سازمان بینالمللی From Wikipedia, the free encyclopedia
جنبش غیرمتعهدها یا عدم تعهد (Non-Aligned Movement) یک سازمان بینالمللی است که در سال ۱۹۶۱ میلادی در اوج جنگ سرد در بلگراد، پایتخت یوگسلاوی، تأسیس شد و شامل کشورهایی میشد که به هیچیک از بلوکهای قدرت جهانی (آمریکا یا شوروی) وابستگی و تعهدی نداشتند یعنی نه در اردوگاه کمونیسم قرار داشته و نه در اردوگاه سرمایهداری. این سازمان با پایان جنگ سرد نیز به فعالیت خود ادامه داده و در سال ۲۰۱۲ در مجموع ۱۲۰ دولت عضو و ۱۷ عضو ناظر داشتهاست.
ایده تشکیل چنین گروهی تا حد زیادی به ابتکار یوسیپ بروز تیتو رئیسجمهور یوگسلاوی، قوام نکرومه نخستین رئیسجمهور غنا، جمال عبدالناصر دومین رئیسجمهور مصر، جواهر لعل نهرو اولین نخستوزیر هند، احمد سوکارنو نخستین رئیسجمهور اندونزی و سردار محمد داود نخست وزیر افغانستان شکل گرفته بود. کریشنا منون دیپلمات هندی نیز نخستین شخصی بود که در سال ۱۹۵۴ در یکی از نشستهای ملل متحد این اصطلاح را در اشاره به این نظریه به کار برد.
نخستین تلاش برای ایجاد همگرایی میان کشورهایی که بعدها به غیرمتعهدها معروف شدند، در سال ۱۹۵۵ در کنفرانس باندونگ در شهر باندونگ اندونزی انجام شد. جواهر لعل نهرو، جمال عبدالناصر و احمد سوکارنو رؤسای وقت حکومت کشورهای هند، مصر و اندونزی در این اجلاس اندیشه تشکیل چنین سازمانی را مطرح کردند. چون این اتفاق کمی بعد از استقلال هند رخ میداد تحت تأثیر جهان بینی ماهاتما گاندی نیز قرار داشت.
جنبش عدم تعهد در دهه های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ ناشی از تمایل کشورهای تازه استقلال یافته (به غیر از یوگسلاوی) تمرکز خود را بر پیشرفت اقتصادی و اجتماعی خود و عدم کشش به بلوک های رقیب ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی قرار داد.
در ۱۹۶۱ اولین اجلاس سران عدم تعهد با حضور یوسیپ بروز تیتو رئیسجمهور یوگسلاوی، قوام نکرومه رئیسجمهور غنا، جمال عبدالناصر رئیسجمهور مصر، جواهر لعل نهرو نخستوزیر هند و احمد سوکارنو رهبر استقلال و رئیسجمهور اندونزی در کنفرانسی که در شهر بلگراد در کشور یوگسلاوی برگزار شد و این سازمان موجودیت خود را اعلام کرد.
با پایان جنگ سرد و فروپاشی اردوگاه کومنیسم کشورهای عضو جنبش عدم تعهد دچار نوعی بیهویتی شده و دلیل وجود این جنبش که ایجاد موازنه منفی بین دو ابرقدرت دوران جنگ سرد بود از بین رفتهاست. عدهای را فرض بر این است که جنبش عدم تعهد وارث موازین ضد آمریکایی یا همان ضد امپریالیستی است.[1] این در حالیست که بسیاری از تحلیلگران سیاسی فلسفه وجودی چنین سازمانی را وابسته به جهان دوقطبی میدانند و دلیلی برای ادامه حضور جنبش در صحنه بینالمللی با معیارها و مختصات دوران جنگ سرد نمیبینند. ۱۲۰ کشور جهان که تقریباً بیش از دو سوم اعضای سازمان ملل متحد و ۵۵ درصد جمعیت دنیا را تشکیل میدهند، عضو جنبش عدم تعهد میباشند. از سال ۲۰۱۲ کشور ایران ریاست دورهای این جنبش را بر عهده دارد. سران کشورهای عضو جنبش عدم تعهد هر ۳ سال یکبار در اجلاسی با همین نام گرد هم میآیند.
