اثر ثبتشده در فهرست آثار ملی ایران From Wikipedia, the free encyclopedia
مسجد جامع ساوه از اولین مسجدهایی است که در ایران و در شهر ساوه ساخته شده و طی دورههای مختلف توسط هنرمندان ایرانی تزئین و مرمت شدهاست. بهطوریکه نوسازیهای انجامشده موجب شدهاست که اثری از بنای اولیه مسجد در روزگار کنونی باقی نماند. این مسجد تماماً از خشت و گل ساختهاست و در نوع خود بینظیر میباشد.[1] این مسجد مشتمل بر یک صحن و گنبدی در جنوب، دو ایوان، یک مناره، چند شبستان، محرابهایی متعدد و قدیمی با خطوط کوفی و دو محراب از دوره صفویه با خط ثلث است.
مسجد جامع ساوه | |
---|---|
![]() | |
![]() | |
نام | مسجد جامع ساوه |
کشور | ایران |
استان | استان مرکزی |
شهرستان | ساوه |
اطلاعات اثر | |
نامهای قدیمی | مسجد جمعه ساوه |
کاربری | مذهبی |
دیرینگی | دوره سلجوقیان |
دورهٔ ساخت اثر | دوره سلجوقیان |
اطلاعات ثبتی | |
شمارهٔ ثبت | ۱۵۶ |
تاریخ ثبت ملی | ۱۵ دی ۱۳۱۰ |
اطلاعات بازدید | |
امکان بازدید | دارد |
خصوصیت این بنای تاریخی-مذهبی آن است که نمودهایی از سه مقطع تاریخی (قبل از اسلام، قرون اولیه اسلام و دوران صفوی) در آن دیده میشود.[2] آثار و بقایای موجود بیانگر این مطلب است که در مکان مسجد فعلی در دوران ایران باستان، آتشکده بوده و در دوره اسلامی تبدیل به مسجد شدهاست.[3]
این مسجد در جنوبیترین نقطه شهر ساوه، در انتهای خیابان سلمان ساوجی واقع است.
در دو گوشه ضلع جنوبی مسجد، ساختمانی است خشتی و گلی به شکل علامت بعلاوه، (متقاطع) که از وجود آتشکده در روزگار پیش از اسلام حکایت دارد. تا به حال بهطور دقیق تاریخ بنای مسجد جامع ساوه تعیین نشده است، اما قدیمیترین شیء که در این مجموعه پیدا شده، کتیبههایی است که در سده ۴ هجری قمری نوشته شدهاند؛ بنابراین این مسجد حداقل ۱۰۰۰ سال قدمت دارد.
مسجد جامع ساوه در طول تاریخ تغییرات زیادی کرده؛ گنبدخانه مسجد که یکی از قدیمیترین بخشهای آن است، در سدههای چهارم و پنجم در ضلع جنوبی بنا شده، مناره مسجد متعلق به سده ششم است و ایوان غربی در سده هشتم ساخته شدهاست.
این مسجد مانند شهر ساوه در زمان حمله مغول آسیبهای بسیاری دیدهاست.[4]
این بنا دارای شبستانها و دهلیزهای زیبای آجری است که هر چشمه به عرض ۵٫۳ و طول ۲۰ متر میباشد و از آثار سده ششم و عصر سلجوقیان بهشمار میرود. محراب آن دارای کتیبههای متعدد عمودی و افقی است که سه جانب آن را فرا گرفته و روی آن سورههایی از قرآن (سوره قدر، اخلاص، جمعه) به خط ثلث و کوفی گچبری شده و در ضلع غربی میان شبستانهای این بنا، ایوان باشکوه و رفیعی قرار دارد و در هر جانب این ایوان، حجرهای با درگاه تنگ و کوتاه نمودار است. گنبد مسجد به قطر ۱۴ و ارتفاع ۱۷ متر میباشد که ساق یا گردنه گنبد ۴ متر ارتفاع دارد و آراسته به کاشیهای معقر میباشد.[5]
این بنا از لحاظ معماری، نقاشی، کاشیکاری و نیز تزیینات انجام شدهای همچون گچبری بسیار ارزشمند است، چراکه در بنای آن میتوان سه دوره تاریخی ساسانیان، قرون اولیهی اسلامی و همچنین دوران پادشاهی حاکمان صفوی را مشاهده کرد. این مسجد کهن که از جاهای دیدنی ساوه به شمار میرود، دارای مساحتی بالغ بر ۴ هزار و ۲۰۰ متر مربع بوده و اثری است باشکوه و بینظیر از هنرنمایی اساتید ایرانی و میتوان آن را گوهری گرانبها از معماری و تزیینات خاص ایرانی نامید که در صحن، مناره، شبستانها، محرابهای قدیمی، ایوانها، گنبد، دو محراب از عهد صفوی و دیگر قسمتهای آن مشاهده کرد.[6]
در گوشه شمال شرقی و بیرون از مسجد، منارهای رفیع و آجری مربوط به دوره سلجوقی واقع شدهاست.
قسمت پایین این مناره ساده و قسمتهای بالایی آن با نقوش آجری مزین شده و بر اساس شواهد و مستندات، به مرور زمان قسمتی از آن تخریب یا ریزش کردهاست و ارتفاع فعلی آن ۱۴ متر و با قطر ۵٫۳ متر میباشد. راه پلهای مارپیچ که به نقوش متنوع و برجسته مزین شده، امکان دسترسی به نوک مناره را فراهم میآورد.[7] مناره در بیرون از باروی مسجد قرار دارد و دارای ۱۴ متر ارتفاع و ۳/۵ متر قطر است که با کتیبههای متعدد کوفی تزئین شده است. بدنه این اثر تاریخی دارای سه ردیف کتیبه همراه با سایر تزیینات است و بیانگر اتمام بنای آن بنا در سال ۵۰۴ هـ . قمری است.
مسجد جامع ساوه که ۴ هزار و ۲۰۰ متر مربع وسعت دارد، در سال ۱۳۱۰ به عنوان نخستین مکان تاریخی استان مرکزی در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیدهاست.[8]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.