From Wikipedia, the free encyclopedia
Is é is tuaslagán maolánach ann ná tuaslagán atá friotaíoch in aghaidh athruithe ar pH aige, má chuirtear méideanna beag aigéid nó alcaile leis. Is tuaslagán uiscí é, arb é atá ann ná meascán d'aigéad lag agus a bhun comhchuingeach, nó a mhalairt.
Cuireann tuaslagáin mhaolánacha i gcoinne athraithe pH mar gheall ar chothromaíocht idir an t-aigéad lag HA agus a bhonn comhchuingeach A−.
Nuair a chuirtear roinnt aigéad láidir le meascán cothromaíochta den aigéad lag agus a bhun comhchuingeach, cuirtear iain hidrigine (H+) leis, agus aistrítear an chothromaíocht ar chlé, de réir phrionsabal Le Châtelier. Mar gheall air seo, méadaíonn tiúchan na n-ian hidrigine níos lú ná an méid a bhfuil súil leis maidir leis an gcainníocht aigéad láidir a chuirtear leis. Ar an gcaoi chéanna, má chuirtear alcaile láidir leis an meascán, laghdaíonn tiúchan na n-ian hidrigine níos lú ná an méid a bhfuil súil leis maidir leis an gcainníocht alcaile a chuirtear leis.
Mar shampla, feidhmíonn aicéatáit (CH3COOH is CH3COO-) go maith mar mhaolán sa raon pH 4-5, carbónáit (H2CO3 is HCO3-) sa raon 6-8, agus amóinia (NH3 is NH4+) sa raon 9-10. Braitheann córais bhitheolaíochta ar mhaoláin go príomha chun luachanna tairiseacha pH a chaomhnú.
Bíonn aigéad lag agus salann aigéad lag i dtuaslagán maolánach aigéadach, mar shampla is tuaslagán maolánach é tuaslagán d’aigéad eatánóch agus eatánóáit sóidiam.
I dtuaslagán aigéadach ina bhfuil aigéad eatánóch agus eatánóáit sóidiam i dtuaslagán, tá;
Uaidh sin, tá taiscumar d’iain aigéad eatánóch agus eatánóáite ag tuaslagán maolánach.
Sa tuaslagán maolánach tá taiscumar de na hiain eatánóáite ann.
Is féidir pH tuaslagán maolánach a ríomh ag úsáid chothromóid Henderson-Hasselbalch.
pH = pKa + log1010 [A]/[HA]
Is é [A-] tiúchan an ainiain, a nglactar leis go bhfuil sí mar an gcéanna le tiúchan an tsalainn, mar go ndíthiomsaíonn sí go hiomlán i dtuaslagán. Is é [HA] tiúchan an aigéid.
Mar shampla: Más é an Ka don aigéad eatánóch ag 25°C is 1.8 x 10-5 mol dm-3, cad é pH tuaslagáin a bhfuil 1.0 mol dm-3 eatánóáit sóidiam agus 0.1 mol dm -3 aigéad eatánóch ann? pH = pKa + log10 [A]/[HA] pH = -log10Ka + log10 [A]/[HA] pH = -log10(1.8 x 10-5) + log10(1.0/0.1) Freagra: pH = 4.7 + 1 = 5.7
Is féidir le tuaslagán salainn bheith aigéadach, alcaileach nó neodrach, ag brath ar nádúr idirghníomhú na n-ian salainn le huisce (hidrealú salainn). Glacann caitiain agus ainiain an tsalainn dhíthiomsaithe le hiain hidrigine ó uisce nó bronnann siad iain hidrigine ar uisce.
Cineál salainn | Aigéad, alcaile nó neodracha | Sampla |
---|---|---|
Salann déanta d’aigéad láidir agus de bhun láidir | neodrach | Clóiríd sóidiam. Sulfáit photaisiam. |
Salann déanta d’aigéad lag agus de bhun láidir. | Alcaileach – imoibríonn an t-ian diúltach le huisce, bronnann an t-uisce prótón ar an ian diúltach, fágann sin iain OH- i dtuaslagán. A+H2O ⇌ HA + OH- | Eatánóáit sóidiam. |
Salann déanta de bhun lag agus d’aigéad láidir | Aigéadach – bíonn an t-ian deimhneach ag imoibriú le huisce, agus bronnann prótón le H3O+ aigéadach a fhoirmiú. NH4+ + H2O ⇌ NH3 + H3O+ | Clóiríd amóiniam. |
Salann déanta d’aigéad lag agus de bhun lag | Aigéadach nó alcaileach ag brath ar láidreacht an aigéid nó an alcaile. | Eatánóáit amóiniam |