بنیانگذاران جنبش عدم تعهد رهبران برخی از کشورها بودند که در رأس این شخصیتها میتوان از تیتو رئیسجمهور یوگسلاوی، جواهر لعل نهرو نخستوزیر هند، جمال عبدالناصر رئیسجمهور مصر و احمد سوکارنو رئیسجمهور اندونزی نام برد.
برخی مفسرین[2] معتقدند جنبش عدم تعهد نیز همچون جنبشهای دیگر، از شخصیت افراد و رهبران آن تأثیر پذیرفتهاست و با بررسی شرح حال این چهار شخصیت و تشریح اوضاع سیاسی کشورهای هند، اندونزی، مصر و یوگسلاوی در دههٔ ۱۹۵۰، چنین نتیجه گرفتهاند که کشورهای مزبور و رهبران آنها که همگی در استقلال کشورهای خود و رهایی از استعمار و نفوذ کشورهای دیگر نقش تاریخی بر عهده داشتند، از وجوه مشابهی برخوردار بودند که عبارتند از:
جنبش عدم تعهد از جمله نهادهایی است که ویژگیهای سازمانهای بینالمللی را دارد اما چون فاقد شخصیت حقوقی بینالمللی یک سازمان بینالمللی بهشمار نمیآید.[4]
بالاترین رکن جنبش «اجلاس سران» است که هر سه سال در یکی از کشورهای عضو تشکیل میگردد. علاوه بر آن میتوان از اجلاس سالانه وزیران، اجلاس سالانه کارشناسان، اجلاس سالانه دفتر هماهنگی، نشستهای تخصصی و دورهای این جنبش نام برد. نشستهای دورهای جنبش در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد، نشستهای آژانسها و سازمانهای تخصصی این سازمان نیز قابل ذکر است.
ایران که به دلیل عضویت در پیمان نظامی سنتو از عضویت در این جنبش محروم مانده بود ولی در سال ۱۹۷۹ پس از پیروزی انقلاب اسلامی به جنبش عدم تعهد پیوست. در سالهای اولیه جنبش، ایرانیان نام آن را به «جنبش نا وابستگان» ترجمه کردند. اما به دلیل عدم استقبال عمومی نام «غیرمتعهدان» مصطلح گردید. ایران بعد از پیوستن به جنبش، در اجلاس سران جنبش سال ۱۹۷۹ در هاوانا و از آن به بعد در همه نشستهای مختلف این جنبش حضور داشتهاست. لغو برگزاری هفتمین اجلاس سران در بغداد به دلیل جنگ ایران و عراق و انتقال این اجلاس به دهلی نو از مهمترین رویدادهای جنبش به حساب میآید. صدام حسین توانسته بود در اجلاس هاوانا میزبانی بعدی جنبش را در بغداد بگیرد اما در اثر حمله آشکار ۲ فانتوم ایرانی به بغداد در عملیات بغداد و ناامن جلوه دادن این شهر، اجلاس سال ۱۹۸۳ به دهلی نو منتقل شد. فیلم سینمایی خلبان با توجه به این رویداد ساخته شدهاست. شانزدهمین نشست جنبش عدم تعهد در روزهای ۹ و ۱۰ شهریور ۱۳۹۱ (۳۰ و ۳۱ اوت ۲۰۱۲) در تهران برگزار شد.[6]
