توزیع محصول یا خدمات یا محل یکی از چهار رکن بازاریابی است. توزیع به فرایند رساندن کالا یا خدمات به دست مشتریان برای استفاده یا مصرف گفته میشود.[1] توزیع میتواند به صورت مستقیم یا غیر مستقیم و از طریق واسطهها انجام شود.
در یک کانال توزیع سه نوع جریان حضور دارند:
- جریان کالا از سوی تولیدکننده به سوی مصرفکننده
- جریان مالی (و پول) از مصرفکننده به سوی تولیدکننده
- جریان اطلاعات به صورت دو سویه.
کانال توزیع با توجه به این که در بر گیرنده کدام واسطهها باشند، میتواند یکی از سه حالت زیر باشد:
- تولیدکننده- مصرفکننده: این نوع کانال سادهترین و کوتاهترین نوع کانال توزیع هست. به صورتی که تولیدکننده خودش و به صورت مستقیم محصولش را به مصرفکننده میفروشد. فروش خانه به خانه، فروش از طریق ارسال پیام، یا از طریق فروشگاههایی که مستقیماً توسط تولیدکننده اداره میشوند، همگی فروش مستقیم هستند؛ و در این دسته قرار میگیرند.
- تولیدکننده- خرده فروش- مصرفکننده: این نوع کانال توزیع نسبت به حالت قبلی یک واسطه جدید به اسم خرده فروش دارد که میتواند فروشگاههای زنجیرهای باشند. این نوع کانال دیگر تولیدکننده درگیر مستقیم فروش نیست و فشار این کار را از دوش خود برداشته است. در عوض میتواند از بیرون روی فرایند توزیع نظارت داشته باشد.
- تولیدکننده- عمده فروش- خرده فروش- مصرفکننده: این نوع کانال متداولترین نوع کانال توزیع هست که در آن دو واسطه به نام خرده فروش و عمده فروش بین مصرفکننده و تولیدکننده حضور دارند. این نوع کانال توزیع برای تولیدکنندگانی مناسب است که قدرت مالی کم و رنج محصولات محدودتری دارند. (آنها که این شرایط را ندارند معمولاً با یکپارچگی عمودی یک پله در زنجیره تأمین به پایین حرکت میکنند و وظیفه عمده فروش را به عهده میگیرند) یا به خدمات تخصصی یا پیشنهادهای ترفیعی عمده فروش نیازمندند.
Dent, J. , Distribution Channels: Understanding and Managing Channels to Market, Kogan Page,2011, Chapter 1