From Wikipedia, the free encyclopedia
اَلیاف مصنوعی به گروهی از الیاف نساجی گفته میشود که توسط روشهای خاص تولیدی و به صورت مصنوعی تولید میشوند و بهطور معمول در طبیعت وجود ندارند ولی ممکن است ریشه طبیعی داشته باشند.[1][2]
اولین الیاف مصنوعی الیاف زیر شناخته میشوند:
الیاف مصنوعی را بر اساس مادهاولیه آنها به دو دستهٔ کلی تقسیم میکنند:
جهت تهیه آنها از پلیمرهای طبیعی مانند سلولز و پروتئین به عنوان ماده اولیه استفاده میشود. ویسکوز ریون (Viscose Rayon)، کوپر آمونیوم ریون (Cuprinonium Rayon)، استات سلولز (Cellulose Acetate) را میتوان به عنوان الیاف مصنوعی بازیافتی نام برد.
ماده اولیه الیاف مصنوعی سنتتیک از پلیمریزاسیون مونومرهای مناسب بهدست میآید و پلیمرها از لحاظ فعل و انفعالات شیمیایی به دو گروه تقسیم میگردد.
پلیمرهای افزایشی در اثر ترکیب مونومرهای ساده با یکدیگر و بدون از دست دادن هیچ مولکولی از خود به دست میآیند. مونومرهای به کار رفته حاوی گروههای متیلن و باند دوگانه هستند. رادیکالهای فعال شیمیایی حاصل از کاتالیزورها یا فتوشیمیایی حاصل از اشعههای مختلف (مانند اشعه گاما) در محیط مناسب به ترکیبات اتیلنی اثر کرده و با تبدیل اتصال دوگانه آنها به اتصال ساده، یعنی فعال کردن منومرها، سبب ترکیب آنها با یکدیگر شده و زنجیره بلند پلیمر بهدست میآید.
مهمترین مونومرهایی که دارای پیوند دوگانه بوده و توانایی تشکیل چنین ترکیبی را دارند، عبارتند از: اتیلن Ethylene، اکریلونیتریل Acrylonitrile یا وینیل سیانید Vinyl Cyanide، وینیل استات Vinyl Acetate، متیل متاکریلات Methyl Methacrylate
در هر پلیمریزاسیون افزایشی به منظور تشکیل زنجیر بلند پلیمر، پس از تشکیل رادیکال فعال شیمیایی یا فتوشیمیایی، سه مرحله اساسی زیر روی منومرها انجام میگیرد.
پلیمر افزایشی را میتوان با یکی از روشهای پلیمریزاسیون زیر تهیه کرد:
پلیمر تشکیل شده از محیط عمل رسوب میکند.
پلیمرهای تراکمی به سه روش قابل تهیهاند:
بنابراین پلیمریزاسیون تراکمی عبارتست از پلیمریزاسیونی که در آن فعل و انفعالی مداوم بین دو گروه فعال از مونومرها انجام گرفته و گروه جدیدی به صورت اتصال بین مولکولی ایجاد میگردد که دیگر خاصیت گروههای اولیه را ندارد.
پلیمرهای افزایشی در اثر تبدیل باند دوگانه مونومر و پیوند ساده و اضافه کردن مونومر به زنجیر فعال (بدون تولید هیچگونه ترکیب اضافی) حاصل میشود و زنجیر اصلی پلیمر فقط دارای پیوندهای کربنی میباشد و گروههای فعال و پلار همواره در زنجیر جانبی قرار دارند و همواره از نوع پلیمرهای ترموپلاستیک میباشند و زمانیکه عمل پلیمریزاسیون شروع میشود باد تا تشکیل پلیمر نهایی عملیات ادامه پیدا کند و نمیتوان فعل و انفعالات پلیمریزاسیون را متوقف ساخت و دوباره شروع کرد.
در پلیمرهای تراکمی فعل و انفعالات بین گروههای فعال موجود در انتهای منومرها و به صورت قدم به قدم، یعنی تشکیل دیمر-تریمر و بالاخره پلیمر انجام گرفته و در بعضی مواقع ترکیبات اضافی نیز تولید میشود و در ضمن گروههای فعال و پلار در داخل زنجیر خطی قرار دارند. در این روش امکان متوقف کردن عملیات پلیمریزاسیون، قبل از تکمیل و شروع مجدد آن وجود دارد؛ مثلاً میتوان یک مرحله فقط دیمر یا تریمر تولید کرد و سپس این دیمر و با تریمرها را دوباره باهم ترکیب کرد، و عمل پلیمریزاسیون را تا درجه مورد لزوم ادامه داد.
هرگاه به محیط پلیمریزاسیون مونومرهای اصلی یک پلیمر، مونومرهای دیگری اضافه شود، بهطوریکه این مونومر یا مونومرهای اضافی بتوانند در عمل پلیمریزاسیون شرکت کنند و وارد زنجیر پلیمر گردند، در این صورت به جای یک پلیمر اصلی (Homopolymer) یک کوپلیمر بهدست میآید. هرچند مونومر اضافه شده ممکن است توانایی پلیمریزاسیون مستقل را نیز داشته باشد.
با کو پلیمریزاسیون مونومرهای مناسب میتوان پلیمرهایی که خواص مطلوب را دارند، بهدستآورد.
از سلولز طبیعی مانند چوب، یا لینتر پنبه که حاوی ۸۷–۹۸ درصد آلفا-سلولز میباشد، به عنوان ماده اولیه استفاده میشود. پس از شستشو ماده اولیه با قلیایی جوشان و سفیدگری آن توسط سدیم هیپوکلریت محلول قابل ریسیدن آماده میشود.
تریاستات و استات سلولز ثانوی، واحد گلوکز در سلولز حاوی ۳ گروه آزاد هیدروکسیل میباشد. میتوان هر سه گروه را استیله کرده و سلولز را تبدیل به سلولز تریاستات کرد.
به علت عدم وجود حلال مناسب در سطح تجاری در ابتدا تهیه تریاستات سلولز و تولید آن جهت صنعت نساجی به صرفه نبود. تا اینکه با تهیه حلال دیکلرید متیلن در سطح تجاری، این محدودیت برطرف گردید.