فهرست ریاست دورهای جنبش عدم تعهد (به انگلیسی: Secretary-Generals of the Non-Aligned Movement) از زمان تأسیس در سال ۱۹۶۱ میلادی تا کنون
دوره | کشور | از تاریخ | تا تاریخ | شعار |
---|---|---|---|---|
اول | ![]() |
۱ سپتامبر ۱۹۶۱ | ۵ اکتبر ۱۹۶۴ | |
دوم | ![]() |
۵ اکتبر ۱۹۶۴ | ۸ سپتامبر ۱۹۷۰ | |
سوم | ![]() |
۸ سپتامبر ۱۹۷۰ | ۵ سپتامبر ۱۹۷۳ | |
چهارم | ![]() |
۵ سپتامبر ۱۹۷۳ | ۱۶ اوت ۱۹۷۶ | |
پنجم | ![]() |
۱۶ اوت ۱۹۷۶ | ۴ فوریه ۱۹۷۸ | |
۴ فوریه ۱۹۷۸ | ۹ سپتامبر ۱۹۷۹ | |||
ششم | ![]() |
۱۰ سپتامبر ۱۹۷۹ | ۶ مارس ۱۹۸۳ | |
هفتم | ![]() |
۱۹۸۳ | ۱۹۸۳ | |
۱۲ مارس ۱۹۸۳ | ۶ سپتامبر ۱۹۸۶ | |||
هشتم | ![]() |
۶ سپتامبر ۱۹۸۶ | ۷ سپتامبر ۱۹۸۹ | |
نهم | ![]() |
۷ سپتامبر ۱۹۸۹ | ۱۵ مه ۱۹۹۰ | |
۱۵ مه ۱۹۹۰ | ۱۵ مه ۱۹۹۱ | |||
۳۰ ژوئن ۱۹۹۱ | ۶ دسامبر ۱۹۹۱ | |||
۶ دسامبر ۱۹۹۱ | ۷ سپتامبر ۱۹۹۲ | |||
دهم | ![]() |
۷ سپتامبر ۱۹۹۲ | ۲۰ اکتبر ۱۹۹۵ | |
یازدهم | ![]() |
۱۸ اکتبر ۱۹۹۵ | ۷ اوت ۱۹۹۸ | |
۷ اوت ۱۹۹۸ | ۲ سپتامبر ۱۹۹۸ | |||
دوازدهم | ![]() |
|||
سیزدهم | ![]() |
۲۰ فوریه ۲۰۰۳ | ۳۱ اکتبر ۲۰۰۳ | |
۳۱ اکتبر ۲۰۰۳ | ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۶ | |||
چهاردهم | ![]() |
۱۶ سپتامبر ۲۰۰۶ | ۲۴ فوریه ۲۰۰۸ | |
۲۰۰۶ | ۲۰۰۹ | |||
پانزدهم | ![]() |
۱۶ ژوئیه ۲۰۰۹ | ۱۱ فوریه ۲۰۱۱ | همبستگی بینالمللی برای توسعه و صلح |
۱۱ فوریه ۲۰۱۱ | ۳۰ ژوئن ۲۰۱۲ | |||
۳۰ ژوئن ۲۰۱۲ | ۲ اوت ۲۰۱۲ | |||
شانزدهم | ![]() |
۳۰ اوت ۲۰۱۲ | ۳ اوت ۲۰۱۳ | صلح پایدار از طریق حاکمیت جهانی مشترک |
۳ اوت ۲۰۱۳ | ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۶ | |||
هفدهم | ![]() |
۱۶ سپتامبر ۲۰۱۶ | ۲۶ اکتبر ۲۰۱۹ | صلح، حاکمیت و همبستگی برای توسعه |
هجدهم | ![]() |
۲۵ اکتبر ۲۰۱۹ | ۲۶ اکتبر ۲۰۱۹ | رعایت اصول باندونگ برای اطمینان از پاسخگویی هماهنگ و کافی به چالشهای جهان معاصر |
نوزدهم | ![]() |
۱۵ ژانویه ۲۰۲۴ | ۲۰ ژانویه ۲۰۲۴ | تعمیق همکاریها برای ثروت مشترک جهانی |
کشورها و سازمانهای زیر در مقام ناظر قرار دارند.
هیچ مهمان دائمی وجود ندارد اما اغلب چند کشور غیرعضو در کنفرانس حضور دارند. علاوه براین، تعداد زیادی از سازمانها چه از درون سازمان ملل یا بیرون از سازمان معمولاً دعوت میشوند.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.