پیروان پیامبران اولوالعزم که دارای کتاب هستند From Wikipedia, the free encyclopedia
اهل کتاب، عبارتی است در قرآن و منظور از آن کسانی است که به یکی از ادیان یهود، نصاری، مجوس و صابئین باور دارند (سوره حج آیه ۱۷). اصل این واژه برگرفته از واژه (به عبری: עם הספר) به معنی «امت کتاب» که یهودیان به خود میگفتند.
نجاست اهل کتاب همواره مورد اختلاف فقهای شیعه و روایات بودهاست.[1] برخی فقها معتقدند، اهل کتاب، که مسیحیان و یهودیان از این دستهاند، کافر و نجس هستند، درحالیکه فقهای دیگری، اهل کتاب را از این موارد استثنا دانستهاند.[2]
محمدحسن نجفی و یوسف بحرانی و مرتضی انصاری و برخی دیگر از فقها با استناد به آیه ۳۱ سوره توبه که نوشته: «دانشمندان و راهبان خویش را معبودهایی در برابر خدا قرار دادند و (همچنین) مسیح فرزند مریم را در حالی که دستور نداشتند جز خداوند یکتایی را که معبودی جز او نیست، بپرستند، او پاک و منزه است از آنچه همتایش قرار میدهند.» به نجاست اهل کتاب فتوا دادهاند.
برخی نیز مجوسان (در عربی مجوس غالباً به معنی زرتشتی است) را از این دسته، و نجس میدانند. مانند، سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، «مرتد و یهود و نصاری و مجوس» را نجس دانستاند.[3]
سید روحالله خمینی در این باره گفتهاست:
«بر اساس قاعده اصالت طهارت میتوان اهل کتاب را پاک دانست.»[4][5]
اما در پاسخ پرسشی که از دفتر خمینی پرسیده شده بود که «آیا اهل کتاب پاک هستند یا نه؟» او در پاسخ گفتهاست:
غیرمسلمان نجس است و چیزی که با رطوبت با بدن او ملاقات کند، نجس میشود.[6][7]
برخی فقهای دیگر، از جمله سید علی سیستانی و محسن کوچهباغی تبریزی اهل کتاب (بمعنای یهود و نصاری و مجوس) را پاک دانستهاند. در این میان سید موسی شبیری زنجانی و ناصر مکارم شیرازی نجاست یهودیان و مسیحیان و زرتشتیان را بنابر احتیاط اعلام کردهاند[8]
محمدتقی بهجت فومنی اهل نصار و یهود را نجس میدانستند.[9]
سید علی خامنهای نجاست اهل کتاب را «نامعلوم» دانسته، و آنان را دارای «طهارت ذاتی» و «نجاست ظاهری» دانستهاند.[10] محمدحسین فلاحزاده (عضو دفتر استفتائات خامنهای و رئیس مرکز موضوعشناسی احکام فقهی) در پاسخ به سؤالهایی در مورد چگونگی ارتباط با غیر مسلمانان چنین پاسخ دادهاست:
از دیدگاه آیت الله خامنهای پیروان ادیان مسیحی، زرتشتی، یهودی و صابئی پاک هستند و خوردن غذاهای تهیه شده توسط آنان (به جز گوشتی که توسط آنان ذبح شده باشد) نیز اشکال ندارد.[11] آیت الله خامنهای خود نیز در مواردی از غذاهای تهیه شده توسط اهل کتاب تناول نمودهاست.[12]
در این باب، برخی از مفسرین و فقها اهل کتاب را پاک و طاهر اعلام نمودهاند. ازین جمله میتوان به فاضل لنکرانی و وحید خراسانی اشاره نمود.[8] یوسف صانعی اهل کتابی که «غیر از معاندین» باشد را پاک دانسته، و معاشرت و همسفرگی با آنان را جایز میداند.[13]
مرتضی مطهری، مفسر شیعه، از آیه «لَکُمْ دِینُکُمْ وَلِیَ دِینِ» در سوره کافرون؛ چنین برداشت کرده که اسلام همزیستی با بتپرستان ندارد ولی با اهل کتاب یعنی یهود، نصاری و حتی زرتشتیها یک نوع همزیستی خاصی را دارد، به این نحو که بر آنان حاکم است و رسماً از جان و مال آنان حمایت کرده و آنها را در حقوق اجتماعی شریک مینماید.[14]
یکی از اعتقاداتی که برخی از مسلمانان راجع به اهل کتاب مطرح میکنند؛ این است که:
در منطق قرآن "ادیان آسمانى" وجود ندارد؛ بلکه یک دین است که با مقتضیات سازمان تکامل یافته است.[15][16]