ հոր մահվանից հետո նա ստանձնել է իր եղբոր՝ Ահմեդ Փաշա Թայմուրին կրթելու գործը։ 14 տարեկանում նա ամուսնացել և տեղափոխվել է Ստամբուլ[6]։
Թայմուրի մայրը նրան ասեղնագործություն էր ցանկանում սովորեցնել, սակայն հակառակ նրան Թայմուրի հայրը նրան սովորեցնում էր Ղուրան, իսլամական իրավագիտություն, արաբերեն, թուրքերեն և պարսկերեն։ Նրա հայրը նրան սովորեցնում էր նաև երկեր, որի արդյունքում նա սկսեց իր գրական կարիերան գրելով իր իմացած երեք լեզուներով։ Թայմուրը նվիրված էր կրթությանը, սակայն Եգիպտոսում այդ ժամանակ իր սեռի պատճառով նա ստիպված էր միայն տանը ուսանել[7]։ Թայմուրը խտրականության դեմ իր բողոքի ձայնը բարձրացրեց իր գրած բանաստեղծություններում, երբ դեռ 13 տարեկան էր։ 14 տարեկանում նա թողեց ուսումը և գրական կարիերան՝ Մահմուդ Բեյ ալ-Իսլամբուլի հետ ամուսանանալու պատճառով։ Իր դստեր, հոր և ամուսնու մահից հետո նա վերադառնում է Եգիպտոս և այստեղ սովորում է բանաստեղծական երկեր առարկան դասավանդելու հմտությունները[8]։
Թայմուրը ծնվել է գրական ընտանիքում․ նրա եղբայրը՝ Ահմեդ Փաշա Թայմուրը հետազոտող և վիպասան էր։ Նա նաեւ ունի երկու եղբորորդիներ՝ դրամատուրգ Մոհամմադ Թայմուր, և վիպասան Մահմուդ Թայմուրը։
Թայմուրի հայրը միշտ ցանկացել է իր դստերը տալ համապատասխան կրթության[4]։ Թայմուրը 1854 թվականին՝ 14 տարեկանում, ամուսնացել է Մահմուդ Բեկ Ալ-Իսլամբուլիի հետ, ով թուրք հռչակավոր անձ էր, ապա զույգը մեկնել է Ստամբուլ։ 1873 թվականին Թայմուրի դուստրը՝ Թավհիդան, մահացել է անհայտ հիվանդությունից[7]։ Նրա հայրը մահացել է 1882 թվականին, որին այնուհետև հաջորդեց ամուսնու 1885 թվականի ամուսնու մահը, որից հետո նրա վերադարձել է Եգիպտոս, որտեղ շարունակել է իր գրական կարիերան։ Դստեր սուգը արտահայտող նրա բանաստեղծությունները համարվում են այս ժանրի և մեր ժամանակների լավագույն նմուշները.
Ամուսնու և դստեր մահից Թայմուրը սկսել է իր աշխատանքները, որոնք պաշտպանում էին կանանց իրավունքները։ Նրա ստեղծագործությունները լույս տեսան Եգիպտոսի սոցիալ-տնտեսական վերափոխման ժամանակ, որի ժամանակ կանայք հասկացան, որ զրկվում են իսլամից տրվող նրանց իրավունքներից։ Թայմուրին անվանում են «եգիպտական ֆեմինիզմի մայր»։ Նա աշխատել է այլ կին մտավորականների և ակտիվիստների հետ կրթության արշավների, բարեգործական աշխատանքների և գաղութատիրության դեմ պայքարելու համար։ Սա եգիպտական ֆեմինիզմի հիմնասյունն էր:.
Թայմուրը գրել է բանաստեղծություններ արաբերենով, թուրքերենով և պարսկերենով։
{{cite book}}
: CS1 սպաս․ location missing publisher (link) Պոեզիա.{{cite book}}
: CS1 սպաս․ location missing publisher (link){{cite book}}
: CS1 սպաս․ location missing publisher (link) էսսեներSeamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.